Chronologizacja
Pochodzenie
łac. māteria
1. wszechświata
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii
Połączenia
- martwa, żywa materia; materia nieożywiona, organiczna, ożywiona; międzygwiezdna, ziemska; mineralna
- materia gwiazdy, kosmosu, wszechświata
- materia i antymateria, materia i energia
- cząsteczki, cząstki; budowa, gęstość, rodzaje, stan skupienia, struktura, właściwości; obieg, rozpad materii
- materia powstaje, rozpada się
- badać materię
Cytaty
|
W glebie odbywa się najintensywniejsza wymiana materii i energii, wpływająca na fotosyntezę [...] źródło: NKJP: Stefan Kozłowski: Ekorozwój: wyzwanie XXI wieku, 2000 |
|
|
Tylko pięć procent masy wszechświata stanowi materia, z której zbudowane są wszelkie widoczne ciała niebieskie - ogłosili astrofizycy z kilku amerykańskich uczelni. źródło: NKJP: Widzimy tylko pięć procent, Dziennik Polski, 2001-03-07 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | materia |
materie |
|
| D. | materii |
materii |
neut |
| materyj |
char | ||
| C. | materii |
materiom |
|
| B. | materię |
materie |
|
| N. | materią |
materiami |
|
| Ms. | materii |
materiach |
|
| W. | materio |
materie |
Inne uwagi
Zwykle lp
2. nie duch
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka filozofia
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii
Relacje znaczeniowe
| sprzeczne: | duch |
Połączenia
- grzeszna materia
- świat materii
- materia i umysł; duch i materia, dusza i materia
- kruchość materii
- wyższość ducha nad materią
- przemijanie materii
Cytaty
|
Duch i materia to tylko przejawy tej samej pierwotnej zasady będącej źródłowo czymś jednym. źródło: NKJP: Ryszard Panasiuk: Filozofia: historia i współczesność: studia, odczyty, eseje, 2001 |
|
|
Od lat maluje stogi siana. Pokazuje kruchość materii i wieczne trwanie przyrody. źródło: NKJP: STK: Łowca talentów, Gazeta Poznańska, 2003-05-23 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | materia |
materie |
|
| D. | materii |
materii |
neut |
| materyj |
char | ||
| C. | materii |
materiom |
|
| B. | materię |
materie |
|
| N. | materią |
materiami |
|
| Ms. | materii |
materiach |
|
| W. | materio |
materie |
Inne uwagi
Zwykle lp
3. powieści
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka
Połączenia
- materia filmowa, literacka, muzyczna
- materia utworu; kompozycji, obrazu, poezji, powieści, wiersza
- stanowić materię
Cytaty
|
Rozmowy zgromadzonych w austerii, ich sprzeczki, monologi i modlitwy, ich przygody tej nocy letniej stanowią materię powieści. źródło: NKJP: Marek Zaleski: Dzień po końcu świata, Polityka, 2008-11-01 |
|
|
Z muzycznej materii utworu wyłaniają się kilkakrotnie motywy przewodnie, melodie, którym przypisane jest symboliczne znaczenie. źródło: NKJP: Tadeusz Płatek: Rigoletto, Gazeta Krakowska, 2004-03-25 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | materia |
materie |
|
| D. | materii |
materii |
neut |
| materyj |
char | ||
| C. | materii |
materiom |
|
| B. | materię |
materie |
|
| N. | materią |
materiami |
|
| Ms. | materii |
materiach |
|
| W. | materio |
materie |
Inne uwagi
Zwykle lp
4. rozważań
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Połączenia
- rozpatrywana; skomplikowana, trudna; delikatna, subtelna materia
- materia rozporządzenia, rozważań, sprawy, ustawy; ubezpieczeń
- znajomość materii
- dotyczyć, dotykać materii
Cytaty
|
Jak usłyszeliśmy, materia tej sprawy jest skomplikowana, wymaga poważnej analizy. źródło: NKJP: Marek Baran: Podejrzany zakonnik, Dziennik Polski, 2005-05-11 |
|
|
[...] materie ustawodawcze należące do kompetencji Rady Państwa ściśle określono, a wszystkie inne pozostawiono sejmom krajowym. źródło: NKJP: Wojciech Witkowski: Historia administracji w Polsce 1764-1989, 2007 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | materia |
materie |
|
| D. | materii |
materii |
neut |
| materyj |
char | ||
| C. | materii |
materiom |
|
| B. | materię |
materie |
|
| N. | materią |
materiami |
|
| Ms. | materii |
materiach |
|
| W. | materio |
materie |
5. jedwabna
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie czynności, przedmioty i osoby związane z robieniem i noszeniem ubrań
Połączenia
- bawełniana, jedwabna, wełniana; droga, drogocenna materia; szlachetne materie
- okryty materią
Cytaty
|
[...] dziewczyna skinęła na muzykantów i gdy kapłani cofnęli się zgorszeni, zrzuciła lekkim ruchem na wpół przezroczystą materię, którą była okryta [...]. źródło: NKJP: Włodzimierz Odojewski: Kwarantanna, 2009 |
|
|
Dzik w roli imperatora odziany był w pstre gałgany imitujące drogie materie [...]. źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Metamorfozy, 2004 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | materia |
materie |
|
| D. | materii |
materii |
neut |
| materyj |
char | ||
| C. | materii |
materiom |
|
| B. | materię |
materie |
|
| N. | materią |
materiami |
|
| Ms. | materii |
materiach |
|
| W. | materio |
materie |