UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

przełknąć

Chronologizacja

SPXVI, SJPXVII, STR, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. łkać

1. ślinę

Definicja

przesunąć coś z ust lub pyska do przełyku za pomocą mięśni krtani

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie czynności związane z jedzeniem

Relacje znaczeniowe

synonimy:  łyknąć, połknąć

Połączenia

  • przełknąć łyk, kawałek czegoś, kęs, pigułkę, ślinę, tabletkę
  • przełknąć z trudem, z wysiłkiem
  • przełknąć głośno, nerwowo
  • nie móc przełknąć

Cytaty

Gdy nasycili pierwsze pragnienie i przełknęli po parę kęsów, poczuli się weselej.

źródło: KWSJP: Eugeniusz Paukszta: Ich trzech i dziewczyna, 1978

Mojka głośno przełknął ślinę i po chwili milczenia zaczął mówić.

źródło: KWSJP: Michał Bielecki: Dziewczyna z Banku Prowincjonalnego SA, 1997

Kiernacki dźwignął się od stołu, usiłując możliwie szybko przełknąć kęs bułki z pasztetem.

źródło: KWSJP: Artur Baniewicz: Drzymalski przeciw Rzeczpospolitej, 2004

Był przytomny. Przełknął nawet parę łyków gorącej herbaty.

źródło: KWSJP: Michał Jagiełło: Wołanie w górach: wypadki i akcje ratunkowe w Tatrach, 1979

Nagle lekki podmuch wiatru osadził wilczycę na miejscu, przynosząc ze sobą upragnioną woń świeżego mięsa. Przełknęła napływającą do pyska ślinę i chłonęła chciwie nęcący zapach.

źródło: KWSJP: Piotr Korda: Wadera, 1968

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przełknę
 przełkniemy
2 os. przełkniesz
 przełkniecie
3 os. przełknie
 przełkną

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przełknąłem
+(e)m przełknął
 przełknęłam
+(e)m przełknęła
 przełknęłom
+(e)m przełknęło
 przełknęliśmy
+(e)śmy przełknęli
 przełknęłyśmy
+(e)śmy przełknęły
2 os. przełknąłeś
+(e)ś przełknął
 przełknęłaś
+(e)ś przełknęła
 przełknęłoś
+(e)ś przełknęło
 przełknęliście
+(e)ście przełknęli
 przełknęłyście
+(e)ście przełknęły
3 os. przełknął
 przełknęła
 przełknęło
 przełknęli
 przełknęły

bezosobnik: przełknięto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przełknijmy
2 os. przełknij
 przełknijcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przełknąłbym
bym przełknął
 przełknęłabym
bym przełknęła
 przełknęłobym
bym przełknęło
 przełknęlibyśmy
byśmy przełknęli
 przełknęłybyśmy
byśmy przełknęły
2 os. przełknąłbyś
byś przełknął
 przełknęłabyś
byś przełknęła
 przełknęłobyś
byś przełknęło
 przełknęlibyście
byście przełknęli
 przełknęłybyście
byście przełknęły
3 os. przełknąłby
by przełknął
 przełknęłaby
by przełknęła
 przełknęłoby
by przełknęło
 przełknęliby
by przełknęli
 przełknęłyby
by przełknęły

bezosobnik: przełknięto by

bezokolicznik: przełknąć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przełknąwszy

gerundium: przełknięcie

imiesłów przymiotnikowy bierny: przełknięty

odpowiednik aspektowy: przełykać

Składnia

Rzżywotny + przełknąć +
CO

2. posiłek

Definicja

zjeść lub wypić szybko

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie czynności związane z jedzeniem

Relacje znaczeniowe

synonimy:  łyknąć, połknąć

Połączenia

  • przełknąć filiżankę kawy, klopsiki, schabowego, śniadanie, zupę

Cytaty

Nic nie zjadła od lunchu i nie zje aż do jutrzejszego śniadania. Rano szybko przełknie filiżankę kawy, przegryzie jednego tosta, a chwilę później wypali pierwszego papierosa.

źródło: KWSJP: Palenie nie odchudza, Cosmopolitan, 2000, nr 2

Wychłeptał jakąś zupę, przełknął klopsiki [...] i pogrążony najprawdopodobniej we wspomnieniach nagle obudzonych, wstał od stołu wcześniej, niż zazwyczaj to czynił.

źródło: KWSJP: Edward Kozikowski: Więcej prawdy niż plotki. Wspomnienia o pisarzach czasów minionych, 1964

Steinhagen przełknął jeszcze parę smakołyków i zatarł ręce.

źródło: KWSJP: Marcin Wolski: Agent dołu, 1988

Ojczulek był tak zmartwiony, że z wysiłkiem tylko przełknął kubek kawy.

źródło: KWSJP: Kamil Giżycki: Listy z Archipelagu Salomona, 1969

Przełknąłem śniadanie na stojąco.

źródło: KWSJP: Tadeusz Kwiatkowski: Bohater do wynajęcia, 1956

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przełknę
 przełkniemy
2 os. przełkniesz
 przełkniecie
3 os. przełknie
 przełkną

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przełknąłem
+(e)m przełknął
 przełknęłam
+(e)m przełknęła
 przełknęłom
+(e)m przełknęło
 przełknęliśmy
+(e)śmy przełknęli
 przełknęłyśmy
+(e)śmy przełknęły
2 os. przełknąłeś
+(e)ś przełknął
 przełknęłaś
+(e)ś przełknęła
 przełknęłoś
+(e)ś przełknęło
 przełknęliście
+(e)ście przełknęli
 przełknęłyście
+(e)ście przełknęły
3 os. przełknął
 przełknęła
 przełknęło
 przełknęli
 przełknęły

bezosobnik: przełknięto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przełknijmy
2 os. przełknij
 przełknijcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przełknąłbym
bym przełknął
 przełknęłabym
bym przełknęła
 przełknęłobym
bym przełknęło
 przełknęlibyśmy
byśmy przełknęli
 przełknęłybyśmy
byśmy przełknęły
2 os. przełknąłbyś
byś przełknął
 przełknęłabyś
byś przełknęła
 przełknęłobyś
byś przełknęło
 przełknęlibyście
byście przełknęli
 przełknęłybyście
byście przełknęły
3 os. przełknąłby
by przełknął
 przełknęłaby
by przełknęła
 przełknęłoby
by przełknęło
 przełknęliby
by przełknęli
 przełknęłyby
by przełknęły

bezosobnik: przełknięto by

bezokolicznik: przełknąć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przełknąwszy

gerundium: przełknięcie

imiesłów przymiotnikowy bierny: przełknięty

odpowiednik aspektowy: przełykać

Składnia

Rzżywotny + przełknąć +
CO

3. zniewagę

Definicja

znieść coś bez protestu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

synonimy:  połknąć
hiperonimy:  znieść

Połączenia

  • przełknąć afront, gorycz porażki, krytykę, krzywdę, obrazę, obraźliwy gest, upokorzenie, utratę czegoś, złośliwość, zniewagę
  • przełknąć bez słowa
  • przełknąć w milczeniu
  • przełknąć z trudem
  • przełknąć gładko
  • coś jest trudne do przełknięcia, coś jest nie do przełknięcia

Cytaty

Podobnie jak jego mistrz, choć z innych powodów, nie chciał zaogniać sprawy. Przełknął krzywdę i milczał.

źródło: KWSJP: Wacław Gołembowicz: Wędrowiec, 1963

Przekonał Sowietów, że mają do czynienia z mięczakami, gotowymi przełknąć każdą zniewagę i pójść na każde ustępstwo, byleby tylko uratować pokój.

źródło: KWSJP: Marcin Wolski: Alterland, 2003

Stanisław August Poniatowski potwierdzał militarne triumfy caratu. Już na warszawskim dworze musiał przełknąć niejedno upokorzenie ze strony ambasadorów Katarzyny.

źródło: KWSJP: Janusz Tazbir: Silva rerum historicarum, 2002

Wprawdzie ZSRR nieustannie podkreśla, iż głównym sensem bytu wojsk Układu Warszawskiego jest „powstrzymanie imperialistycznej agresji”, ale utratę Grenady przełknął niemal bezboleśnie.

źródło: KWSJP: Piotr Zams: Imperium w natarciu, Obóz, 1985, nr 10

W połowie lat siedemdziesiątych Igor złożył mi w „Czytelniku” maszynopis „Zostało z uczty bogów”, wtedy jeszcze całkiem dla PRL-owskiej cenzury nie do przełknięcia.

źródło: KWSJP: Ryszard Matuszewski: Alfabet: wybór z pamięci 90-latka, 2004

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przełknę
 przełkniemy
2 os. przełkniesz
 przełkniecie
3 os. przełknie
 przełkną

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przełknąłem
+(e)m przełknął
 przełknęłam
+(e)m przełknęła
 przełknęłom
+(e)m przełknęło
 przełknęliśmy
+(e)śmy przełknęli
 przełknęłyśmy
+(e)śmy przełknęły
2 os. przełknąłeś
+(e)ś przełknął
 przełknęłaś
+(e)ś przełknęła
 przełknęłoś
+(e)ś przełknęło
 przełknęliście
+(e)ście przełknęli
 przełknęłyście
+(e)ście przełknęły
3 os. przełknął
 przełknęła
 przełknęło
 przełknęli
 przełknęły

bezosobnik: przełknięto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przełknijmy
2 os. przełknij
 przełknijcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przełknąłbym
bym przełknął
 przełknęłabym
bym przełknęła
 przełknęłobym
bym przełknęło
 przełknęlibyśmy
byśmy przełknęli
 przełknęłybyśmy
byśmy przełknęły
2 os. przełknąłbyś
byś przełknął
 przełknęłabyś
byś przełknęła
 przełknęłobyś
byś przełknęło
 przełknęlibyście
byście przełknęli
 przełknęłybyście
byście przełknęły
3 os. przełknąłby
by przełknął
 przełknęłaby
by przełknęła
 przełknęłoby
by przełknęło
 przełknęliby
by przełknęli
 przełknęłyby
by przełknęły

bezosobnik: przełknięto by

bezokolicznik: przełknąć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przełknąwszy

gerundium: przełknięcie

imiesłów przymiotnikowy bierny: przełknięty

odpowiednik aspektowy: przełykać

Składnia

Rzosobowy + przełknąć +
CO

4. czyjeś słowa

Definicja

potraktować serio czyjeś słowa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Relacje znaczeniowe

synonimy:  łyknąć, połknąć

Połączenia

  • przełknąć bajeczkę, kłamstwo, pochlebstwa, wymówkę

Cytaty

Paweł przełknął pochlebstwa na temat swojej osoby, ani nawet okiem nie mrugnął.

źródło: KWSJP: Maria Józefacka: To co najpiękniejsze, 1977

Czy uwierzy? Czy istnieje jakakolwiek szansa, żeby przełknął tę bajeczkę?

źródło: KWSJP: Andrzej Zbych: Stawka większa niż życie, 1967

Uniósł brwi, jednak gładko przełknął kłamstwo, do którego przywykłam niemal tak bardzo, że jego zmysły nie wyczuły fałszu.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przełknę
 przełkniemy
2 os. przełkniesz
 przełkniecie
3 os. przełknie
 przełkną

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przełknąłem
+(e)m przełknął
 przełknęłam
+(e)m przełknęła
 przełknęłom
+(e)m przełknęło
 przełknęliśmy
+(e)śmy przełknęli
 przełknęłyśmy
+(e)śmy przełknęły
2 os. przełknąłeś
+(e)ś przełknął
 przełknęłaś
+(e)ś przełknęła
 przełknęłoś
+(e)ś przełknęło
 przełknęliście
+(e)ście przełknęli
 przełknęłyście
+(e)ście przełknęły
3 os. przełknął
 przełknęła
 przełknęło
 przełknęli
 przełknęły

bezosobnik: przełknięto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przełknijmy
2 os. przełknij
 przełknijcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przełknąłbym
bym przełknął
 przełknęłabym
bym przełknęła
 przełknęłobym
bym przełknęło
 przełknęlibyśmy
byśmy przełknęli
 przełknęłybyśmy
byśmy przełknęły
2 os. przełknąłbyś
byś przełknął
 przełknęłabyś
byś przełknęła
 przełknęłobyś
byś przełknęło
 przełknęlibyście
byście przełknęli
 przełknęłybyście
byście przełknęły
3 os. przełknąłby
by przełknął
 przełknęłaby
by przełknęła
 przełknęłoby
by przełknęło
 przełknęliby
by przełknęli
 przełknęłyby
by przełknęły

bezosobnik: przełknięto by

bezokolicznik: przełknąć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przełknąwszy

gerundium: przełknięcie

imiesłów przymiotnikowy bierny: przełknięty

odpowiednik aspektowy: przełykać

Składnia

Rzosobowy + przełknąć +
CO
Data ostatniej modyfikacji: 19.09.2010
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN