UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

śpik

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. śpik
śpiki
D. śpika
śpiku
śpików
C. śpikowi
śpikom
B. śpik
śpiki
N. śpikiem
śpikami
Ms. śpiku
śpikach
W. śpiku
śpiki

1. senność

Definicja

chęć do spania

Pochodzenie

Zob. spać

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego ➔ czynności i stany fizjologiczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  senność, śpiączka

Cytaty

Wala [...] ciepło patrzy na Jurę, póki Jurki nie ogarnie śpik, po czym go kładzie na pieczce obok siebie, tuli do dużej piersi i śpiewa stary sowiecki szlagier [...].

źródło: NKJP: Mariusz Wilk: Dom nad Oniego, 2006

Czy przeciętny odbiorca [...] weźmie takie opasłe tomisko do ręki? Nie dość, że ciężkie, a jeszcze nieporęczne, [...] gdy podczas czytania w łóżku nagle najdzie śpik, to spadając na podłogę obudzi nawet umarłego, podczas gdy gazeta z lekkim tylko szelestem osunie się.

źródło: KWJP: Stefan Pastuszewski: Socjologizowanie o literaturze, Akant, 2016

Drzemali zmorzeni tym nadrannym śpikiem, ukołysani muzyką dzwonów.

źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Wniebowstąpienie, 2006

2. katar

Definicja

pot. 
wydzielina spływająca z nosa

Pochodzenie

Zob. szpik

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego ➔ czynności i stany fizjologiczne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Choroby i ich leczenie ➔ przyczyny, objawy i skutki chorób

Relacje znaczeniowe

synonimy:  gil, glut, smark
hiperonimy:  wydzielina

Cytaty

[...] wstajesz przeglądasz się w lustrze i możesz teraz popłakać [...] masz rozmazany makijaż, popuchnięte oczy, śpik Ci z nosa wisi [...].

źródło: NKJP: Internet

[...] potem to jedzą, jakby pierwszy raz widzieli jedzenie na oczy, aż lecą im łzy i śpiki od tej ostrości.

źródło: KWJP: Bolesław Chromry: Pozwólcie pieskom przyjść do mnie, 2019

Przezywali mnie ciamajdą i frajerem, i mieli podstawy, żeby tak mnie nazywać, bo śpik u nosa, postura niezbyt wyrośniętego pierwszoklasisty, przydługie włosy zasłaniające uszy, ubrania jak po starszym bracie.

źródło: KWJP: Hubert Fryc: Sztuka noszenia masek, 2021

3. dziecko

Definicja

reg.  śl. 
dziecko, do którego mówiący ma w chwili mówienia negatywny stosunek

Pochodzenie

Zob. śpik 2

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Bieg życia ➔ narodziny i dzieciństwo

Relacje znaczeniowe

synonimy:  bachor, bękart, gnojek, gówniarz, smark, smarkacz, smarkul, smerda
hiperonimy:  dziecko

Cytaty

Pełnił też inną, niechcianą funkcję. Stracha. Nie na wróble, lecz niezbyt grzeczne dzieci. - Jak się nie uspokoisz śpiku, to będziesz wyglądał jak ten Jakubek...

źródło: NKJP: Chytry pensjonariusz, Dziennik Polski, 1999-04-23

[...] jak jeszcze śpikiem byłem, wujostwo wysłało mnie na metę po spiryt.

źródło: Wioletta Grzegorzewska: Stancje, 2017 (books.google.pl)

Data ostatniej modyfikacji: 07.08.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json