UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

rzeźba

Chronologizacja

SJPXVII, STR, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

ogsł. *rězьba 'cięcie, rżnięcie'

Nazwa czynności od psł. *rězati ‘ciąć, rżnąć’ (> pol. rzezać), z przyrostkiem *-ьba. Znaczenie rezultatu czynności ‘to, co wycięte, wyrzeźbione, wyrzeźbiony obiekt, rzeźba’ powstało wskutek konkretyzacji.

1. posąg

Definicja

trójwymiarowe dzieło sztuki wykonane z jakiegoś materiału

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka sztuki plastyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

skulptura

Połączenia

monumentalna, piękna, słynna; ceramiczna, drewniana, granitowa, kamienna; antyczna, barokowa, gotycka, renesansowa rzeźba
rzeźba Chrystusa, Matki Boskiej (z Dzieciątkiem), Matki Bożej (z Dzieciątkiem), św. Barbary, św. Jacka, św. Jana, św. Piotra...
rzeźba z brązu, z drzewa (korkowego), z granitu, z marmuru, z soli...
rzeźba w drewnie, w glinie, w kamieniu, w marmurze...
obrazy i rzeźby, pomniki i rzeźby, posągi i rzeźby, rysunki i rzeźby
autor; aukcja, cykl, kolekcja, wernisaż, wystawa; konserwacja, reprodukcja rzeźb
konkurs na rzeźbę
kapliczka z rzeźbą (Chrystusa Frasobliwego, Matki Boskiej...)
rzeźba przedstawia kogoś, stoi/stanęła gdzieś
robić, wykonać, zrobić; odsłonić; ustawić; otrzymać rzeźbę

Cytaty

Dwa lata temu w ogrodach watykańskich stanęła granitowa rzeźba przedstawiająca szczyt Giewontu [...].

źródło: NKJP: Cząstka dalekiego kraju, Dziennik Polski - Podhale, 2003-12-07

Teraz w twórczości tego niezwykle utalentowanego młodego artysty dominują świątki oraz wszelkie rzeźby i płaskorzeźby sakralne.

źródło: NKJP: (BES): Ekonomista z duszą artysty, Dziennik Polski - Podhale, 2001-08-13

Kilkadziesiąt rzeźb i rysunków można oglądać na wystawie, która otwarta została w auli klubu „Ruczaj” [...].

źródło: NKJP: Anioł stróż na rowerze, Dziennik Polski - Kraków, 1999-12-18

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rzeźba	rzeźby
D.	rzeźby	rzeźb

C.	rzeźbie	rzeźbom
B.	rzeźbę	rzeźby
N.	rzeźbą	rzeźbami
Ms.	rzeźbie	rzeźbach
W.	rzeźbo	rzeźby

Składnia

	+	rzeźba	+	KOGO/CZEGO + (w CZYM)
	+	rzeźba	+	KOGO/CZEGO + (z CZEGO)

2. czynność

Definicja

wykonywanie z jakiegoś materiału trójwymiarowego dzieła sztuki

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka sztuki plastyczne

Połączenia

parać się, zajmować się rzeźbą

Cytaty

Początkowo zajmowała się rzeźbą w glinie, potem malarstwem na szkle, drewnie i tkaninie.

źródło: NKJP: Trzy pokolenia, Dziennik Polski - Podhale, 2003-09-22

Artysta w przyszłości chce spróbować rzeźby w kamieniu.

źródło: NKJP: Beata Mońka: Po prostu mają talent, Tygodnik Rybnicki, 2008-11-18

Zygmunt Wójtowicz traktuje rzeźbę wyłącznie hobbystycznie.

źródło: NKJP: (TEZ): Radość tworzenia, Dziennik Polski - Podhale, 2000-07-25

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rzeźba	rzeźby
D.	rzeźby	rzeźb

C.	rzeźbie	rzeźbom
B.	rzeźbę	rzeźby
N.	rzeźbą	rzeźbami
Ms.	rzeźbie	rzeźbach
W.	rzeźbo	rzeźby

Składnia

rzeźba

( w CZYM)

3. sztuka

Definicja

dziedzina sztuki zajmująca się trójwymiarowymi dziełami

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka sztuki plastyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

rzeźbiarstwo, skulptura

Połączenia

rzeźba gotycka, renesansowa; ludowa, sakralna
rzeźba i architektura, rzeźba i ceramika, rzeźba i grafika, rzeźba i malarstwo, rzeźba i plakat, rzeźba i tkanina artystyczna
studiować, uprawiać rzeźbę
interesować się, zainteresować się rzeźbą
specjalizować się w rzeźbie

Cytaty

Początkowo artysta rzeźbił w glinie i rysował grafiki, jednak do dziś najważniejszym elementem jego zainteresowań pozostaje rzeźba.

źródło: NKJP: (PSZ): Dłutem, piłką i młotkiem, Dziennik Polski - Kraków, 2002-08-26

Wypracował własną formułę sztuki łączącą w spójną całość rzeźbę, architekturę i kształtowanie krajobrazu.

źródło: NKJP: Paszporty Polityki, prasa, 2005

Uprawia kilka dziedzin sztuki: rzeźbę, ceramikę artystyczną i stołową, również projektowanie architektury wnętrz i otoczenia oraz wystawiennictwo.

źródło: NKJP: Kolorowa ceramika i rzeźba, Dziennik Polski - Podhale, 2003-06-15

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rzeźba	rzeźby
D.	rzeźby	rzeźb

C.	rzeźbie	rzeźbom
B.	rzeźbę	rzeźby
N.	rzeźbą	rzeźbami
Ms.	rzeźbie	rzeźbach
W.	rzeźbo	rzeźby

Inne uwagi

Zwykle lp

4. terenu

Definicja

ukształtowanie powierzchni ziemi lub innej planety

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia ukształtowanie terenu

CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat gwiazdy i planety

Połączenia

naturalna, urozmaicona rzeźba
rzeźba powierzchni, terenu
wpływ czegoś na rzeźbę

Cytaty

A rzeźba powierzchni ziemi decyduje o krajobrazie i wpływa na szatę roślinną, a zarazem odzwierciedla budowę geologiczną i przechowuje w sobie zapis procesów, które ją ukształtowały.

źródło: NKJP: Rzeźba świadczy o twórcy, Dziennik Polski - Podróże, 2001-03-06

Zaletą wsi Ropienka, położonej w dolinie rzeczki Olszanicy [...], jest urozmaicona rzeźba terenu, narciarski stok, na którym śnieg utrzymuje się zazwyczaj nader długo [...].

źródło: NKJP: (WALD): W naftowym zakątku, Dziennik Polski - Podróże, 2002-02-09

Lodowiec, kształtujący rzeźbę Podkarpacia, rozprzestrzenił się tam wyjątkowo, pozostawiając rozległą równinę.

źródło: NKJP: (UŚ): Wichrowy kraj, Dziennik Polski - Podkarpacie, 2001-02-05

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rzeźba	rzeźby
D.	rzeźby	rzeźb

C.	rzeźbie	rzeźbom
B.	rzeźbę	rzeźby
N.	rzeźbą	rzeźbami
Ms.	rzeźbie	rzeźbach
W.	rzeźbo	rzeźby

5. ciała

Definicja

ukształtowanie sylwetki

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka wygląd

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Pielęgnacja ciała czynności związane z pielęgnacją ciała i ich efekty

Połączenia

trening na rzeźbę

Cytaty

Zawodniczki prezentują się w czasie dwóch wyjść. W rundzie sylwetkowej przedstawiają swoją sylwetkę, ocenia się jej proporcje, rzeźbę mięśni, harmonię.

źródło: NKJP: Poświęcam się dla piękna, Dziennik Polski - Sport, 2000-10-16

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rzeźba	rzeźby
D.	rzeźby	rzeźb

C.	rzeźbie	rzeźbom
B.	rzeźbę	rzeźby
N.	rzeźbą	rzeźbami
Ms.	rzeźbie	rzeźbach
W.	rzeźbo	rzeźby

6. opony

Definicja

ukształtowanie powierzchni jakiegoś przedmiotu w formie wgłębień i rowków

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii cechy dotykowe

Połączenia

otwarta rzeźba (bieżnika)
rzeźba bieżnika

Cytaty

Specjalnie wzmocniona sekcja środkowej rzeźby bieżnika nie tylko redukuje opory toczenia, ale również ma wpływ na zachowanie się pojazdu na drodze oraz na utrzymanie stabilności przy jeździe z dużą prędkością.

źródło: NKJP: Opony na zimę, Dziennik Polski - Motoryzacja, 2001-11-19

Opona terenowa to duże, wystające klocki bieżnika i głębokie, szerokie oddzielające je rowki. Tylko taka rzeźba bieżnika zapewnia konieczne w przypadku tego rodzaju opon przenoszenie dużych momentów napędowych w arcytrudnych warunkach terenowych.

źródło: NKJP: Budowa i przeznaczenie, Dziennik Polski - Motoryzacja, 2001-08-20

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rzeźba	rzeźby
D.	rzeźby	rzeźb

C.	rzeźbie	rzeźbom
B.	rzeźbę	rzeźby
N.	rzeźbą	rzeźbami
Ms.	rzeźbie	rzeźbach
W.	rzeźbo	rzeźby

Frazeologizmy

rzeźba półpełna

Data ostatniej modyfikacji: 22.07.2012