UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

fornalka

Chronologizacja

1720, Kart XVII-XVIII

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. fornalka
fornalki
D. fornalki
fornalek
C. fornalce
fornalkom
B. fornalkę
fornalki
N. fornalką
fornalkami
Ms. fornalce
fornalkach
W. fornalko
fornalki

1. zaprząg konny

Definicja

zaprząg z dwoma lub czterema końmi, który był przydzielany fornalowi do prac w polu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia rolnictwo

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Kilka czterokonnych fornalek z trudem nadążało cwałem dojechać do dworu i po wyładowaniu zwierzyny wrócić do kniei po następną jej partię.

źródło: NKJP: Mieczysław Jałowiecki: Requiem dla ziemiaństwa, 2005

Ale rzekł po chwili nie chłopski to wóz, a fornalka dworska. Poznaję wyraźnie.

źródło: Roman Turek: Parada życia,1984 (google.books.pl)

Gdy nadszedł okres żniw, był już na polach wraz ze żniwiarzami i powracał do dom , gdy ostatnia fornalka znalazła się w stajni. Fornalek było chyba z dziesięć, każda składała się z czterech koni ...

źródło: Józef Garliński: Świat mojej pamięci, t.1, 1992 (google.books.pl)

Jedna tzw. ratajka składała się na początku XIX wieku z 6 wołów, które zaprzęgano na zmianę trójkami, a jedna tzw. fornalka obejmowała 4 konie.

źródło: Stanisław Nawrocki: Rozwój kapitalizmu w rolnictwie Wielkopolski w latach 1793-1865 na przykładzie majątku lwóweckiego. 1962 (google.books.pl)

2. praca

Definicja

przest. 
zajęcie fornala

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Wyrzekł się ojcowskiego zawodu, skoro tylko nagodziła się fornalka w wiejskim dworze.

źródło: Jan Baranowicz: Ludzie i świątki, 1959 (google.books.pl)

3. kobieta

Definicja

żona fornala

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Rodzina członkowie rodziny

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Katarzyna stara fornalka ma syna Józefa, córkę Katarzynę.

źródło: Janusz Deresiewicz: Materiały do życia chłopa wielkopolskiego... ,1956, (google.books.pl)

Nazwisko z von und zu uleciało z pamięci, choć je nam sumiennie przekazała dawna tutejsza fornalka, która notabene wraz z mężem nie chciała w ogóle komentować istnienia i bytności pionierów.

źródło: Szymon Kobyliński: Noniusz: wspominki z zycia wewnętrznego, 1986 (books.google.pl)

[...] przyjmują wszystkich. Najchętniej ósme dziecko pastucha i fornalki.

źródło: NKJP: Internet

4. ludzie

Definicja

ogół fornali pracujących w określonym majątku

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca organizacja i hierarchia w pracy, stosunki służbowe

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Moja mama pamiętała, żeby każdy dostał prezent gwiazdkowy, cała służba, cała fornalka, ani jednej osoby nie pominęła.

źródło: Wojciech Dzieduszycki, Anna Hannowa: Miesiące mojego żcyia, 1999 (google.books.pl)

Fornalka się bez owsa obejdzie, żyto pośledniejsze w snopie rznięte, na sieczkę dodawszy zgonin i plew, będzie wyśmienitym dla nich posiłkiem czytamy w źródle (1791 r.).

źródło: Jerzy Topolski: Gospodarstwo wiejskie w dobrach arcybiskupstwa gnieżnieńskiego od XVI do XVIII wieku, 1958 (google.books.pl)

Data ostatniej modyfikacji: 03.10.2022
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json