UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

przemówka

Chronologizacja

1 połowa XVII w., Kart XVII-XVIII

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. przemówka
 przemówki
D. przemówki
 przemówek
C. przemówce
 przemówkom
B. przemówkę
 przemówki
N. przemówką
 przemówkami
Ms. przemówce
 przemówkach
W. przemówko
 przemówki

1. do słuchaczy

Definicja

książk. 
krótka wypowiedź skierowana do kogoś

Pochodzenie

Zob. mówić

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  przemowa

Cytaty

[...] spojrzał na mnie, po czym dokończył przemówkę do zmarłej.

źródło: Paweł Huelle: Śpiewaj ogrody, 2020 (books.google.pl)

Składnia

bez ograniczeń + przemówka +
(do KOGO)

2. utarczka

Definicja

przest. 
wymiana wypowiedzi między osobami wyrażającymi odmienne zdanie lub będącymi w sporze ze sobą

Pochodzenie

Zob. mówić

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Cytaty

A może w miejsce długich przemówek czy kłótni - zdobyliby się i na porozumienie nieme, szybkie, krótkie jak na komendę [...].

źródło: Jacek Pankiewicz: Nos pod cios, 1988 (books.google.pl)

Nie odezwał się [...], wiedząc dobrze, że matki by nie przekonał i skończyłoby się jedynie na gniewach i przemówkach.

źródło: Jan Koprowski: Gość z daleka. Opowiadania wybrane, 1982 (books.google.pl)

3. zaklęcie

Definicja

indyw. 
zaklęcie

Noty o użyciu

Używane przez Stanisława Vincenza w odniesieniu do zaklęć stanowiących element folkloru huculskiego.

Pochodzenie

ukr. prymiwky

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  zaklęcie

Cytaty

„Zamówionej“ wody miałem w komorze cały rząd garnuszków: każdy coraz mocniejszą, tajną przemówką uświęcony.

źródło: Stanisław Vincenz: Barwinkowy wianek, 1983 (books.google.pl)

Tylko ja jeden wywinąłem się. Czuwałem od dawna, odpędzałem przemówkami, modlitwami...

źródło: Stanisław Vincenz: Listy z nieba, 1974 (books.google.pl)
Data ostatniej modyfikacji: 24.06.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN