UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

smółka

Chronologizacja

2 połowa XVIII w., Kart XVII-XVIII

Pochodzenie

Zob. smoła

1. wędzarnicza

Definicja

czarny osad powstający pod wpływem spalania węgla, drzewa, tytoniu lub innych substancji

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii temperatura i ogień

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  osad

Cytaty

Mycie komór od dawna spędza sen z powiek wędzarzom. Żmudne zeskrobywanie smółki oraz innych osadów było procesem mało efektywnym, czasochłonnym i niemożliwym do przeprowadzenia w procesie produkcji.

źródło: Internet: investachem.pl

Zestaw do praktycznej demonstracji obecności substancji smolistych w papierosach z tytoniem. Zapalony papieros zasysany jest przez model, a w elementach imitujących oskrzela i przestrzeń płuc osadza się smółka, którą można oglądać i badać w powiększeniu.

źródło: Internet: pracowniaprzyrody.pl

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. smółka
smółki
D. smółki
smółek
C. smółce
smółkom
B. smółkę
smółki
N. smółką
smółkami
Ms. smółce
smółkach
W. smółko
smółki

Inne uwagi

Zwykle lp

2. u noworodka

Definicja

fizjol. 
pierwszy stolec oddawany przez dziecko po urodzeniu, a niekiedy jeszcze w łonie matki, zawierający m.in. wody płodowe i maź płodową, mający czarny lub ciemnozielony kolor oraz lepką i gęstą konsystencję

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia narodziny i dzieciństwo

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  ekskrement, kał, kupa, kupka, stolec

Cytaty

Nie podjęła na czas decyzji o rozwiązaniu ciąży przez cesarskie cięcie, wskutek czego doszło do niedotlenienia płodu i zachłyśnięcia się wodami płodowymi i smółką.

źródło: NKJP: Agnieszka Filipowicz: Spóźnione cesarskie cięcie, Gazeta Krakowska, 2006-04-05

Wcześniaki wydalają smółkę w drugiej dobie życia lub później – w zależności od stanu i stopnia rozwoju dziecka. 

źródło: Izabela Burda-Markiewicz: Smółka. Kiedy noworodek powinien ją wydalić?, 2023-05-31 (gemini.pl)

Do szkół rodzenia chodzą także tatusiowie, którzy zazwyczaj nie mają czasu ani ochoty czytać o takich „przyjemnych” sprawach, jak poród, połóg, smółka, karmienie, przewijanie i pielęgnacja noworodka.

źródło: NKJP: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. smółka
smółki
D. smółki
smółek
C. smółce
smółkom
B. smółkę
smółki
N. smółką
smółkami
Ms. smółce
smółkach
W. smółko
smółki

Inne uwagi

Zwykle lp

3. roślina

Definicja

bot. 
roślina o łodydze powleczonej lepką wydzieliną, różowych, czerwonych, fioletowych lub białych kwiatach, rosnąca na wilgotnych łąkach i w zaroślach, uprawiana też jako roślina ozdobna; Viscaria

Noty o użyciu

Wyraz używany jako składnik terminów botanicznych, np. smółka pospolita, firletka smółka.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin rośliny leśne i łąkowe

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin rośliny ogrodowe i doniczkowe

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  roślina

Cytaty

W świetle zmierzchu smółki całkiem zgasną, blaszki szczawiu dzikiego mocniej pordzewieją [...].

źródło: Twórczość, 1976 (books.google.pl)

Trzeba [...] było skakać z kępy na kępę, czasem ciemna woda cmoknęła pod nogą, ale można było uzbierać bukiety różowych smółek, lepkich i wiotkich, białych wełnianek, żółtych, drobnych jaskrów, a czasem nawet znaleźć blady, zielonkawy, trochę przezroczysty storczyk.

źródło: NKJP: Monika Żeromska: Wspomnienia, 1993

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. smółka
smółki
D. smółki
smółek
C. smółce
smółkom
B. smółkę
smółki
N. smółką
smółkami
Ms. smółce
smółkach
W. smółko
smółki

4. żywica

Definicja

bot. 
młoda żywica na drzewach iglastych

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  żywica

Cytaty

[Pachniała] smółka na młodych liściach. Ciągnęło Lestkę na świat, w przestrzeń daleką, do drzew.

źródło: Kornelia Dobkiewiczowa: Ślężańska legenda. Powieść historyczna dla młodzieży z czasów Kazimierza Odnowiciela, 1967 (books.google.pl)

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. smółka
smółki
D. smółki
smółek
C. smółce
smółkom
B. smółkę
smółki
N. smółką
smółkami
Ms. smółce
smółkach
W. smółko
smółki

Inne uwagi

Zwykle lp

5. sok

Definicja

bot. 
sok komórkowy niektórych roślin, konsystencją przypominający smołę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  sok

Cytaty

Dobrze wysuszone owoce [jałowca] przy rozcieraniu w palcach nie powinny mieć soku, lecz charakterystyczną lepką, ciągnącą się smółkę koło pestek.

źródło: Halina Cybulska: Uprawa i zbiór ziół, 1950 (SJPDor)

Smółka z brzozowych kotków [...] poprawia ukrwienie skóry głowy, odżywia i dotlenia cebulki włosowe.

źródło: Internet: kosmetykiorientu.pl

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. smółka
smółki
D. smółki
smółek
C. smółce
smółkom
B. smółkę
smółki
N. smółką
smółkami
Ms. smółce
smółkach
W. smółko
smółki

Inne uwagi

Zwykle lp

Data ostatniej modyfikacji: 22.10.2024
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj