UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

butelka

Chronologizacja

1638, Kart XVII-XVIII

Pochodzenie

Zob. butla

1.a naczynie

Definicja

szklane lub plastikowe naczynie, zwykle w kształcie walca zwężającego się u góry, z szyjką zakończoną małym otworem, przeznaczone do przechowywania płynów

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka sprzęty domowe i przedmioty codziennego użytku

Relacje znaczeniowe

synonimy:  flaszka
hiperonimy:  naczynie

Połączenia

  • blaszana, gliniana, kamionkowa, plastikowa, szklana; pękata, płaska, smukła; litrowa, półlitrowa, półtoralitrowa, 2-litrowa, 5-litrowa, ...; charakterystyczna, firmowa, oryginalna, specjalna; banderolowana, zakorkowana, zalakowana; ozdobna; brązowa, ciemna, ciemnozielona, zielona, kolorowa; przeźroczysta; duża, mała, wielka; ładna, zwykła; brudna, czysta; omszała; pierwsza, druga, ...; dodatkowa; nowa, stara; pełna, próżna, pusta; otwarta, zamknięta; zbita; niedopita, wypita, napoczęta butelka; porozrzucane, porozbijane, potłuczone, stłuczone; posegregowane butelki
  • butelka PET
  • butelka typu PET
  • butelka do napojów; od piwa, od szampana, od wina; z plastiku, z tworzywa
  • butelka na kapsle; na wodę; na wymianę
  • butelka z alkoholem, z gorzałką, z koniakiem, z piwem, z trunkami z winem, z wódką; z coca-colą, z oranżadą; z mlekiem, z octem; z napojem; z cieczą, z płynem; z wodą; z benzyną, z denaturatem, z roztworem, z rozpuszczalnikiem; z resztką czegoś; z etykietą, ze znakiem, z wizerunkiem czegoś; ze smoczkiem
  • butelka po alkoholu, po piwie, po szampanie, po winie, po wódce; po denaturacie; po napojach, po oranżadzie; po mleku; po wodzie; po szamponie
  • butelki i beczki, butelki i kieliszki, butelki i kubki, butelki i szklanki; butelki i puszki, butelki i słoiki; butelki i korki; butelki i kamienie; butelki i makulatura, butelki i papiery, butelki i śmieci
  • dno, denko, szyjka, ścianka, wnętrze, środek; kształt; odłamki; pojemność, zawartość butelki; bateria, rząd, sterta, stosy; brzęk; cena; producent, produkcja; skup, sprzedaż, zbiórka; liczba, miliony, tysiące butelek
  • cios butelką
  • kapsle, korki, nakrętki, zakrętki; otwieracz; podgrzewacz, suszarka do butelek; denka, korki, szyjka, zakrętki od butelek; szkło z butelek
  • etykieta, etykietka, naklejka, nalepka na butelkę; nakrętki; kontenery, skrzynki na butelki
  • skrzynka z butelkami
  • napisy na butelkach; alkohol, benzyna, dżin; list w butelce; mleko, napoje, oranżada, sok; piwo, wino, wódka; woda w butelkach
  • butelka wypadła komuś z ręki, wylądowała gdzieś; butelki brzęczą, leżą, stoją; poleciały, poszybowały
  • kupić/kupować, sprzedać/sprzedawać, zamówić/zamawiać; chwycić, podnieść/podnosić, podać/podawać, przynieść/przynosić, wyciągnąć/wyciągać, wyjąć/wyjmować; chować, schować; otworzyć/otwierać, odkorkować, odkręcić; stawiać; postawić; odstawić; opróżnić; przechylić napełnić/napełniać; myć; oddać/oddawać; rozbić/rozbijać, tłuc; wyrzucić butelkę; zbierać butelki
  • dostać; dokarmiać butelką; cisnąć/ciskać; obrzucić/obrzucać, rzucić/rzucać; atakować; pobrzękiwać, stukać butelkami
  • trafiony, uderzony; karmienie butelką; (stół) zastawiony butelkami
  • nalać/nalewać, przelać/przelewać, rozlać/rozlewać do butelki; pociągnąć (łyk)/ pociągać, ciągnąć, pić, popijać; karmić z butelki
  • sięgnąć/sięgać po butelkę

Cytaty

Na stole stały dwie puste butelki po winie i kilka puszek z piwa.

źródło: NKJP: Dług sprawiedliwości, Dziennik Polski, 2000-11-24

Sięgnęła po mineralną, zaczęła pić prosto z butelki.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Dobry powód, by zabijać, 2005

Opowiada, że turyści siadają, odpoczywają, piją wodę. Obok stoi napoczęta butelka wody mineralnej i jednorazowe kubki. W koszu piętrzą się puste plastikowe butelki.

źródło: NKJP: (SIE): Starsi chodzą lepiej, Dziennik Polski, 2003-07-28

Kozia mama nie jest przygotowana na tak liczne potomstwo, młode trzeba dokarmiać butelką.

źródło: NKJP: Kozie czworaczki, Tygodnik Ciechanowski, 2002-03-11

Zachowywali się znacznie bardziej agresywnie, niż wypada uczestnikom manifestacji pokojowej. Nie wiadomo skąd wyciągnęli butelki z benzyną, które poleciały w stronę milicjantów.

źródło: NKJP: Marcin Wojciechowsk: Pomarańczowy majdan, 2006

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. butelka
butelki
D. butelki
butelek
C. butelce
butelkom
B. butelkę
butelki
N. butelką
butelkami
Ms. butelce
butelkach
W. butelko
butelki

1.b zawartość

Definicja

zawartość butelki - naczynia

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem

Relacje znaczeniowe

synonimy:  flaszka

Połączenia

  • cała; jedna, pierwsza, druga, ..., kolejna, następna butelka
  • butelka alkoholu, brandy, jarzębiaku, koniaku, nalewki, piwa, rumu, samogonu, spirytusu, szampana, tokaju, trunku, węgrzyna, whisky, wina, wody, wódki; oranżady, coca-coli, coli, lemoniady; mleka; napoju; miodu, octu, oleju, soku, żuru; lekarstwa, tranu; benzyny, denaturatu, kwasu; perfum
  • wypić butelkę

Cytaty

Wypiłam kiedyś całą butelkę jakiegoś słodkiego wina i chorowałam dwa dni, ale to było dawno.

źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Złoty pociąg, 2006

Lodówka prawie pusta od dawna. Ćwiartka margaryny, pół butelki mleka, dwa słoiczki z dżemem śliwkowym, kawałek kaszanki, chyba jeszcze kawałek zwyczajnej - to cała zawartość.

źródło: NKJP: Wiesława Maria korczyńska: Wróć..., 2001

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. butelka
butelki
D. butelki
butelek
C. butelce
butelkom
B. butelkę
butelki
N. butelką
butelkami
Ms. butelce
butelkach
W. butelko
butelki

Składnia

bez ograniczeń + butelka +
CZEGO

Frazeologizmy

butelka lejdejska
ktoś nabija w butelkę kogoś
ktoś nabił w butelkę kogoś
ktoś pociąga z butelki
ktoś zagląda do kieliszka
ktoś zagląda do butelki
ktoś zajrzał do kieliszka
ktoś zajrzał do butelki
Data ostatniej modyfikacji: 18.02.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json