UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

korpus

Chronologizacja

SPXVI: (inne znaczenie), SJPXVII, STR, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

1. część ciała

Definicja

główna część ciała człowieka i zwierząt, z którą połączone są kończyny i szyja z głową

Pochodzenie

łac. corpus 'ciało; człowiek, osobnik; zwłoki; całość, komplet, zbiór, zespół'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Relacje znaczeniowe

synonimy:  kadłub, tułów

Połączenia

  • krótki, muskularny, pulchny, wątły, wielki; ludzki korpus; korpusy indycze, kurze
  • korpus człowieka, dziewczyny, kobiety...; (martwego) wieloryba; korpusy ciał; kaczek, (bezgłowych) kurczaków, kurcząt, (martwych) ptaków
  • korpusy z kurczaków
  • korpus, nogi i ręce; korpus, ręce i twarz; głowa i korpus, nogi i korpus
  • ochraniacz na korpus; !?cios, trafienie, uderzenie na korpus; cios, trafienie, uderzenie w korpus

Cytaty

[...] aby zrobić lalkę, trzeba mieć wiedzę o kilku rodzajach rzemiosła. [...] Na początku rzeźbi się korpus, potem dłonie, nogi, stopy, głowę.

źródło: NKJP: Toccata elfów, Dziennik Polski, 2001-04-27

Ujął jej świeżą i rumianą buzię w dłonie. Pochylając się nad nią wielkim i muskularnym korpusem, delikatnie ją pocałował.

źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Wyspy szerszenia, 2008

H. Antczak był, używając terminologii bokserskiej, fighterem zdolnym prowadzić pojedynek na najwyższym poziomie. Mielibyśmy piękne wymiany ciosów, kombinacje: prawa - lewa, potężne !?ciosy na szczękę i na korpus.

źródło: NKJP: W. Hagedorny: W Mławie przy kawie... Moje wybory, Tygodnik Ciechanowski, 2002-10-10

J.Duda-Gracz maluje zdeformowane, karykaturalne postacie o wielkich korpusach, tłustych brzuchach, bezkształtnych twarzach, cienkich, rachitycznych nogach.

źródło: NKJP: Anna Matuchniak-Krasuska: Publiczność wobec metafory plastycznej: o recepcji groteski Jerzego Dudy – Gracza, 1999

Francuzi nie napromieniowują [...] całych kurczaków, ale tak zwany MOM - mięsną odkostnioną masę. Uzyskuje się ją z resztek, jakie pozostają na korpusach kurczaków po oddzieleniu piersi, udek i skrzydełek.

źródło: NKJP: Jeść sterylizowane?, Polityka, 2005

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. korpus
 korpusy
D. korpusu
 korpusów
C. korpusowi
 korpusom
B. korpus
 korpusy
N. korpusem
 korpusami
Ms. korpusie
 korpusach
W. korpusie
 korpusy

Informacja normatywna

Uznawane za niepoprawne cios na korpus [zamiast cios w korpus].

2. budynku

Definicja

główna nierozczłonkowana część budowli

Pochodzenie

łac. corpus 'ciało; człowiek, osobnik; zwłoki; całość, komplet, zbiór, zespół'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo części budowli

Połączenia

  • korpus klasztorny; halowy; jednonawowy, nawowy, trójnawowy, trzynawowy; gotycki
  • korpus budowli, kościoła, pałacu, świątyni; drogi, wału
  • wznieść korpus czegoś
  • (wieże, oficyny) połączone z korpusem

Cytaty

Otoczenie kościoła i zabudowań parafialnych zmieniło się w ciągu dwóch ostatnich miesięcy nie do poznania: wycięto zagrażające przechodniom zarośla i krzewy, odwodniono korpus kościoła, uszczelniono w nim okna i dach.

źródło: NKJP: Przywracanie świetności, Dziennik Polski, 2003-08-29

Murowany zamek wzniesiono poniżej dawnego grodu. [...] składał się z prostokątnego korpusu i dwóch graniastych baszt, z których jedna pełniła funkcje mieszkalne, zaś w drugiej umieszczono bramę wraz ze zwodzonym mostem.

źródło: NKJP: Zamczysko w uzdrowisku, Dziennik Polski, 2003-05-10

Pałac przystosowano do pełnienia państwowych funkcji reprezentacyjnych dla gości zagranicznych. W korpusie głównym na parterze i piętrze pomieszczono sale recepcyjne.

źródło: NKJP: Maria Irena Kwiatkowska, Marek Kwiatkowski, Krzysztof Wesołowski: Znane i nieznane: rezydencje, ludzie, wydarzenia, 2001

Jest to wielka gotycka świątynia typu bazylikowego. Tworzy go dziś pięcioprzęsłowe, zamknięte trójbocznie prezbiterium, trójnawowy korpus, zachodnia wieża i wieniec kaplic, powstałych od XVI do XVIII w.

źródło: NKJP: Kościół Bożego Ciała na krakowskim Kazimierzu, Dziennik Polski, 1998-08-21

[...] przez samochody ciężarowe został naruszony korpus wału przeciwpowodziowego, trzeba niezwłocznie go zabezpieczyć.

źródło: NKJP: Agata Paruch: Żwirek kręci?. Dziennik Polski, 2002-04-19

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. korpus
 korpusy
D. korpusu
 korpusów
C. korpusowi
 korpusom
B. korpus
 korpusy
N. korpusem
 korpusami
Ms. korpusie
 korpusach
W. korpusie
 korpusy

Składnia

bez ograniczeń + korpus +
(CZEGO)

3. urządzenia

Definicja

główna część urządzenia, w której montowane są pozostałe jego części, zwłaszcza ruchome

Pochodzenie

łac. corpus 'ciało; człowiek, osobnik; zwłoki; całość, komplet, zbiór, zespół'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Relacje znaczeniowe

synonimy:  kadłub

Połączenia

  • cylindryczny; drewniany, metalowy, plastikowy, stalowy; zapasowy; nowy, używany; dobry, lepszy, najtańszy, niezły, porządny, profesjonalny, solidny; fajny, rewelacyjny, wypasiony korpus; różne, starsze korpusy; korpus cyfrowy, manualny, rezonansowy
  • korpus aparatu; Canona, Nikona, Pentaxa; instrumentu; bomby, granatu, miny; turbiny; statku
  • obróbka korpusów
  • obiektyw z korpusem
  • dokupić, kupić, sprzedać; zmienić korpus
  • korpus wykonany z czegoś; zbudowany z czegoś
  • działać, współpracować z jakimś korpusem
  • kupowany, sprzedawany razem z korpusem

Cytaty

Są pola tak kamieniste, że po czterech godzinach orki na każdy korpus płużny wymienić trzeba po dwa lemiesze [...].

źródło: NKJP: Krystyna Naszkowska: Kredyt dla rolników, Gazeta Wyborcza, 1996-06-01

Korpus wykonany jest ze stali nierdzewnej, zaś większą część tylnej ścianki zajmuje 2,5-calowy wyświetlacz LCD.

źródło: NKJP: Aparat do kieszeni, Polityka, 2005-04-09

Mankament uruchamiania zimnego silnika jest szczególnie odczuwalny zimą, kiedy korpus silnika jest znacznie ochłodzony.

źródło: NKJP: Diesel zimą, Dziennik Polski, 2003-11-10

Magazyny narzędziowe zintegrowane z korpusem obrabiarki stanowią jednolitą, funkcjonalną strukturę, z którą zintegrowany jest również zmieniacz narzędzi.

źródło: NKJP: Jan Kosmol: Automatyzacja obrabiarek i obróbki skrawaniem, 1995

Na środku placu ukazało się trzech Papuasów z podłużnymi bębnami o korpusach rezonansowych zwężających się ku środkowi, dzięki czemu przypominały starożytne klepsydry, jakich używano do mierzenia czasu.

źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tomek wśród łowców głów, 1996

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. korpus
 korpusy
D. korpusu
 korpusów
C. korpusowi
 korpusom
B. korpus
 korpusy
N. korpusem
 korpusami
Ms. korpusie
 korpusach
W. korpusie
 korpusy

Składnia

bez ograniczeń + korpus +
CZEGO

4. oddział

Definicja

oddział wojskowy składający się z dywizji lub brygad, samodzielny lub wchodzący w skład armii

Noty o użyciu

Używane w nazwach własnych: Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Korpus Obrony Powietrznej, Korpus Ochrony Pogranicza.

Pochodzenie

łac. corpus 'ciało; człowiek, osobnik; zwłoki; całość, komplet, zbiór, zespół'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna armia

Połączenia

  • amerykański, austriacki, brytyjski, pruski, radziecki, rosyjski, saski, serbski, szwedzki; warszawski; północno-wschodni; międzynarodowy; główny, posiłkowy, rezerwowy; armijny; interwencyjny, inwazyjny, inżynieryjny, pomocniczy, posiłkowy, spadochronowy, strzelecki, powietrzno-zmechanizowany, zmechanizowany, zmotoryzowany korpus; poszczególne; samodzielne korpusy; korpus ekspedycyjny, oblężniczy, pancerny
  • korpus gwardii, kawalerii, piechoty, wojska; dywizji, ochrony; generała Kleista, generała Maczka, gen. M. Stromberga, gen. Otto Stenbocka..., marszałka Davouta, marszałka Neya...
  • pułki, korpusy i dywizje
  • dowódca korpusu; dowództwo korpusów
  • generał, kapitan, oficer ...; służba wojskowa w korpusie
  • korpus liczy iluś ludzi
  • dowodzić jakimś korpusem
  • wejść/wchodzić w skład korpusów

Cytaty

Pod koniec 1917r. I korpus liczył 20 tys. ludzi, zamiast przewidzianych etatem 66 tys.

źródło: NKJP: Stefan Kieniewicz: Historia Polski 1795-1918, 1968

Anglia nie miała obowiązkowej służby wojskowej i większej armii stałej, mogła więc na razie wysłać na front tylko niewielki korpus ekspedycyjny w sile 5 dywizji.

źródło: NKJP: Janusz Pajewski: Historia powszechna 1871-1918, 1994

Czarnogórcy przede wszystkim panicznie się boją, że Serbia ponownie wciągnie ich w wojnę. Tak było w roku 1991 r., gdy oblężenie chorwackiego Dubrownika Belgrad powierzył korpusowi czarnogórskiemu.

źródło: NKJP: Dawid Warszawski: Czarnogórcy panicznie się boją, że Serbia znów wciągnie ich w awanturę wojenną, Gazeta Wyborcza, 1999-04-01

Gen. Sikorski planował sformowanie dwóch korpusów piechoty i jednej wielkiej jednostki pancernej.

źródło: NKJP: Eugeniusz Duraczyński: Rząd polski na uchodźstwie1939-1345 : organizacja, personalia, polityka, 1993

Dowódca zgrupowania armii C generał von Kleist dysponował dwoma korpusami pancernymi złożonymi z ośmiu i pół dywizji pancernych i zmotoryzowanych.

źródło: NKJP: Franciszek Ryszka: Noc i mgła : Niemcy w okresie hitlerowskim, 1997

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. korpus
 korpusy
D. korpusu
 korpusów
C. korpusowi
 korpusom
B. korpus
 korpusy
N. korpusem
 korpusami
Ms. korpusie
 korpusach
W. korpusie
 korpusy

Składnia

bez ograniczeń + korpus +
KOGO/CZEGO
bez ograniczeń + korpus +
JAKI

5. grupa osób

Definicja

wyspecjalizowana grupa osób pełniących określoną funkcję

Pochodzenie

łac. corpus 'ciało; człowiek, osobnik; zwłoki; całość, komplet, zbiór, zespół'

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca organizacja i hierarchia w pracy, stosunki służbowe

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

Połączenia

  • cały, zawodowy korpus; korpus osobowy; dyplomatyczny, konsularny, urzędniczy; oficerski, podoficerski, sędziowski; apolityczny
  • korpus chorążych, kadetów, oficerów, podchorążych, podoficerów, szeregowych zawodowych; astronautów; pracowników, urzędników; służby cywilnej, służby zagranicznej
  • członek/członkowie, przedstawiciele; część, skład korpusu (służby cywilnej); w ramach korpusu
  • spotkanie z korpusem jakimś
  • utworzenie korpusu jakiegoś

Cytaty

Obecnie korpus oficerski stanowi 48,2 proc. całych sił zbrojnych.

źródło: NKJP: Będzie armia bez „nawisu”, Dziennik Polski - Kraj, 1998-05-06

Do Opery Narodowej przybyli przedstawiciele władz państwowych, rządu, parlamentu, Prymas i korpus dyplomatyczny.

źródło: NKJP: Marcin Majchrowski: Koncert zainaugurował Rok, Gazeta Wyborcza, 1999-01-21

Tak więc pierwszymi ambasadorami w polskim korpusie dyplomatycznym zostali Alfred Chłapowski w Paryżu i Władysław Skrzyński przy Watykanie.

źródło: NKJP: Waldemar Michowicz: Historia dyplomacji polskiej, 1995

Premier jest przede wszystkim reprezentantem sfery politycznej, podczas gdy szef służby ma reprezentować neutralny politycznie, stabilny korpus urzędniczy, postawiony do dyspozycji rządu.

źródło: NKJP: Tadeusz Milewski: Dobry fachowiec, ale bezpartyjny, Gazeta Wyborcza, 1997-08-13

W 1816 roku powstał w Warszawie uniwersytet o pięciu wydziałach. Ponadto utworzono: wojskową szkołę aplikacyjną, politechnikę, szkołę górniczą w Kielcach, korpus kadetów w Kaliszu, instytut nauczycielski w Łowiczu [...].

źródło: NKJP: Józef Szocki: Domowy świat książek. Wybrane księgozbiory polskie w XIX wieku

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. korpus
 korpusy
D. korpusu
 korpusów
C. korpusowi
 korpusom
B. korpus
 korpusy
N. korpusem
 korpusami
Ms. korpusie
 korpusach
W. korpusie
 korpusy

Składnia

bez ograniczeń + korpus +
JAKI
bez ograniczeń + korpus +
KOGO

6. zbiór tekstów

Definicja

zbiór tekstów, skompletowany według ściśle określonych kryteriów, służący przeważnie do celów naukowych lub edukacyjnych

Noty o użyciu

Występuje w nazwach własnych Korpus Języka Polskiego, Narodowy Korpus Języka Polskiego.

Pochodzenie

internac.

ang. corpus

fr. corpus

niem. Korpus, Corpus

z łac. corpus 'ciało; człowiek, osobnik; zwłoki; całość, komplet, zbiór, zespół'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Środki masowego przekazu wydawnictwa

Połączenia

  • elektroniczny, komputerowy korpus tekstów; korpusy językowe, tekstowe
  • korpus języka mówionego, języka polskiego, poezji polskiej; korpusy tekstów

Cytaty

Przy okazji wymiany listów dowiedziałem się, że cały korpus staropolski, czyli do roku 1500, to zaledwie 500 tysięcy słów [...].

źródło: NKJP: Kuba Tatarkiewicz: Felietony (Computerworld)

Wspólny jest też podstawowy korpus literatury liturgicznej, teologicznej, ascetycznej i pseudo-kanonicznej, przekładany w różnych okresach z greckiego i rozpowszechniany w poszczególnych redakcjach języka staro-cerkiewno-słowiańskiego na terytorium całej wspólnoty prawosławnej.

źródło: NKJP: Georgi Minczew: Święta księga, ikona, obrzęd: teksty kanoniczne a ich funkcjonowanie w sztuce sakralnej i folklorze Słowian na Bałkanach, 2003

Na tej stronie dostępny jest także Korpus Języka Polskiego, czyli zbiór tekstów m.in. z prasy, książek, dzięki którym można sprawdzić, w jakich kontekstach używa się danego słowa.

źródło: NKJP: Uwolnij swój komputer, Polityka, 2006-07-08

[...] poddany obróbce maszynowej duży korpus tekstów wymagał instrukcji czytelnej dla maszyny, czyli opartej na jednolitych kryteriach formalnych [...].

źródło: NKJP: Alicja Nagórko: Zarys gramatyki języka polskiego, 1996

Zmieniając warunki początkowe jakiegoś procesu, otrzymujemy w pewnym obszarze przestrzeni pewien korpus danych empirycznych [...].

źródło: NKJP: Michał Ostrowicki: Dzieło sztuki jako system, 1997

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. korpus
 korpusy
D. korpusu
 korpusów
C. korpusowi
 korpusom
B. korpus
 korpusy
N. korpusem
 korpusami
Ms. korpusie
 korpusach
W. korpusie
 korpusy

Składnia

bez ograniczeń + korpus +
CZEGO
Data ostatniej modyfikacji: 07.11.2011
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN