Chronologizacja
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | most |
mosty |
|
| D. | mostu |
mostów |
|
| C. | mostowi |
mostom |
|
| B. | most |
mosty |
|
| N. | mostem |
mostami |
|
| Ms. | moście |
mostach |
|
| W. | moście |
mosty |
1. nad wodą
Definicja
Pochodzenie
psł. *mostъ 'kładka łącząca brzegi rzeki, pomost na bagnie'
Forma prasłowiańska jest rzeczownikiem od psł. *mesti 'rzucać, ciskać' z przyrostkiem *-tъ i wymianą samogłoski rdzennej *e > *o; pierwotne znaczenie: 'to, co rzucone (na wodę, na bagno), co przerzucone (z jednego brzegu na drugi)'
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo rodzaje budowli i ich cechy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | przejście |
Połączenia
- betonowy, drewniany, kamienny, stalowy, żelazny, żelbetowy; dwuprzęsłowy, jednoprzęsłowy; 30-metrowy, 50-metrowy, 81-metrowy, 190-metrowy ...; drogowy, samochodowy, kolejowy; linowy, pontonowy, prowizoryczny, tymczasowy, zastępczy; zamknięty; strategiczny; zamkowy; miejscowy, najbliższy, pobliski; wschodni, zachodni; graniczny, krakowski, miejski, zwierzyniecki; drugi, główny; duży, największy, mały; nowy, stary; wspaniały, piękny, zabytkowy most
- most na Dunaju, na Odrze, na Wiśle
- mosty i wiadukty, mosty i kładki; drogi i mosty
- barierka, filar, konstrukcja, przęsło, przyczółek; budowniczy mostu
- ruch na moście
- most połączył (coś z czymś), runął, zawalił się
- budować, przerzucić, wybudować, zbudować; wysadzić, zerwać, zniszczyć most
- rzucić się, skoczyć/skakać z mostu
- wjechać na most; przejechać/przejeżdżać, przejść/przechodzić przez most
- stać na moście; spacerować po moście
Cytaty
|
Musieliśmy przejechać jeszcze jeden most nad małą rzeczką, za którą ciągnął się szeroki kamieniec. źródło: NKJP: Jan Józef Szczepański: Polska jesień, 1995 |
|
|
Stalowy most, o trzech przęsłach, spiął oba brzegi rzeki. Nie był to wielki most, bo i rzeka niewielka, ale świadczył skutecznie o ich trudzie i w skrytości ducha byli z niego dumni. Z dala miał zgrabną sylwetkę, wspierał się na kamiennych filarach. Biegły po nim dwa tory kolejowe, po jednym kursowały pociągi dudniąc głucho, drugi właśnie budowali. źródło: NKJP: Jerzy Krzysztoń: Wielbłąd na stepie, 1998 |
|
|
- Klik-klak! - zastukały kopyta na drewnianym moście, kiedy dojechaliśmy do rzeki. źródło: NKJP: Kazimierz Orłoś: Niebieski szklarz, 1996 |
|
|
Ciężarówka, którą jechali żołnierze, wpadła w poślizg, przełamała barierkę mostu i runęła do rzeki. źródło: NKJP: Dziennik Polski, 1999-02-08 |
|
|
Ulicą Mostecką doszły do wieży mostowej i już były na słynnym, kamiennym moście Karola. To najbardziej znany i popularny zabytek Pragi, który łączy dwa brzegi Wełtawy Stare Miasto z Malą Straną. źródło: NKJP: Wiesława Maria Korczyńska: Wróć..., 2001 |
2. trasa
Definicja
Pochodzenie
psł. *mostъ 'kładka łącząca brzegi rzeki, pomost na bagnie'
Forma prasłowiańska jest rzeczownikiem od psł. *mesti 'rzucać, ciskać' z przyrostkiem *-tъ i wymianą samogłoski rdzennej *e > *o; pierwotne znaczenie: 'to, co rzucone (na wodę, na bagno), co przerzucone (z jednego brzegu na drugi)'
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | trasa |
Połączenia
- most lądowy, lotniczy, morski, powietrzny
- uruchomić, utworzyć, wytyczyć most
Cytaty
|
Ze względu na ostrzeżenia Serbów, iż Muzułmanie mogą sprowokować ONZ do interwencji zbrojnej strzelając do samolotów patrolowych NATO, dowództwo sił pokojowych w Bośni zdecydowało się w sobotę przerwać most lotniczy do Sarajewa na co najmniej kilka dni. źródło: NKJP: Operacja NATO nad Bośnią, Gazeta Wyborcza, 1993-04-13 |
|
|
Modernizacja linii - z Moskwy do Władywostoku ma ponad 9300 km - to dopiero początek budowy „mostu lądowego” Azja-Europa. źródło: NKJP: Jan Kozowski: Za szeroki tor, Polityka, 2001-10-27 |
|
|
Płomienie zablokowały jednocześnie na kilka godzin ruch statków na Kanale Kilońskim, najczęściej uczęszczanym „mostem morskim“ świata, który łączy Bałtyk (Zatokę Kilońską) z Morzem Północnym (ujście Łaby). źródło: Internet |
|
|
Gdyby mostami powietrznymi rozwieziono do wszystkich krajów członkowskich, w tym i do Polski, dzieci ruandyjskich uchodźców, to prawdopodobnie ocalałoby ich tysiące. źródło: NKJP: Sprawozdanie z 29. posiedzenia Senatu RP w dniu 9 września 1994 r. |
Składnia
|
+ | most | + |
JAKI
|
3. między ludźmi
Definicja
Pochodzenie
psł. *mostъ 'kładka łącząca brzegi rzeki, pomost na bagnie'
Forma prasłowiańska jest rzeczownikiem od psł. *mesti 'rzucać, ciskać' z przyrostkiem *-tъ i wymianą samogłoski rdzennej *e > *o; pierwotne znaczenie: 'to, co rzucone (na wodę, na bagno), co przerzucone (z jednego brzegu na drugi)'
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | pomost |
Połączenia
- most między ludźmi, między narodami; między przeszłością a/i przyszłością, między Wschodem a/i Zachodem
- budować, przerzucać mosty
Cytaty
|
Mamy doświadczenie w budowaniu mostów między ludźmi i chcemy je przekazać innym - deklaruje Krzysztof Czyżewski, szef Fundacji Pogranicze. źródło: NKJP: Joanna Podgórska: Chmurny dwór, Polityka, 2004-12-25 |
|
|
Był łącznikiem pomiędzy egzotyką przedwojennej polskiej kultury rozrywkowej a naszymi czasami, mostem, łączącym te dwie formacje. źródło: NKJP: Teodor Krzysztof Toeplitz: Mój wybór: rzeczy mniejsze, 1998 |
|
|
Wyobrażanie sobie jest w gruncie rzeczy stwarzaniem, jest mostem pojednania między materią a duchem. źródło: NKJP: Olga Tokarczuk: Prawiek i inne czasy, 1996 |
|
|
Zadziwia, jak my wciąż Orientu nie znamy. Choć przez wieki Polska była mostem między Orientem i Okcydentem. źródło: NKJP: Krzysztof Dębnicki: Turek potrafi, Gazeta Wyborcza, 1992-01-25 |
|
|
Współpraca między miastami i gminami wiejskimi, regionami tworzy już setki mostów między Polską a krajami Unii Europejskiej. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 08.09.1999 |
Składnia
|
|
+ | most | + |
MIĘDZY CZYM (A/I CZYM)
|
4. dentystyczny
Definicja
Pochodzenie
Kalka niem. Brücke lub ang. bridge
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie leki i sposoby leczenia, zabiegi, sprzęty medyczne
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | mostek |
Połączenia
- most akrylowy, ceramiczny, porcelanowy; dentystyczny, protetyczny, stomatologiczny; tymczasowy
- korony i mosty
- wstawić komuś, zrobić komuś most
Cytaty
|
Most protetyczny może być wykonany ze stopów metali i licowany akrylem (most tymczasowy), kompozytem oraz ceramiką. Wykonuje się także mosty ceramiczne łączone włóknem szklanym oraz mosty na podbudowie cyrkonowej, licowane ceramiką. źródło: NKJP: Most protetyczny, Wikipedia.pl, 2009-02-15 |
|
|
Zwykły most wstawiany w przypadku brakującego zęba trzonowego to koszt około 310 euro w Polsce i 700 euro w Zachodniej Europie. źródło: Internet |
|
|
Chciałbym się zapytać po ilu dniach od wyrwania zębów można wstawić sobie most? źródło: Internet |
|
|
W biegu podnieśli ręce do góry i wycofali się do bunkra, a nowożeńcy - zostawiwszy na ziemi porozrzucane części żuchwy i dwa półspalone (porcelanowe) mosty - udali się w podróż poślubną do diabła. źródło: NKJP: Janusz Rudnicki: Mój Wehrmacht, 2004 |
|
|
Wykonujemy korony i mosty oraz wszelkie rodzaje protez: począwszy od protez całkowitych dla pacjentów bezzębnych a skończywszy na protezach szkieletowych bezklamrowych. źródło: NKJP: Nasza okładka - Stomatologia, Eko. U nas, 2003 |
5. w samochodzie
Definicja
Pochodzenie
psł. *mostъ 'kładka łącząca brzegi rzeki, pomost na bagnie'
Forma prasłowiańska jest rzeczownikiem od psł. *mesti 'rzucać, ciskać' z przyrostkiem *-tъ i wymianą samogłoski rdzennej *e > *o; pierwotne znaczenie: 'to, co rzucone (na wodę, na bagno), co przerzucone (z jednego brzegu na drugi)'
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn
Połączenia
- napędowy, przedni, tylny most
- kupić, naprawić, wymienić most
Cytaty
|
Na jednym etapie można wymienić tylko jeden przedni i jeden tylny most, a także tylko raz skrzynię biegów. źródło: NKJP: A Costkiewica: Bunblewicz dostał wymarzoną zabawkę, Gazeta Wyborcza, 1992-11-20 |
|
|
Inwestycja w Gostyniu zapowiada być może kolejne inwestycje Dana, znanego najbardziej jako producent osi napędowych i części do silników. Niedawno Daewoo ujawniło, że chce w spółce z firmą Dana produkować wały napędowe i tylne mosty. źródło: NKJP: Andrzej Kublik: Inwestycje, Gazeta Wyborcza, 1997-10-02 |
|
|
Po wybuchu ocalał tylny most ciężarówki. Na podstawie kodu umieszczonego na jego wewnętrznej stronie udało się ustalić najpierw, jaki zakład wyprodukował most, następnie to, kiedy samochód został zmontowany. źródło: NKJP: Mordercy bez zahamowań, Dziennik Polski, 2001-09-13 |
|
|
Deformacja przedniej opony oraz rozlatujący się przedni most spowodowały, że nie mogłem przekraczać 60km/h. źródło: Internet |
|
|
Mam w aucie most, który jest jak na razie w miarę cichy (nie wyje), ale daje o sobie znać łożysko wałka atakującego. źródło: Internet |