UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

misa

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	misa	misy
D.	misy	mis

C.	misie	misom
B.	misę	misy
N.	misą	misami
Ms.	misie	misach
W.	miso	misy

Pochodzenie

psł. *misa 'rodzaj naczynia, misa'

z łac. mēsa < mēnsa 'stół'

Rozwój semantyczny od 'stół' do 'naczynie' był prawdopodobnie następujący: 'stół, drewniane koło stanowiące blat stołu' > 'drewniana podkładka, deska do podawania jedzenia, rodzaj tacy' > 'rodzaj prymitywnego naczynia, misa' (Bor).

1.a naczynie

Definicja

duża miska - naczynie

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA ➔ Jedzenie i jego przygotowanie ➔ miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem

Połączenia

ceramiczna, cynowa, drewniana, emaliowana, gliniana, kamienna, miedziana, mosiężna, porcelanowa, srebrna, szklana, złota; duża, ogromna, olbrzymia, wielka; głęboka misa; misa pełna czegoś
misa bigosu, knedli
misa z jadłem, z jedzeniem, z owocami, z wodą
misy i dzbany, misy i garnki, misy i puchary, misy i talerze
dno misy
napełnić/napełniać misę; ustawić misy

Cytaty

W poszukiwaniu jakiegoś cichszego miejsca wycofałem się do sali po prawej stronie, gdzie na długich stołach ustawiono misy z sałatkami i talerze ze stertami wędlin.

źródło: NKJP: Jerzy Sosnowski: Linia nocna, 2002

Anna postawiła na stole dużą glinianą misę krupniku. Buchała z niej para i roznosiła się smakowita woń.

źródło: NKJP: Włodzimierz Pawluczuk: Judasz, 2004

Na stole stała ogromna misa z górą ryżu, mięsa i różnych lokalnych potraw, a gospodarz nabierał wszystko ręką - prawą, bo lewa jest nieczysta - i nas częstował.

źródło: NKJP: Małgorzata Pawelec, Jak Bóg da..., Echo Dnia, 2004-07-23

1.b zawartość

Definicja

zawartość misy - naczynia

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA ➔ Jedzenie i jego przygotowanie ➔ miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem

Cytaty

Ja też się razu pewnego założyłem i zjadłem cztery gęsi i dwie misy knedli z kapustą.

źródło: NKJP: Bo my, Słowianie, lubim obżarstwo, Dziennik Polski, 2003-12-27

Ogehur przyniósł całą misę jedzenia i dwa kubki.

źródło: NKJP: Elżbieta Hajnicz: Przekraczając światło, 1996

Składnia

misa

(CZEGO)

2. w architekturze

Definicja

element architektoniczny w formie zbiornika na wodę przypominającego kształtem dużą misę - naczynie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA ➔ Budownictwo ➔ części budowli

Połączenia

kamienna; ozdobna misa; misa chrzcielna
misa fontanny

Cytaty

Dróżka prowadząca do kościoła pęczniała w niedziele odświętnie ubranymi. [...] W przedsionku po obu stronach drewnianych drzwi wisiały kamienne misy ze święconą wodą, w części głównej, przedzielonej na połowę czerwonym dywanem, stały rzędy ławek.

źródło: NKJP: Grażyna Plebanek: Dziewczyny z Portofino, 2005

Przewiduje się prace remontowe przy misie fontanny, która ma poobłupywaną kamieniarkę z zewnątrz, ale przede wszystkim - przerobienie systemu odejścia wody.

źródło: NKJP: (MM): Starania o kaskadę, Dziennik Polski, 2002-01-26

3. jeziorna

Definicja

geol.

rozległe zagłębienie terenu powstałe wskutek różnych procesów geologicznych

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Ziemia ➔ ukształtowanie terenu

CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Ziemia ➔ zbiorniki wodne

Połączenia

glacjalne misy; misa jeziorna, wytopiskowa
misa jeziora

Cytaty

Tego typu dwukierunkowe transfery mas wodnych stanowią równocześnie o tym, jak i w jakim tempie zmienia się cała misa jeziora na skutek wprowadzania do niej różnych ilości energii i masy.

źródło: NKJP: Adama Choiński: Jeziora kuli ziemskiej, 2000

Wielką misę Żuław zamyka łańcuch wzniesień, tak zwane Karpaty Cedyńskie.

źródło: NKJP: Zbigniew Nienacki: Księga strachów, 1967

Składnia

	+	misa	+	CZEGO
	+	misa	+	JAKA

Data ostatniej modyfikacji: 04.10.2023