UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

folusz

Chronologizacja

1414, SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. folusz
folusze
D. folusza
foluszu
foluszów
foluszy
C. foluszowi
foluszom
B. folusz
folusze
N. foluszem
foluszami
Ms. foluszu
foluszach
W. foluszu
folusze

Pochodzenie

śr.-d.-niem. foll-hūs

z łac. follare

1.a maszyna

Definicja

włók. 
maszyna służąca dawniej do zagęszczania włókna tkaniny wełnianej poprzez tarcie, gniecenie i wałkowanie w celu uzyskania odpornego na zużycie gęstego, zbitego materiału

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny rodzaje urządzeń i maszyn

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Obiekty przemysłowe czyli folusz z Krościenka, tartak z Młodowa leżą w magazynach i czekają na montaż.

źródło: NKJP: Sądecki Park Etnograficzny w przyszłości, Gazeta Krakowska, 2001-12-11

Po zachodniej stronie Krupówek [...] płynie Foluszowy Potok [...]. Nazwa pochodzi od folusza, czyli urządzenia do wykonywania sukna przy pomocy energii wodnej [...].

źródło: NKJP: Maciej Pinkwart: Krupówki, czyli nieustanne wymijanie i przepychanie, Dziennik Polski, 2008-08-01

[...] dawniej portki z sukna bitego w foluszu były jak żelazo, a z lnianej koszuli można było najwyżej rękaw urwać. Teraz miastowe garnitury raczej bitki nie wytrzymają, a i krawat bardzo przy tym niewygodny.

źródło: NKJP: Co było, co jest..., Dziennik Polski, 2003-07-25

Położenie nadrzeczne [...] zapewniało dostęp do wody pitnej, komunikację i spław produktów [...], wykorzystanie napędu wodnego do poruszania młynów i foluszy [...].

źródło: NKJP: Zdzisław Skrok: Wielkie Rozdroże. Ćwiczenia terenowe z archeologii wyobraźni, 2008

1.b miejsce

Definicja

włók. 
budynek lub pomieszczenie, w którym znajdował się folusz - maszyna

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Przemysł produkcja

CZŁOWIEK I TECHNIKA Przemysł miejsca i czynności związane z przemysłem

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Miejski folusz w 1777 przekształcono w manufakturę, a w 1828 uruchomiono fabrykę sukna, która istniała do 1856.

źródło: NKJP: Jan Bałdowski: Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, 1996

[...] miejscowa ludność łemkowska oprócz rolnictwa i hodowli trudniła się tkactwem i wyrobem sukna. Na potoku był folusz (pomieszczenie z urządzeniami do zagęszczania sukna), był tartak wodny i młyn.

źródło: NKJP: Na kresach powiatu, Gazeta Krakowska, 2002-08-30

Wełnę zanosiliśmy do foluszu na Kąty, żeby zrobić z niej sukno.

źródło: NKJP: Stanisław Zawieja: Pieniński krawiec i muzyk, Gazeta Krakowska, 2001-11-22

W 1 poł. XVII w. istniała na terenie obecnej wsi znaczna jak na owe czasy osada przemysłowa, składająca się z tartaku, folusza i prawdopodobnie kuźnicy żelaza.

źródło: NKJP: Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Przewodnik, 1989

Folusze wznoszono poza terenem zabudowy miejskiej i nad strumieniami, ponieważ w nich impregnowano tkaniny uryną, tak że dochodzące z nich zapachy nie przypominały perfumerii.

źródło: NKJP: Marian Radzik: Wrzeciona z przęślikami, krosna i mokre folusze, Gazeta Wrocławska, 2002-03-08

Data ostatniej modyfikacji: 27.05.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json