UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

ziarno

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp
W postaci: zarno

Pochodzenie

psł. *zŕ̥no

1. plon

Definicja

nasiona zbóż przeznaczone głównie do jedzenia lub siania

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin

Połączenia

  • czyste, doborowe, dorodne, dojrzałe, kiełkujące, plenne, suche ziarno; ziarno kwalifikowane; paszowe; selekcyjne; siewne
  • ziarno jęczmienia, kukurydzy, owsa, prosa, pszenicy, żyta
  • ziarno do siewu
  • ziarno na chleb, na kaszę, na mąkę, na paszę, na siew
  • uprawa ziarna
  • worki z ziarnem
  • ziarno kiełkuje
  • przesiewać, mleć, młócić, sypać, suszyć, wysiewać, zaprawiać ziarno; mielenie ziarna

Cytaty

Przysłowiowy „kamień młyński” wywodzi się od koła z piaskowca lub granitu, którym w dawnych wiatrakach lub młynach rozcierano ziarno na mąkę, a oznacza również albo znaczną wielkość, albo ciężar, istotną przeszkodę utrudniającą życie.

źródło: NKJP: G.Czerwińska: O kamieniach,Tygodnik Ciechanowski, 2002-06-22

Kiełkujące ziarno wydziela dwutlenek węgla (efekt oddychania) i receptory umiejscowione na ciele larwy przyciągają je w okolicę pułapek.

źródło: NKJP: Tomasz Erlichowski: Szkodniki glebowe w uprawie ziemniaka, Ziemniak polski, 2007

Zwiększony przez hodowców popyt na ziarno paszowe wpływa na poziom cen na targowiskach.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 17.02.1995

Znakomicie nadają się do tego: kasztany, liście i gałązki brzozy, włókno i siemię lniane, ziarno owsa i słoma owsiana (którą, co ciekawe, nasi przodkowie najchętniej wypychali sienniki).

źródło: NKJP: Robert Glac: Dom - Fale wokół nas, Dziennik Polski, 2001-01-17

Wiosną, po obsadzeniu poletek ziarnem kukurydzy, dyni i fasoli, większość przenosiła się na brzeg oceanu lub dużej rzeki, aby łowić ryby, które suszyli jako zapasy na zimę.

źródło: NKJP: Zbigniew Teplicki: Wielcy Indianie Ameryki Północnej, 1994

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. ziarno
ziarna
D. ziarna
ziaren
rzadziej ziarn
C. ziarnu
ziarnom
B. ziarno
ziarna
N. ziarnem
ziarnami
Ms. ziarnie
ziarnach
W. ziarno
ziarna

Inne uwagi

Zwykle lp

2. nasienie

Definicja

jadalne nasienie niektórych roślin uprawnych

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  ziarnko
hiperonimy:  nasienie

Połączenia

  • ziarna bobu, fasoli, gorczycy, grochu, kminku, pieprzu
  • wykonane, wyklejane z ziaren

Cytaty

Tak więc możemy delektować się ziarnami bobu i grochu, kalarepą, cebulą uprawianą z dymki, czosnkiem, brokułami, kalafiorami i kapustą głowiastą, burakami ćwikłowymi i liściowymi, ogórkami, cukinią i patisonami [...].

źródło: NKJP: Dom - Już lipiec, Dziennik Polski, 2002-07-10

Widziałam, co mu nakładasz na talerz. Trzy ziemniaki i kilka ziaren fasoli.

źródło: NKJP: Maria Nurowska: Rosyjski kochanek, 1996

Dodał listek laurowy, suszony grzybek, ziarna pieprzu oraz dwa ząbki czosnku.

źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. ziarno
ziarna
D. ziarna
ziaren
rzadziej ziarn
C. ziarnu
ziarnom
B. ziarno
ziarna
N. ziarnem
ziarnami
Ms. ziarnie
ziarnach
W. ziarno
ziarna

Składnia

bez ograniczeń + ziarno +
CZEGO

3. drobina

Definicja

drobna cząstka jakiejś substancji, występująca w postaci kulistej lub bryłkowatej

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

Relacje znaczeniowe

synonimy:  ziarnko
hiperonimy:  drobina

Połączenia

  • ziarna bursztynu, gleby, lodu, piasku, złota, żwiru, żywicy

Cytaty

Widziałam każde ziarno piasku, każdy kamyk, mrówkę, źdźbło trawy.

źródło: NKJP: Mariusz Grzebalski: Człowiek, który biegnie przez las, 2006

Zakłada się, że przyjęta grubość otulenia jest jakąś średnią, ponieważ zaprawa musi przecież wypełnić jamy pomiędzy ziarnami żwiru.

źródło: NKJP: Zygmunt Jamroży: Beton i jego technologie, 2000

Proces zwilżania, przy jednoczesnym kapilarnym wsysaniu wody w przestworki między ziarnami gleby, musi przezwyciężyć detencję spowodowaną różnymi wymiarami ziarn tworzących powierzchnię gruntu.

źródło: NKJP: Urszula Soczyński: Hydrologia dynamiczna, 1997

Stosunkowo szybkie przesiąkanie jest możliwe w strefie akumulacji do głębokości, na której następuje metamorfoza firnu w lód lodowcowy – zasklepiają się kanaliki pomiędzy ziarnami lodu.

źródło: NKJP: Jacek Jania: Glacjologia: nauka o lodowcach, 1993

Gdy suchą porą opadają jego wody, znajduje się na brzegu ogromne ilości ziaren złota.

źródło: NKJP: Adam Elbanowski: Nowe królestwo Grenady. Historia naturalna, obyczajowa i domniemana, 2006

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. ziarno
ziarna
D. ziarna
ziaren
rzadziej ziarn
C. ziarnu
ziarnom
B. ziarno
ziarna
N. ziarnem
ziarnami
Ms. ziarnie
ziarnach
W. ziarno
ziarna

Składnia

bez ograniczeń + ziarno +
CZEGO

4. o uczuciach

Definicja

książk. 
niewielkie nasilenie stanów psychicznych lub emocjonalnych, cech lub własności

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości

Relacje znaczeniowe

synonimy:  ziarnko

Połączenia

  • ziarno dobra, mądrości, miłości, nienawiści, niepokoju, nieufności, niezgody, prawdy, wątpliwości, występku, zła

Cytaty

Zaprzeczył, ale ziarno niepokoju zostało zasiane.

źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008

Ale chyba udało mi się przynajmniej zasiać ziarno wątpliwości w jego umyśle.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Dobry powód, by zabijać, 2005

Godna uwagi jest ta opowieść, bo przecież w każdej legendzie ziarno prawdy się zawiera, choć skryte w gąszczu zabobonów i zmyśleń.

źródło: NKJP: Adam Elbanowski: Nowe królestwo Grenady. Historia naturalna, obyczajowa i domniemana, 2006

Mam nadzieję, że w tych zatwardziałych sercach również z wiosną zakiełkuje ziarno dobra i mądrości i chcę wierzyć, że kiedyś zaowocuje... kiedyś...

źródło: NKJP: Kazimierz Baliniak: Myśli o poranku II, Nakielski Czas, 2006-02-15

Historia kołem się toczy, a ziarno nienawiści przynosi w plonie nienawiść.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 05.09.1992

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. ziarno
ziarna
D. ziarna
ziaren
rzadziej ziarn
C. ziarnu
ziarnom
B. ziarno
ziarna
N. ziarnem
ziarnami
Ms. ziarnie
ziarnach
W. ziarno
ziarna

Inne uwagi

Zwykle lp

Składnia

bez ograniczeń + ziarno +
CZEGO

5. na fotografii

Definicja

fot. 
zbiór punktów tworzących obraz fotograficzny, których widoczność i rozróżnialność na zdjęciu świadczy o jego złej jakości

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka fotografia

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka film

Połączenia

  • widoczne ziarno

Cytaty

Easy Photo Fix przyda się przy skanowaniu starych odbitek [...] postara się automatyczne podbić kolory, usunąć kurz i rysy oraz zmniejszyć widoczne ziarno.

źródło: Internet: fotoblogia.pl

Negatyw wyszedł mocno kontrastowy, generalnie wydaje się trochę za gęsty. Ziarno na odbitkach jest troszkę większe niż się spodziewałem

źródło: NKJP: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. ziarno
ziarna
D. ziarna
ziaren
ziarn
C. ziarnu
ziarnom
B. ziarno
ziarna
N. ziarnem
ziarnami
Ms. ziarnie
ziarnach
W. ziarno
ziarna

Inne uwagi

Zwykle lp

Frazeologizmy

ktoś/coś oddziela ziarno od plew
ktoś/coś odróżnia ziarno od plew
ktoś/coś odsiewa ziarno od plew
ktoś/coś oddzielił/oddzieliło ziarno od plew
ktoś/coś odsiał/odsiało ziarno od plew
ktoś/coś odróżnił/odróżniło ziarno od plew

Przysłowia

Trafiło się (jak) ślepej kurze ziarno
Trafiło mi / nam/... się jak ślepej kurze ziarno
Data ostatniej modyfikacji: 21.05.2024
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json