dziecko

DRUKUJ
SStp
SPXVI
SKN
SJPXVII
STR
SL
SWil
SJPWar
SJPDor
SJPSz
SJPDun
ISJP
PSWP
USJP
Od: psł. *dětь 'dziecko' z pejoratywnym przyrostkiem -ьsko.
1. niedorosły człowiek
człowiek w okresie do wieku dojrzewania

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA
arrow down
Bieg życia
arrow down
narodziny i dzieciństwo

synonimy:dziecię, dziecina, dzieciuch
  • kilkudniowe, dwumiesięczne, trzyletnie...; nowonarodzone; maleńkie, malutkie, małe; chore, niepełnosprawne, upośledzone, zdrowe; martwe; bezbronne, grzeczne, niewinne, niegrzeczne, szczęśliwe, zdolne; miejskie, osiedlowe, wiejskie; krakowskie, poznańskie...; amerykańskie, polskie... dziecko; dziecko autystyczne
  • dzieci i młodzież; dorośli i dzieci; kobiety i dzieci
  • choroba; edukacja, rozwój; wiek dziecka; Dzień Dziecka; grupa dzieci
  • opiekunka do dziecka; bajka, film, książka, literatura, sztuka dla dzieci
  • opieka nad dziećmi
  • zaadoptować; bić, pobić dziecko; kochać, lubić; dożywiać dzieci

Jak dotąd, literaturą dla dzieci zajmuje się na serio i w całości jedno zaledwie pismo na całą Polskę: dwumiesięcznik o książce dla dzieci „Guliwer”.

źródło: KWSJP: Małgorzata Musierowicz: Frywolitki, prasa, 1994

Zrobiło się raptem cicho. Ktoś zakaszlał, ktoś inny odchrząknął. Jakieś dziecko zaczęło płakać.

źródło: KWSJP: Tadeusz Konwicki: Mała Apokalipsa, 1979

W roku bieżącym impreza ta była również bardzo udana: barwna, radosna, przygotowana z ogromnym zaangażowaniem zarówno ze strony dzieci i młodzieży, jak i ich nauczycieli.

źródło: KWSJP: Mogielnicka Wiosna Kulturalna, prasa, 1997

Tego lata kilkanaścioro dzieci z ubogich rodzin wyjedzie w góry do specjalnego ośrodka wypoczynkowego prowadzonego przez Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce.

źródło: NKJP: W.Hagedorny: Ksiądz pomaga pastorowi, Tygodnik Ciechanowski, 2002-05-25

Jako dziecko jeszcze uciekł w 1939 roku do wojska, dwa lata obozu nie zmąciły ani na chwilę jego postawy naprawdę dobrze wychowanego, pilnie się uczącego, na nic się nie skarżącego chłopca.

źródło: NKJP: Józef Czapski: Na nieludzkiej ziemi, 1947

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n1
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
dziecko
M:
dzieci
D:
dziecka
D:
dzieci
C:
dziecku
C:
dzieciom
B:
dziecko
B:
dzieci
N:
dzieckiem
N:
dziećmi
Ms:
dziecku
Ms:
dzieciach
W:
dziecko
W:
dzieci
2. potomek rodziców
każda osoba, niezależnie od wieku, w stosunku do swoich rodziców

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA
arrow down
Bieg życia
arrow down
narodziny i dzieciństwo

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA
arrow down
Rodzina
arrow down
członkowie rodziny

synonimy:latorośl, potomek
  • pierwsze, drugie..., kolejne, ostatnie; dwumiesięczne, trzyletnie...; cudze, własne; dobre, wyrodne; kochane, ukochane; nieślubne, pozamałżeńskie dziecko
  • dziecko z nieprawego łoża, z prawego łoża; z pierwszego, drugiego... małżeństwa
  • dzieci i wnuki; matka i dziecko; mąż i dziecko
  • matka, ojciec, rodzice dziecka
  • małżeństwo; matka, ojciec z dzieckiem
  • dziecko narodziło się, urodziło się
  • począć, urodzić; wychować/wychowywać; osierocić; rozpieszczać; uznać dziecko; mieć (z kimś) dziecko; stracić dziecko
  • zdecydować się na dziecko

[...] wiem, że od dłuższego czasu zasięga porad lekarskich i poddaje się różnym zabiegom, aby stać się płodną i wreszcie urodzić dziecko, którego bardzo pragnie.

źródło: KWSJP: Julian Kawalec: Ukraść brata. Oset, 1985

Rodzice niekiedy sami nie potrafią wielu rzeczy, stąd trudno im nauczyć własne dziecko np. żeby lubiło siebie, czy też potrafiło odmówić, gdy rówieśnik poczęstuje je alkoholem.

źródło: NKJP: R.Nadaj: Gdy z dziećmi jest problem..., Tygodnik Ciechanowski, 2004-08-08

W Izraelu każda para może mieć nawet dwójkę dzieci poczętych dzięki metodom wspomaganego rozrodu - za wszystko płaci państwo.

źródło: KWSJP: Marzena Sygut-Nowak, Sławomir Ostapczuk: Cenny potomek, prasa, 1999

W 1925 roku przyszło na świat drugie i ostatnie dziecko Drapczyńskich – syn Zbigniew Ryszard.

źródło: NKJP: K.Jakubowski: Śladami Barbary Drapczyńskiej z Wieczfni Kościelnej: Żona Krzysztofa Kamila, Tygodnik Ciechanowski, 2004-10-05

Raz zaszedł do karczmy, jeszcze był całkiem młody, a karczmarzowi umierało jedyne dziecko, do tego synek.

źródło: KWSJP: Julian Stryjkowski: Austeria, 1966

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n1
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
dziecko
M:
dzieci
D:
dziecka
D:
dzieci
C:
dziecku
C:
dzieciom
B:
dziecko
B:
dzieci
N:
dzieckiem
N:
dziećmi
Ms:
dziecku
Ms:
dzieciach
W:
dziecko
W:
dzieci

bez ograniczeń+dziecko+
CZYJE
bez ograniczeń+dziecko+
KOGO

3. zwierzę
niedorosłe zwierzę

CZŁOWIEK I PRZYRODA
arrow down
Świat zwierząt
arrow down
budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

  • kocie, psie dziecko

Dymek dotknął nosem leżące najbliżej dziecko, a ono poruszyło się i zakwiliło cichutko. Następnie to samo uczynił Dymek z pozostałą czwórką psich dzieci.

źródło: KWSJP: Bogdan Loebl: Dymek, mesjasz zwierząt, 2008

Przy odbieraniu jej kociego dziecka zawsze jest zrozpaczona i od razu zaczyna szukać następnej okazji. Ma tak rozwinięty instynkt macierzyński, że nie wystarczą jej własne dzieci, chce się opiekować wszystkimi istotami [...].

źródło: KWSJP: Hanna Jurczak-Gucwińska: Zwierzęta w moim domu, 1975

Jest cudowną suczką, która, gdy jest pewna, że jej dzieci są bezpieczne, tylko czeka na pieszczoty i zabawę.

źródło: Internet

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n1
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
dziecko
M:
dzieci
D:
dziecka
D:
dzieci
C:
dziecku
C:
dzieciom
B:
dziecko
B:
dzieci
N:
dzieckiem
N:
dziećmi
Ms:
dziecku
Ms:
dzieciach
W:
dziecko
W:
dzieci
4. dzieło
efekt czyjejś pracy, do którego ten ktoś ma pozytywny, emocjonalny stosunek

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA
arrow down
Ocena i wartościowanie
arrow down
słownictwo oceniające

Kiedy bierze się do ręki „Bild Zeitung”, ukochane, bo pierworodne dziecko koncernu Springera to trudno ukryć podziw dla sztuki redaktorskiej.

źródło: NKJP: W.Hagedorny: Rozsądek i okolice: Płyny fizjologiczne, Tygodnik Ciechanowski, 2004-03-09

Sklepienia podpierają jońskie kolumny, a freski na ścianach wykonali artyści z Akademii Sztuk Pięknych. - Ten klub to moje dziecko i marzenie - mówi Wszoła. - Wcześniej nie zawsze praca przynosiła mi zadowolenie.

źródło: KWSJP: Krzysztof Olejnik; Monika Donke: Klub odlbojów. Z czego żyją byli sportowcy?, prasa, 1999

Po drugiej stronie ronda, od ulicy Świętokrzyskiej, wyrośnie 194-metrowy (40-piętrowy) wieżowiec połączony z 10-kondygnacyjnym obiektem handlowo-usługowym. Rondo 1 to dziecko firmy Rondo ONZ Project Development [...].

źródło: NKJP: (O): Szwedzka ofensywa, Dziennik Polski, 2003-04-09

„Wild Cats” to jego trzeci krążek w ponadtrzydziestoletniej karierze. - Ostatni nagrałem dziesięć lat temu. Można powiedzieć, że każda płyta to moje dziecko - śmieje się muzyk.

źródło: KWSJP: Sylwester Koral: Puma ma nowe dziecko, prasa, 2006

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n1
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
dziecko
M:
dzieci
D:
dziecka
D:
dzieci
C:
dziecku
C:
dzieciom
B:
dziecko
B:
dzieci
N:
dzieckiem
N:
dziećmi
Ms:
dziecku
Ms:
dzieciach
W:
dziecko
W:
dzieci
Zwykle lp
5. moje dziecko
forma zwrócenia się do osoby dorosłej, do której mówiący ma poufały lub protekcjonalny stosunek

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA
arrow down
Relacje międzyludzkie
arrow down
określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

  • moje; drogie, kochane dziecko

- Dosyć! - zawołał naśladując surowy głos gospodarza. - Jowisz kapitoliński zmarszczył się i huknął piorun. - Dziecko, dziecko - rzekł Publiusz z pobłażliwym uśmiechem na ustach.

źródło: KWSJP: Teodor Jeske-Choiński: Gasnące słońce, 1958

- Masz trzydzieści jeden lat, moje dziecko! - powiedziała cicho, ale twardo babcia, nawiązując do jakiegoś poprzedniego zdania.

źródło: KWSJP: Margit Kaffka: Barwy lata, 1960

- To pani mąż? - spytał lekarz. - Znajomy - odpowiedziała - ale prosił, żebym przywiozła go do pana. - W takim razie wracaj do domu, drogie dziecko. Ja się nim zajmę.

źródło: KWSJP: Marcin Wolski: Agent dołu, 1988

[...] po przeczytaniu tego tu, to stwierdzam, że dziecko z ciebie! I ty piszesz o porodzie!

źródło: NKJP: Internet

część mowy: rzeczownik
Używany tylko W. lp i lm
6. wojny
osoba ukształtowana przez jakieś okoliczności

ATEMATYCZNY

  • dziecko rewolucji, stanu wojennego, wojny; slumsów; natury; komunizmu, Peerelu, wieku

Natomiast tak zwani rewizjoniści byli jednak dziećmi komunizmu. Niesfornymi, zbuntowanymi, może „błądzącymi”, ale jednak komunistami - myślącymi po marksistowsku i wypowiadającymi się w marksistowskich kategoriach.

źródło: NKJP: Adam Michnik, Józef Tischner, Jacek Żakowski: Między Panem a Plebanem, 1995

Na tle tych rozpraw z tradycją polski „Pamiętnik znaleziony w garbie” Jana Kidawa-Błońskiego, podejmujący temat dziedzictwa Peerelu, razi prymitywizmem. Film został zrealizowany monotonnie, bez poczucia dystansu. W finałowej scenie bohater - otępiałe, garbate dziecko Peerelu - stoi na wysypisku śmieci.

źródło: NKJP: Tadeusza Soboleskiego: Farsa końca epoki, Gazeta Wyborcza, 1993-02-23

Zniszczeni jak kraj, w którym przyszli na świat, wyrwani z korzeniami, nieceniący sobie życia ani własnego, ani tym bardziej cudzego, byli ukochanymi dziećmi wojny i jej największą nadzieją.

źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2002

Zdarzyło się, że w Leibnitz poszliśmy z moim przyjacielem Noamem do mieszkania jego kumpla, takiego czarnego, Georga, [...], bardzo miły chłopak, potomek rastamanów, dziecko rewolucji obyczajowej, wychowany przez dziadka [...].

źródło: NKJP: Wojciech Stamm: Czarna matka, 2008

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n1
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
dziecko
M:
dzieci
D:
dziecka
D:
dzieci
C:
dziecku
C:
dzieciom
B:
dziecko
B:
dzieci
N:
dzieckiem
N:
dziećmi
Ms:
dziecku
Ms:
dzieciach
W:
dziecko
W:
dzieci

bez ograniczeń+dziecko+
CZEGO

cudowne dziecko


dla grzecznych dzieci


dzieci kwiaty


dziecko specjalnej troski


dziecko szczęścia


dziecko ulicy


dziecko w drodze


dziecko jest w drodze


jak dziecko we mgle I


jak pijane dziecko we mgle


jak dziecko we mgle II


ktoś nosi pod sercem kogoś


ktoś nosi dziecko


ktoś robi dzieci


ktoś robi dziecko komuś


ktoś spodziewa się dziecka


ktoś oczekuje dziecka


ktoś wmawia dziecko w brzuch komuś


ktoś wpycha dziecko w brzuch komuś


ktoś wciska dziecko w brzuch komuś


ktoś wmówił dziecko w brzuch komuś


ktoś wcisnął dziecko w brzuch komuś


ktoś wylał dziecko z kąpielą


ktoś wylewa dziecko z kąpielą


ktoś zrobił dziecko komuś


ktoś machnął dziecko komuś


ktoś zmajstrował dziecko komuś


ktoś zmajdrował dziecko komuś


matka dzieciom


od dziecka


od małego dziecka


ojciec dzieciom


rodzinny dom dziecka


Przysłowia

Bogatemu diabeł dziecko kołysze


Dał Bóg dziecko, da (i) na dziecko


Bóg dał dziecko, da na dziecko


Dzieci i ryby głosu nie mają


Ryby i dzieci głosu nie mają


Kto ma pszczoły, ten ma miód, kto ma dzieci, ten ma smród


Kto ma pszczoły, ten ma miód, kto ma dzieci, ten ma...


Małe dzieci - mały kłopot, duże dzieci - duży kłopot


Małe dzieci, mały kłopot. Duże - duży.


Obyś / bodajbyś cudze dzieci uczył!