UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

naczółek

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. naczółek
naczółki
D. naczółka
naczółków
C. naczółkowi
naczółkom
B. naczółek
naczółki
N. naczółkiem
naczółkami
Ms. naczółku
naczółkach
W. naczółku
naczółki

Pochodzenie

Zob. czoło

1. budynku

Definicja

archit. 
niskie, trójkątne, półokrągłe lub mające inny kształt zwieńczenie fasady budynku, portyku, ołtarza lub innego elementu architektonicznego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo części budowli

Relacje znaczeniowe

synonimy:  przyczółek

Połączenia

  • trójkątny naczółek

Cytaty

Na innym budynku, częściowo zamieszkałym, po zbiciu tynków, odtworzona została kamienna faktura ścian z formami łukowymi i trójkątnymi naczółkami nad oknami.

źródło: NKJP: Kamieniec Ząbkowicki przygotowuje swoją starówkę, Gazeta Wrocławska, nr 17/08, 1999

Obramienia te przybierały czasem rozbudowane formy niezwykle bogatych, architektonicznych opraw, złożonych z gzymsów nadokiennych, podokiennych, pilastrów, półkolumn, naczółków oraz bogatej dekoracji rzeźbiarskiej.

źródło: KWJP: Na tropie pięknych, olsztyńskich okien, Gazeta Lokalna — Olsztyn, 2016-07-29

Fasadę zdobią wysokie półkolumny oraz szeroki gzyms zwieńczony attyką i naczółkiem.

źródło: NKJP: Dawid Lasociński, Ryszard Bonisławski, Michał Koliński: Łódź Przewodnik turystyczny, 2004

Piec zwieńczony jest ceramicznym, półkolistym, przerwanym naczółkiem ze stylizowanym kartuszem i orłem na czerwonym tle.

źródło: NKJP: Maria Irena Kwiatkowska, Marek Kwiatkowski, Krzysztof Wesołowski: Znane i nieznane: rezydencje, ludzie, wydarzenia, 2001

Kamienica kryta jest dachem dwuspadowym z naczółkiem od frontu.

źródło: NKJP: (LW): Moc atrakcji, Dziennik Bałtycki, 2000-07-22

2. mostu

Definicja

bud. 
budowla, która podpiera skrajne przęsła mostu lub wiaduktu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo rodzaje budowli i ich cechy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  przyczółek

Cytaty

To, że części mostu, jego podpory czy naczółki są posadowione na gruntach różnych właścicieli, nie oznacza jeszcze, że przestaje on być własnością gminy [...].

źródło: KWJP: Michał Cyrankiewicz: Skarb Państwa nie dołoży gminie do remontu mostu, Rzeczpospolita, 2017-05-10

3. konia

Definicja

jeźdź. 
część uzdy konia, przebiegająca przez jego czoło

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

Cytaty

Proboszcz pogładził konia tuż pod naczółkiem uprzęży i podszedł do woźnicy.

źródło: KWJP: Maciej Grabski: Ksiądz Rafał. Dobra nowina, 2018

Dziewczyny oglądały kolorowe chustki, koraliki, haftowane bluzki, czapraki, ozdobne naczółki dla koni.

źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Chrzest ognia, 1996

Olbrzym nie uląkł się napierającego nań rycerza z toporem, walnął jego rumaka w chroniący łeb żelazny naczółek z taką siłą, że ratyszcze pękło z trzaskiem.

źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002

4. kobiety

Definicja

ozdobna opaska, dawniej noszona przez kobiety na czole

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie ozdoby i dodatki

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Zamężne chasydki nosiły czepce z naczółkiem i peruczką zrobioną z brązowej lub czarnej tkaniny, mającą imitować loki.

źródło: NKJP: Ubiór, Polityka, nr 1, 2008-05-07

Nie brakuje haftowanych kołnierzy, pasów do kitlów, jarmułek. Są też kobiece czepce, napierśniki i naczółki.

źródło: NKJP: EWAF: Kultura Żydów Galicyjskich, Dziennik Polski, 2006-03-17

Data ostatniej modyfikacji: 04.03.2026
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json