szał

DRUKUJ
XVIII w., Bor
płn. psł. *šalъ 'zwodzenie, tumanienie; szaleństwo, furia, szał'
Rzeczownik odczasownikowy od psł. *šaliti ‘zwodzić, tumanić, szaleć’ (bezpośredni kontynuant w polszczyźnie szalić (od XVI w.) ‘tumanić, mamić, durzyć, oszukiwać, okpiwać, zwodzić, ogłupiać, zaślepiać’ wyszedł z użycia).
1. stan chorobowy
gwałtowne zachowanie, którego nie da się kontrolować, zwykle połączone z agresją, mogące być objawem różnych chorób psychicznych

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA
arrow down
Choroby i ich leczenie
arrow down
przyczyny, objawy i skutki chorób

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA
arrow down
Stany psychiczne człowieka
arrow down
zachowania emocjonalne

synonimy:amok
  • morderczy, pijacki; dziki; zbiorowy szał
  • atak, napad; objawy szału
  • szał ogarnął, opanował kogoś, zapanował gdzieś
  • dostać/dostawać szału
  • ogarnięty szałem
  • doprowadzać kogoś do szału
  • wpaść/wpadać w szał
  • krzyczeć w szale

Spotkałam też psychopatę, który początkowo odpowiadał na pytania przytomnie i dość rozsądnie, ale po kilku minutach dostał ataku szału. Z opresji wybawili mnie sąsiedzi szaleńca.

źródło: NKJP: Jolanta Wachowicz-Makowska: Panienka w PRL-u, 2007

Boi się, bo 55-letni Jerzy jest agresywny, często wpada w szał, demoluje mieszkanie. Najgorsze, że nie chce się leczyć i nikt, poza sądem, nie może go do tego zmusić.

źródło: NKJP: Anna Góra: Paranoja w czterech ścianach, Trybuna Śląska, 2002-10-24

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
szał
M:
szały
D:
szału
D:
szałów
C:
szałowi
C:
szałom
B:
szał
B:
szały
N:
szałem
N:
szałami
Ms:
szale
Ms:
szałach
W:
szale
W:
szały
Zwykle lp
2. stan psychiczny
stan psychiczny wywołany czymś, co bardzo silnie na nas oddziałuje, charakteryzujący się niekontrolowanymi zachowaniami i przesadnymi reakcjami

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA
arrow down
Stany psychiczne człowieka
arrow down
zachowania emocjonalne

synonimy:amok
  • istny; bitewny, bojowy; miłosny; dziki; dionizyjski, religijny szał
  • szał miłości, radości, wściekłości, zazdrości; walki, zwycięstwa
  • szał ogarnął, opanował kogoś; wybuchł, zapanował gdzieś
  • dostać/dostawać szału
  • ogarnięty szałem
  • wpaść/wpadać w szał
  • krzyczeć w szale

Dzień 9 maja, kiedy ogłoszono koniec wojny, wywołał prawdziwy szał radości. Wszystkie syreny kopalniane włączono, a ludzie na ulicach obejmowali się i śmiali wesoło.

źródło: NKJP: Rene Śliwowski, Wiktoria Śliwowska: Rosja - nasza miłość, 2008

Co Cię drażni, a co zachwyca w Oświęcimiu? – Do szału doprowadza mnie duży ruch samochodowy w Rynku Głównym. [...] Cieszy mnie natomiast, że Oświęcim jest miastem pełnym zieleni.

źródło: NKJP: Rafał Lorek: Warto tu zamieszkać, Gazeta Krakowska, 2007-04-20

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
szał
M:
szały
D:
szału
D:
szałów
C:
szałowi
C:
szałom
B:
szał
B:
szały
N:
szałem
N:
szałami
Ms:
szale
Ms:
szałach
W:
szale
W:
szały
Zwykle lp
3. zakupów
gorączkowe podniecenie, któremu towarzyszy niepohamowane oddanie się jakiejś czynności

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA
arrow down
Stany psychiczne człowieka
arrow down
zachowania emocjonalne

synonimy:amok
  • istny; zakupowy; karnawałowy, przedświąteczny; twórczy; zbiorowy szał
  • szał kupowania, porządków, zakupów, zabaw
  • szał ogarnął, opanował kogoś; zapanował gdzieś
  • dostać/dostawać szału
  • ogarnięty szałem
  • wpaść/wpadać w szał

Przedświąteczny zakupowy szał powoduje, że zapominamy o podstawowych zasadach bezpieczeństwa. Zwracajmy uwagę na sztuczny tłok. Kieszonkowcy najczęściej działają w grupach.

źródło: NKJP: Michał Nosal: Uwaga na złodziei!, Echo Dnia, 2007-04-05

Aga, moja dziewczyna, wpada w szał, kiedy wchodzimy do większego sklepu. Najgorsze jest to, że kupuje mnóstwo zupełnie niepotrzebnych rzeczy.

źródło: NKJP: Cosmosonda, Cosmopolitan, 2000-02

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
szał
M:
szały
D:
szału
D:
szałów
C:
szałowi
C:
szałom
B:
szał
B:
szały
N:
szałem
N:
szałami
Ms:
szale
Ms:
szałach
W:
szale
W:
szały
Zwykle lp

bez ograniczeń+szał+
CZEGO

szału nie ma