Chronologizacja
Inne znaczenie: 'syn księcia'
Pochodzenie
psł. *kъnęžiťь 'syn księcia'
Znaczenie wyrazu jest polską innowacją biorącą się z prawdopodobnie z faktu, że Słowianie okazywali księżycowi wielką cześć, uosabiając go z postacią władcy.
1. na niebie w nocy
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat słońce i księżyc, pory dnia
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | miesiąc, Srebrny Glob | |
| hiperonimy: | satelita |
Połączenia
- blady, jasny, srebrny, srebrzysty, złoty; mały, ogromny, okrągły, olbrzymi, pełny, wielki; młody, ziemski księżyc
- księżyc za oknem
- księżyc na niebie; księżyc w horoskopie, w konstelacji, w jakimś znaku; w nowiu, w pełni
- księżyc i gwiazdy, Księżyc i Mars, Księżyc i planety, Księżyc i Wenus; niebo i Księżyc, Słońce i Księżyc, Ziemia i Księżyc
- blask, cień, jasność, poświata, promienie, światło; zaćmienie; aspekty, fazy, kwadra, nów, pełnia; biegun, orbita, powierzchnia, sierp, strona, tarcza; położenie, pozycja; ruch, wschód, zachód; kult księżyca
- lot, podróż, powrót, wyprawa, wyścig na Księżyc
- Amerykanie, astronauci, człowiek; baza, działka, krater, woda; lądowanie na Księżycu; spacer po Księżycu
- księżyc lśni, oświetla coś, świeci; pojawił się, wytoczył się, wzeszedł/wschodzi, zaszedł; odbija się w czymś, wisi
- okrążyć Księżyc
- oświetlony księżycem
- wyć do księżyca; krążyć wokół księżyca
- dolecieć, polecieć, wybrać się, wysłać coś, wystrzelić coś na Księżyc; patrzeć, wpatrywać się w księżyc
- lądować, stanąć, wylądować; mieszkać na Księżycu; chodzić, spacerować po Księżycu
- okrągły jak księżyc
Cytaty
|
W roku 1966 został przyjęty do grupy astronautów. Odbył lot na Księżyc statkiem Apollo-15 w lipcu 1971 roku. źródło: NKJP: Dwunastu wspaniałych, Dziennik Polski, 2000-07-15 |
|
|
[...] przedmioty pozostawione przez astronautów na Księżycu „pozostaną tam wiecznie”, ponieważ nie zniszczy ich działanie atmosfery. źródło: NKJP: Teodor Krzysztof Toeplitz: Mój wybór: rzeczy mniejsze, 1998 |
|
|
Stok góry zalewał śnieżny blask księżyca w pełni [...]. źródło: NKJP: Adam Wiśniewski-Snerg: Według łotra, 1978 |
|
|
[...] oglądaliśmy naszą Ziemię w telewizji jako kulę sfotografowaną z Księżyca. źródło: NKJP: Czesław Miłosz: Ziemia Ulro, 1994 |
|
|
Zaćmienie Księżyca zachodzi, gdy Ziemia znajduje się między Słońcem a Księżycem i Księżyc (naturalny satelita ziemi) „wejdzie” w stożek cienia Ziemi. źródło: NKJP: (KP): Całkowite zaćmienie Księżyca, Echo Dnia, 2007-02-21 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | księżyc |
księżyce |
|
| D. | księżyca |
księżyców |
|
| C. | księżycowi |
księżycom |
|
| B. | księżyc |
księżyce |
|
| N. | księżycem |
księżycami |
|
| Ms. | księżycu |
księżycach |
|
| W. | księżycu |
księżyce |
Inne uwagi
Zwykle lp
Informacja normatywna
Przepisy ortograficzne nakazują zapisywanie tego wyrazu wielką literą, gdy chodzi o nazwę ciała niebieskiego, a więc w użyciach terminologicznych. W innych wypadkach natomiast zalecana jest pisownia małą literą.
2. Jowisza
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat gwiazdy i planety
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | satelita | |
| hiperonimy: | ciało niebieskie |
Połączenia
- księżyce Jowisza, Marsa, Ziemi...; planety, Układu Słonecznego
Cytaty
|
Czasopismo naukowe „Nature” informuje o odkryciu przez astronomów z USA i Kanady dwu nowych księżyców planety Uran. źródło: NKJP: Świat, Dziennik Polski, 1998-05-02 |
|
|
Miejmy nadzieję, że nasi praprawnukowie znajdą sobie [...] schronienie gdzieś indziej w Układzie Słonecznym, może na księżycach Jowisza lub Saturna. źródło: NKJP: Jarosław Włodarczyk: Wędrówki niebieskie czyli Wszechświat nie tylko dla poetów, 1999 |
|
|
[...] ze zdziwieniem dostrzeżono, że wokół Idy krąży księżyc. Do tej pory nie przypuszczano, że niewielkie skalne asteroidy mogą usidlić satelity w swoim polu grawitacyjnym. źródło: NKJP: Piotr Cieśliński: Odyseja Galileo, Magazyn nr 30 dodatek do Gazety Wyborczej, 1995-07-28 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | księżyc |
księżyce |
|
| D. | księżyca |
księżyców |
|
| C. | księżycowi |
księżycom |
|
| B. | księżyc |
księżyce |
|
| N. | księżycem |
księżycami |
|
| Ms. | księżycu |
księżycach |
|
| W. | księżycu |
księżyce |