Chronologizacja
Pochodzenie
łac. castanea 'kasztanowiec; kasztan'
1.a kasztanowiec
Definicja
Noty o użyciu
Użycie wyrazu kasztan w tym znaczeniu jest krytykowane przez specjalistów jako niezgodne z systematyką botaniczną.
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | kasztanowiec | |
| hiperonimy: | drzewo |
Połączenia
- potężny, rosochaty, rozłożysty, rozrośnięty; stary kasztan; dorodne, niskie, wielkie kasztany
- gałęzie, liść kasztana
- kasztan zakwitł
- aleja, droga, ulica wysadzana kasztanami
Cytaty
|
W I LO w Toruniu wierzą, że szczęście powinien przynieść wszystkim kasztan, który niedawno zakwitł na szkolnym dziedzińcu. źródło: KWSJP: mgd: Kasztany, matura, ściągi, Życie nr 6/5 , 1998 |
|
|
I na murze rozkładał gałęzie stary rozrośnięty kasztan. źródło: KWSJP: Anna Glińska: Powrót do Santa Cruz, 1972 |
|
|
Nad całym ogródkiem dominował potężny kasztan, w głębi stał domek z gankiem, przyklejony do tylnej ściany kolejnej kamienicy. źródło: KWSJP: Marek Miller: Pierwszy milion czyli Chłopcy z Mielczarskiego: to było nieprawdopodobne, to piękne, to było coś, czego u nas jeszcze nie było, 1999 |
|
|
Nie patrzyła na niego, patrzyła na rozłożysty kasztan w ogrodzie sąsiada-aptekarza. źródło: KWSJP: Ida Fink: Ślady, 1996 |
|
|
Liście kasztana zaszeleściły słabo. źródło: KWSJP: Wojciech Żukrowski: Córeczka, 1951 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kasztan |
kasztany |
|
| D. | kasztana |
kasztanów |
|
| C. | kasztanowi |
kasztanom |
|
| B. | kasztan |
kasztany |
|
| N. | kasztanem |
kasztanami |
|
| Ms. | kasztanie |
kasztanach |
|
| W. | kasztanie |
kasztany |
Inne uwagi
Spotykana forma D. lp kasztanu
1.b na trawie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | owoc |
Połączenia
- niedojrzały; zielony kasztan; brązowe; lśniące kasztany
- oczy, włosy koloru kasztana
- kasztany pękały; spadają z drzew
- zbierać kasztany
Cytaty
|
Początkowo się nawet przekomarzali, to ty jesteś zwariowany ryzykant, mówiła Anna, pamiętasz ten niedojrzały, zielony kasztan, który wrzuciłeś mi za dekolt, był to gest szaleńczy [...]. źródło: KWSJP: Wiesław Paweł Szymański: Niedźwiedź w katedrze, 1981 |
|
|
Nie byłem już dzieckiem i nie mogłem już zbierać kasztanów. źródło: KWSJP: Sławomir Mrożek: Opowiadania 1974-1979, 1979 |
|
|
Jesienią można brodzić po rudozłotym dywanie opadłych liści i grzebać w nich w poszukiwaniu brązowych, lśniących kasztanów. źródło: KWSJP: Danuta Koral: Wydziedziczeni, 1997 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3, m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kasztan |
kasztany |
|
| D. | kasztana |
kasztanów |
|
| C. | kasztanowi |
kasztanom |
|
| B. | kasztan pot. kasztana |
kasztany |
|
| N. | kasztanem |
kasztanami |
|
| Ms. | kasztanie |
kasztanach |
|
| W. | kasztanie |
kasztany |
2.a jadalny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | drzewo |
Połączenia
- kasztan jadalny
Cytaty
|
Park to rzeczywiście najpiękniejsza część kompleksu. Stare, mające ponad trzysta lat kasztany jadalne, dęby kalifornijskie, jawory oraz klony kanadyjskie zachwycają swoja urodą. źródło: KWSJP: Teresa Grosman: PGR zniszczył, wieś odbudowuje, Głos Pomorza, 2006 |
|
|
Do nabycia będą też krzewy (berberysy po 3 i krzewuszki po 2 złote, a także hibiskusy od 5 do 10 złotych) i drzewa: klony ozdobne od 3 do 5 złotych i kasztan jadalny w cenie od 5 do 10 złotych. źródło: KWSJP: (WT): Najlepsze kasztany..., Dziennik Polski, 1998-09-16 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kasztan |
kasztany |
|
| D. | kasztana |
kasztanów |
|
| C. | kasztanowi |
kasztanom |
|
| B. | kasztan |
kasztany |
|
| N. | kasztanem |
kasztanami |
|
| Ms. | kasztanie |
kasztanach |
|
| W. | kasztanie |
kasztany |
Inne uwagi
Spotykana forma D. lp kasztanu
2.b owoc
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin owoce i warzywa
Połączenia
- gorący kasztan; duszone, pieczone, przypieczone kasztany; kasztany jadalne
- smak kasztanów
- indyk; nadzienie z kasztanami
- kasztany pachniały; piekły się
- jeść kasztany
Cytaty
|
Zdjęliśmy rękawiczki i, jedząc te gorące kasztany, szliśmy powoli do domu. źródło: KWSJP: Zygmunt Nowakowski: Przylądek Dobrej Nadziei, 1968 |
|
|
Padał deszcz i pachniały przypieczone kasztany z piecyka stojącego na rogu. źródło: KWSJP: Jarosław Iwaszkiewicz: Sława i chwała. Wyd. 2. T. 1-3., 1962 |
|
|
Krewetki, małże, ryby, kasztany i inne dodatki były tak smaczne, soczyste, delikatne, że aż się w ustach rozpływały, a goście i domownicy zmiatali wszystko, zostawiając tylko do czysta wyssane skorupki z garneli i ości bonito. źródło: KWSJP: Kamil Giżycki: Listy z Archipelagu Salomona, 1969 |
|
|
Potwierdził to w jednym z wywiadów profesor Jan Miodek, przytaczając przykład, kiedy to sprzedający w centrum Paryża pieczone kasztany Murzyn, słysząc polski język, z uśmiechem powitał przybyszów z naszego kraju: „Pologne, k...”. źródło: KWSJP: Magazyn - Zanurzona w rynsztoku: Dziennik Polski, 2004-01-23 |
|
|
Gdy Luca usiadł, don Benedetto wydobył szczypczykami jeden kasztan, chwilkę podrzucał go na dłoni, potem zręcznie obrał z łupinki, przerzucił parę razy z ręki do ręki, bo był gorący, wreszcie powiedział nie znoszącym sprzeciwu tonem: - Otwórz usta, prywatny docencie. źródło: KWSJP: Francesco Jovine: Ziemie Sacramento, 1976 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3, m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kasztan |
kasztany |
|
| D. | kasztana |
kasztanów |
|
| C. | kasztanowi |
kasztanom |
|
| B. | kasztan pot. kasztana |
kasztany |
|
| N. | kasztanem |
kasztanami |
|
| Ms. | kasztanie |
kasztanach |
|
| W. | kasztanie |
kasztany |
3. kolor
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kolory i światło
Połączenia
- ciemny, jasnobrązowy, złoty kasztan
Cytaty
|
Moja matka: wzrost raczej niski, oczy zielone, włosy rude (w dowodzie wpisane jako ciemny kasztan). źródło: KWSJP: Maria Nurowska: Po tamtej stronie śmierć, 1977 |
|
|
Pochylamy się i sprawdzamy - są to tubki po szamponie koloryzującym [...]. Jest tu jasnobrązowy kasztan nr 231 i kasztan złoty nr 304. źródło: NKJP: Żaba nie doczekała, Wieści Podwarszawskie nr 43 (502), 2000-10-29 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kasztan |
kasztany |
|
| D. | kasztanu |
kasztanów |
|
| C. | kasztanowi |
kasztanom |
|
| B. | kasztan |
kasztany |
|
| N. | kasztanem |
kasztanami |
|
| Ms. | kasztanie |
kasztanach |
|
| W. | kasztanie |
kasztany |
Inne uwagi
Zwykle lp
4. koń
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta domowe i hodowlane
Połączenia
- czteroletni; piękny; siwy kasztan
- głowa, kopyta kasztana
- kasztan biegł; pędzi
Cytaty
|
Cyrenius wyhodowany w Strzegomiu to piękny, czteroletni kasztan pełnej krwi angielskiej. źródło: KWSJP: K.C.: Galopem do zwycięstwa, Wieści Podwarszawskie nr 21, 1998 |
|
|
A reszta jęła wykrzykiwać chórem: - Piękny kasztan, pędzi jak wiatr! źródło: KWSJP: Francesco Jovine: Ziemie Sacramento, 1976 |
|
|
Zaprzężony do żółtej bryczki kasztan posła Kowalczyka biegł truchtem i strzygąc uszami, rozglądał się dokoła. źródło: KWSJP: Albin Bobruk: Zagony Rososzy, 1984 |
|
|
Jeździec musi żyć w zgodzie z każdym koniem - tłumaczy policjant i czule głaszcze głowę kasztana przyglądającego się z drugiego boksu. źródło: KWSJP: Marcin Szumowski: Pluton na cztery nogi, Dzień dobry nr 01/06, 2001 |
|
|
Jakiś cherlawy chłopina w zbyt obszernym kożuchu, przyświecając sobie lampą, gmerał coś przy kopytach rosłego kasztana. źródło: KWSJP: Artur Klingen: Kawaler pokutnego krzyża, 1976 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kasztan |
kasztany |
|
| D. | kasztana |
kasztanów |
|
| C. | kasztanowi |
kasztanom |
|
| B. | kasztana |
kasztany |
|
| N. | kasztanem |
kasztanami |
|
| Ms. | kasztanie |
kasztanach |
|
| W. | kasztanie |
kasztany |