Chronologizacja
Pochodzenie
st.czes. oplatek 'opłatek, hostia'
z p.-łac. oblāta 'przyniesiona, ofiarowana; hostia'
1. wigilijny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół sakramenty i obrzędy religijne
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | ciasto |
Połączenia
- biały, kolorowy; świąteczny, tradycyjny, wigilijny opłatek
- opłatek i kolędowanie, opłatek i kolędy, opłatek i sianko, opłatek i (świąteczne) życzenia
- kawałek opłatka; paczka; wypiek, sprzedaż opłatków
- ciasto na opłatki
- poświęcić / poświęcać opłatki;
- poświęcenie, wypiekanie opłatków
Cytaty
|
Wzięła z pianina talerzyk z opłatkiem i podeszła do męża. - Wszystkiego najlepszego, kochanie. źródło: NKJP: Kinga Dunin: Tabu, 1998 |
|
|
Po chwili refleksji nad treścią Ewangelii, ks. Tadeusz Mróz poświęcił opłatki, które wręczono wszystkim zgromadzonym. źródło: NKJP: (PB): Dla najstarszych i samotnych, Dziennik Polski - Bochnia, 2004-01-19 |
|
|
[...]radość zapanowała w domu, gdy tuż przed Bożym Narodzeniem przyszła z Paryża gruba koperta z życzeniami i opłatkiem, z trudem ten opłatek tutaj znalazłem, pisał stryj, musiałem iść do polskiej parafii i tam mi dopiero dano[...]. źródło: NKJP: Wiesław Paweł Szymański: Niedźwiedź w katedrze, 1979 |
|
|
Gdy jednak nadszedł dzień Wigilii, przed wieczerzą poszliśmy z opłatkiem, z życzeniami do sąsiedniego drewnianego domku, do białorusko-ukraińskich sąsiadów, by potem zasiąść już tylko z najbliższymi przy rodzinnym stole. źródło: NKJP: Święta w lesie, Dziennik Polski - Magazyn, 2000-12-22 |
|
|
Opłatek to rodzaj przaśnego ciasta ze skrobi pszennej i wody, pieczonego w bardzo cienkich arkuszach. źródło: NKJP: G .Czerwińska: Kalendarz Polski: O opłatku, Tygodnik Ciechanowski, 2002-12-24 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | opłatek |
opłatki |
|
| D. | opłatka |
opłatków |
|
| C. | opłatkowi |
opłatkom |
|
| B. | opłatek |
opłatki |
|
| N. | opłatkiem |
opłatkami |
|
| Ms. | opłatku |
opłatkach |
|
| W. | opłatku |
opłatki |
2. uroczystość
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół sakramenty i obrzędy religijne
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja zwyczaje i obyczaje
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | wigilia | |
| hiperonimy: | uroczystość |
Połączenia
- bożonarodzeniowy, doroczny, tradycyjny, uroczysty, wspólny; noworoczny, przedświąteczny, świąteczny, wigilijny; diecezjalny, góralski, kombatancki, kupiecki, międzyszkolny, samorządowy, sportowy, wiślacki, związkowy opłatek; opłatek maltański, prezydencki
- opłatek dla samotnych, dla seniorów
- zaproszenie na opłatek
- opłatek odbył się
- przyjść, przybyć; zaprosić / zapraszać na opłatek
- spotkać się / spotykać się na opłatku; uczestniczyć w opłatku
Cytaty
|
Niemal codziennie poczta przynosi zaproszenie na opłatek lub przedwczesną wigilię. Widać taka teraz moda, że przeróżne instytucje, także osoby prywatne, pragną spotkać się oficjalnie, by złożyć świąteczne życzenia, zanim będziemy to robić w rodzinnym gronie podczas jedynej w roku wieczerzy. źródło: NKJP: Mój „Dzienniczek Polski”, Dziennik Polski - Magazyn, 2001-12-22 |
|
|
Podczas opłatka pensjonariuszom i ich gościom serwowano barszczyk z pasztecikami oraz pączki. źródło: NKJP: Przedsmak świąt, Dziennik Polski - Nowy Sącz, 2002-12-16 |
|
|
Jako osoba związana z Duszpasterstwem Akademickim „Beczka”, brałem udział w opłatku z kardynałem. źródło: NKJP: Niezwykłe doświadczenie, Dziennik Polski - Magazyn, 1999-10-25 |
|
|
Na uroczysty opłatek licznie przybyli w strojach góralskich członkowie i przyjaciele Związku Podhalan [...]. źródło: NKJP: TEZ: Coby się nam wszystkim darzyło..., Dziennik Polski - Podhale, 2001-01-08 |
|
|
Tradycja Sejmu ostatniej kadencji przewidywała przed świętami tradycyjny wigilijny opłatek w Sejmie. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 23.12.1994 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | opłatek |
opłatki |
|
| D. | opłatka |
opłatków |
|
| C. | opłatkowi |
opłatkom |
|
| B. | opłatek |
opłatki |
|
| N. | opłatkiem |
opłatkami |
|
| Ms. | opłatku |
opłatkach |
|
| W. | opłatku |
opłatki |
3. hostia
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół sakramenty i obrzędy religijne
Cytaty
|
Wiadomo, jak zawsze, w najgorsze czasy; kościoły są zaopatrzone w te opłatki do komunii i jak o to dbają. To jest rzecz, której nigdy nie braknie! źródło: NKJP: Miron Białoszewski: Pamiętnik z Powstania Warszawskiego, 1984 |
|
|
Poszliśmy przyjąć komunię. Pamiętam suchy opłatek na języku. Znów klęczałem z pochyloną głową. źródło: NKJP: Kazimierz Orłoś: Niebieski szklarz, 1996 |
|
|
Opowiadał, że ręka mu drżała, kiedy kładł opłatki na języki, a nawet zastanawiał się, czy nie powinien w takim dniu odmówić wszystkim Chrystusa, bo przeczuwał, po co ci trzej przyszli. źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Widnokrąg, 1996 |
|
|
Poczłapali do komunii. Ksiądz czekał już przed ołtarzem. Zaczęli wysuwać drążące, łaknące języki, zagarniali opłatek do ust. źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Rebelia, 2007 |
|
|
[...] przedstawia m.in. opłatki sakralne, a jeden z nich jest z profilem papieża. Artysta jest także autorem grafik do poezji Karola Wojtyły z albumu „Myśląc Ojczyzna”. źródło: NKJP: (BEA): Graficzne opłatki, Dziennik Polski - Oświęcim, 2001-05-24 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | opłatek |
opłatki |
|
| D. | opłatka |
opłatków |
|
| C. | opłatkowi |
opłatkom |
|
| B. | opłatek |
opłatki |
|
| N. | opłatkiem |
opłatkami |
|
| Ms. | opłatku |
opłatkach |
|
| W. | opłatku |
opłatki |
4. z lekiem
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie leki i sposoby leczenia, zabiegi, sprzęty medyczne
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | kaszetka |
Cytaty
|
Były to czasy, kiedy na aptecznych półkach stały buteleczki z korkiem, a proszki sprzedawano w opłatkach. [...] Dzisiaj mamy tabletki zamknięte. źródło: NKJP: Apteki nadziei, Dziennik Polski - Pejzaż, 2002-12-14 |
|
|
Lek w opłatkach przygotowuje się w aptekach najczęściej dla dzieci – kiedy wymagana jest mniejsza od dostępnej na rynku dawka leku – lub do otrzymania mieszanek niedostępnych jako leki gotowe. źródło: Internet |
|
|
Każdy ze zwiedzających może sam wykonać pigułki albo sproszkowany lek i zamknąć go w opłatku. źródło: Internet |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | opłatek |
opłatki |
|
| D. | opłatka |
opłatków |
|
| C. | opłatkowi |
opłatkom |
|
| B. | opłatek |
opłatki |
|
| N. | opłatkiem |
opłatkami |
|
| Ms. | opłatku |
opłatkach |
|
| W. | opłatku |
opłatki |