UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

sparty

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	sparty	sparty	sparty	sparte	sparta
D.	spartego	spartego	spartego	spartego	spartej
C.	spartemu	spartemu	spartemu	spartemu	spartej
B.	spartego	spartego	sparty	sparte	spartą
N.	spartym	spartym	spartym	spartym	spartą
Ms.	spartym	spartym	spartym	spartym	spartej
W.	sparty	sparty	sparty	sparte	sparta

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	sparci	sparci	sparte	sparte
D.	spartych	spartych	spartych	spartych
C.	spartym	spartym	spartym	spartym
B.	spartych	spartych	spartych	sparte
N.	spartymi	spartymi	spartymi	spartymi
Ms.	spartych	spartych	spartych	spartych
W.	sparci	sparci	sparte	sparte

1. uparty

Definicja

reg.

uparty - taki, który nie zmienia swojego stanowiska, niezależnie od tego, czy ma rację

Noty o użyciu

Spotykane głównie na obszarze historycznej Małopolski.

Pochodzenie

Zob. uprzeć się

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

synonimy:

uparty

Cytaty

Mefisto sam już nie wie, czym skusić spartego gościa. Ani ówczesne laski, ani dragi, ani wóda nie mają u tego upierdliwca wzięcia ni poparcia.

źródło: Nowa Okolica Poetów, 2007 (books.google.pl)

[...] wbrew przestrogom mego domu rodzicielskiego wyszłam za mąż za „spartego gorola”, a nawet jeszcze gorzej, bo hucuła - to i nic dziwnego, że małżeństwo nie było udane.

źródło: Irena Bronner: Cykady nad Wisłą i Jordanem, 2004 (books.google.pl)

Kleofas wcale nie zamierzała współpracować ani rezygnować ze swobody bez walki. I gdy się w końcu udało im zagonić spartego zwierzaka do małego pomieszczenia przy kuchni, były tak zasapane, że zgodnie stwierdziły, że muszą zregenerować nadwątlone siły solidną porcją tortu.

źródło: Magdalena Kordel: Bo nadal Cię kocham, 2020 (books.google.pl)

2. na lasce

Definicja

przest.

wsparty - taki, który przyjął taką pozycję, że dotyka kogoś lub czegoś innego i nie ma możliwości przewrócenia się lub osunięcia

Pochodzenie

Zob. oprzeć się

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

oparty, podparty, wsparty

Cytaty

Moje dywagacje wizualne przerywa widok spartej na lasce, szeroko gestykulującej, postaci.

źródło: Jan Socha: Na Wiejskiej, Klamra. Gazeta Gminna, 1990-10-28 (mbc.malopolska.pl)

Składnia

	+	sparty	+	na CZYM
szyk: neutralny

3. strop

Definicja

przest.

wsparty - taki, który w całości lub w części znajduje się nad ziemią lub ustawiony jest w pozycji pionowej

Pochodzenie

Zob. oprzeć się

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo rodzaje budowli i ich cechy

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ruch i spoczynek

Relacje znaczeniowe

synonimy:

wsparty

Cytaty

Chata była dosyć duża, zbudowana ze smolnych sosen na węgły, które były sparte na dębowych pękach.

źródło: Eugenia Jagiełło-Łysiowa: Rola przeorana, dom piękny, 1975 (books.google.pl)

Składnia

	+	sparty	+	na CZYM
szyk: neutralny

4. powietrze

Definicja

przest.

wilgotny i ciepły, przez co utrudnia człowiekowi oddychanie

Pochodzenie

Etymologia niejasna. Może pol. zaprzeć (oddech) (por. np. z zapartym tchem) < przeć 1, por. też dawne spar 'sparzenie, upał' L.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Pogoda warunki atmosferyczne

Cytaty

W krainie rozmiękłej, bezrządnej, pośród powszechnej bezforemności i nijactwa, gdzie oddycha się powietrzem zastałym i spartym, nie mogło nie zawracać głowy i odurzać coś, co tak intensywnie wibruje przemocą i gwałtem, co desperackie i nieobliczalne, i niczym na włosku zawiśnięte jest na koniuszku bicza!

źródło: NKJP: Marian Pilot: Na odchodnym, 2002

Lampy mrugały, przez salę przelatywał podmuch, rozpraszając gęste i sparte powietrze.

źródło: Jan Dobraczynski: Listy Nikodema, 1952 (scribd.com)

Data ostatniej modyfikacji: 24.09.2025