UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

żeleźniak

Chronologizacja

1805, Stanisław Staszic, O ziemiorodztwie gór dawniey Sarmacyi, a późniey Polski, polona.pl

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. żeleźniak
żeleźniaki
D. żeleźniaka
żeleźniaków
C. żeleźniakowi
żeleźniakom
B. żeleźniak
żeleźniaki
N. żeleźniakiem
żeleźniakami
Ms. żeleźniaku
żeleźniakach
W. żeleźniaku
żeleźniaki

Pochodzenie

Zob. żelazo

1. garnek

Definicja

żeliwny garnek o grubych ściankach

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem

Relacje znaczeniowe

synonimy:  żeleźniaczek
hiperonimy:  garnek

Cytaty

Garnki najczęściej przykrywano liśćmi kapusty i darnią tak jak ten nasz. [...] Żeleźniaki brało się również na wykopki, by podczas pracy zjeść także coś ciepłego.

źródło: NKJP: Iwona Kuźniak: Kociołkowy zawrót, 2002-10-11

2. piec

Definicja

piec żelazny służący do ogrzewania pomieszczeń

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny rodzaje urządzeń i maszyn

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka sprzęty domowe i przedmioty codziennego użytku

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  piec I

Cytaty

Gorczyca siedzi w swoim kantorku na wygodnym, wyściełanym krześle jak na tronie. Grzeje się przy żeleźniaku, a swoje królestwo mąki ma na wyciągnięcie ręki, za szybą.

źródło: NKJP: Zygmunt Szych: Dziewczyna z młyna, Gazeta Krakowska, 2005-11-22

Za wanną natomiast stał żeleźniak, nad którym grzało się wodę na kąpiel; teraz jednak ciemny i zimny, jak całe to pomieszczenie.

źródło: KWJP: Robert J. Szmidt: Uniwersum Metro 2033. Wieża, 2016

3. wóz

Definicja

przest. 
wóz na drewnianych kołach spiętych żelazną obręczą

Warianty

  • żelaźnik

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  wóz

Cytaty

Ta tradycja palenia opon powstała w latach 70. ubiegłego wieku, jak rolnicy przesiedli się z żeleźniaków na koła z oponami. Nie mieli co z nimi zrobić, to je palili.

źródło: Internet: m.podhale24.pl

Gorsza [jest] jazda żelaźnikiem po kocich łbach.

źródło: Internet: facebook.com//pamietnikipolskie

4. roślina

Definicja

ozdobna roślina ogrodowa o żółtych lub fioletowo-różowych kwiatach

Warianty

  • żelaźnik

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin rośliny ogrodowe i doniczkowe

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin rośliny ozdobne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  żeleźniaczek
hiperonimy:  bylina

Cytaty

Również wysokie na ponad metr kwiatostany żeleźniaka wyglądają dekoracyjnie, zwłaszcza gdy pokryte są śniegiem czy szronem.

źródło: KWJP: Jolanta Zdanowska: Ogród pod kołderką śniegu, Ładny Dom, 2013-12-31

Żeleźniaki kwitną całe lato. Rozrastają się w potężne kępy.

źródło: KWJP: Jolanta Zdanowska: Mniej znane byliny, Magnolia, 2012-08-31

Żeleźniak odznacza się nie tylko pięknym wyglądem, ale również ciekawym zapachem. Wiele gatunków tych roślin ma delikatnie pachnące kwiaty, co dodatkowo zwiększa ich atrakcyjność w oczach ogrodników.

źródło: Żeleźniak – co to za roślina, jak uprawiać, jakie wymagania ma ten kwiat?, 20-10-2023, (bilscy.info)

Moim zdaniem najładniej prezentują się suche kwiatostany: jeżówek, rozchodników okazałych, hortensji bukietowych, żelaźnika żółtego [...] i oczywiście traw ozdobnych.

źródło: Internet: buszujacwogrodzie.pl

5.a drzewo

Definicja

jabłoń charakteryzująca się małymi, twardymi i okrągłymi owocami o bardzo kwaśnym smaku

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin owoce i warzywa

Relacje znaczeniowe

synonimy:  groszówka
hiperonimy:  jabłoń

Cytaty

Ostatnio na zapomniane przez ludzi odmiany jabłoni znowu popatrują sadownicy: stare, historyczne odmiany trafiają, jako obiekt dziedzictwa kultury do sadów - banków genów, gdzie spokojnie rosną w oczekiwaniu, aż znowu będą przydatne. [...] Tym sposobem „starocie” wracają do łask i kto wie, może kiedyś oko genetyka spocznie na moim zapomnianym żeleźniaku.

źródło: Grzegorz Tabasz: Groszówka zwana żeleźniakiem, Dziennik Polski, 03-11-2010, (dziennikpolski24.pl)

5.b owoc

Definicja

owoc żeleźniaka - drzewa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin owoce i warzywa

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  jabłko

Cytaty

Ostatnio reklamuje się „fantastyczną” odmianę jabłek żeleźniaków. Podobnież można je przechowywać w warunkach domowych do maja przyszłego roku.

źródło: Internet: forum.gazeta.pl

A do suszenia dobra będzie szara reneta francuska i pepina Parkera. Obie te odmiany po wysuszeniu mają korzenny aromat. Dwie odmiany, które poleżą do maja, to żeleźniak i powszechna na Podkarpaciu - niemiecka odmiana grochówka.

źródło: KWJP: Agata Kulczycka: Gen jabłka z przydomowego sadu, Gazeta Lokalna - Rzeszów, 2016-09-09

6. sklep

Definicja

pot. 
sklep z artykułami metalowymi

Warianty

  • żelaźnik

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Biznes handel i usługi

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  sklep

Cytaty

Choć Dikran pilnował go dobrze, to jednak zdołał wejść w Redzie do żeleźniaka i kupić młotek. Akurat zmieścił mu się pod pachą.

źródło: KWJP: Bożena Aksamit, Piotr Głuchowski: Zatoka świń. Prawdziwe zbrodnie, 2016

Jakże łatwo wymienić firmy, które bardziej przypominają popularne przed laty sklepy „geesowskie” żeleźniaki.

źródło: NKJP: Tadeusz Tarkowski: Motocyklowy rynek, Dziennik Zachodni, 2008-03-13

[...] swój ówczesny sprzęt kupowałem w różnych dziwnych miejscach jak BOMIS, czy np. wzmacniacz PW 9013 kupiłem w żelaźniku GS, stał na półce obok gwoździ.

źródło: Internet: elektroda.pl

Data ostatniej modyfikacji: 15.12.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json