Chronologizacja
Inne znaczenie: 'uprawnienie do zbierania w lesie orzechów'
Pochodzenie
psł. *orěchъ 'orzech (owoc i drzewo)'
1.a drzewo
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | orzechowiec | |
| hiperonimy: | drzewo, krzew |
Połączenia
- olbrzymie; stare orzechy; orzech czerwony
- drzewa, gałęzie, korona, liście, pień; plantatorzy; uprawa orzecha
- orzechy rosły przed domem
- ziemia obsadzona orzechem
- wejść na orzech
Cytaty
|
Przebierz się w nią i połóż na trawie, a ja wejdę na orzech i będę fotografować z góry. źródło: NKJP: Jacek Dehnel: Lala, 2006 |
|
|
Znajdziemy tu i cyprysiki, i gruszę wierzbolistną, i jabłoń ozdobną, i orzecha czerwonego, i kasztanowca, który rodzi jadalne owoce. źródło: NKJP: K.Jakubowski: Okradany „Ogród życia”, Tygodnik Ciechanowski, 2004-07-12 |
|
|
Załamani są zwłaszcza rolnicy i właściciele ogródków działkowych na terenie powiatu nakielskiego, którzy mają drzewa orzecha włoskiego czy moreli. źródło: NKJP: ST: Kwiaty opadły - mało zalążków owoców, Nakielski Czas, 2007-05-23 |
|
|
Oprócz standardowej dopłaty za uprawę, która wraz z dodatkiem za słabe gleby wynosi w naszym powiecie ponad 700 złotych za hektar, właściciel uprawy orzecha dostaje 1800 złotych przez dwa pierwsze lata programu. źródło: NKJP: Rajmund Wełnic: Rolnicy liczą na orzech, 2006 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | orzech |
orzechy |
|
| D. | orzecha |
orzechów |
|
| C. | orzechowi |
orzechom |
|
| B. | orzech |
orzechy |
|
| N. | orzechem |
orzechami |
|
| Ms. | orzechu |
orzechach |
|
| W. | orzechu |
orzechy |
Informacja normatywna
1.b drewno
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo materiały, narzędzia i maszyny budowlane
CZŁOWIEK I TECHNIKA Przemysł materiały używane w przemyśle
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | orzechowiec | |
| hiperonimy: | drewno, drzewo |
Połączenia
- ciemny; politurowany, połyskliwy orzech
- drewno orzecha
- kolumienka, kredensy, meble, stół, szafy z orzecha
Cytaty
|
Dąb, lipa i orzech to rodzaje drewna najbardziej popularne wśród rzeźbiarzy rzemieślników i artystów. źródło: NKJP: Andrzej Warzecha: Dom - Snycerze, Dziennik Polski, 2002-03-06 |
|
|
A tam, w jadalni, ciocia Antosia podawała śniadanie, na okrągłym stole z orzecha kaukaskiego koronkowym obrusem przykrytym były: biały chleb, biały ser i mleko z miodem. źródło: NKJP: Marian Marzyński: Sennik polsko-żydowski, 2005 |
|
|
Pod ścianą stał ten sam ciemny kredens z szybkami z rżniętego szkła, obok kanapa wybita wiśniowym, mocno prze tartym materiałem i kolumienka z połyskliwego orzecha, na której wciąż stała figurka niedźwiedzia z mlecznego szkła. źródło: NKJP: Grażyna Plebanek: Dziewczyny z Portofino, 2005 |
|
|
Meble z orzecha, dosyć dobre, ale nic szczególnego. źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Opowiadania i donosy 1980-1989, 1989 |
|
|
Trzonu rękojeści, złożonego z dwóch - przeważnie hebanowych - okładzin (rzadziej z czarnego dębu bądź kolorowanego i politurowanego orzecha). źródło: NKJP: Włodzimierz Kwaśniewicz: Dzieje szabli w Polsce, 1993 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | orzech |
orzechy |
|
| D. | orzecha |
orzechów |
|
| C. | orzechowi |
orzechom |
|
| B. | orzech |
orzechy |
|
| N. | orzechem |
orzechami |
|
| Ms. | orzechu |
orzechach |
|
| W. | orzechu |
orzechy |
Inne uwagi
Zwykle lp
2. owoc
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | owoc |
Połączenia
- mielone, prażone orzechy; orzech pusty, zdrowy; orzechy kokosowe, pistacjowe
- łupina orzecha; garść orzechów
- ciasto, czekolada, rogalik z orzechami
- gryźć, zjeść; łupać, tłuc, strząsać, suszyć orzechy
- posypany orzechami
Cytaty
|
Tak czy owak, w końcu wzięli ślub; był akurat początek października i mój przyszły ojciec na dwa dni przed wszystkimi ceremoniami wdrapał się na drzewo, żeby strząsać orzechy, a potem zbierał je gołymi rękami. źródło: NKJP: Jacek Dehnel: Lala, 2006 |
|
|
Znajdą się tam również 3 punkty małej gastronomii oraz miejsca, gdzie będzie można kupić prażone orzechy. źródło: NKJP: (AM): Wielkanocnie na Rynku, Dziennik Polski - Kraków, 2001-04-04 |
|
|
Wędrował od łóżka do łóżka, zamieniając z każdym chorym choć parę słów i każdemu ofiarowując choćby drobny podarek, garść orzechów, czekoladowy batonik. źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2000 |
|
|
Ważny był jeszcze jakiś dach i żeby ktoś wcisnął mi kilka franków, za które kupowałam czekoladę z orzechami, bo jeśli mamy umierać z głodu, czyńmy to z przyjemnością. źródło: NKJP: Magiczne oko. Opowiadania zebrane, 2006 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | orzech |
orzechy |
|
| D. | orzecha |
orzechów |
|
| C. | orzechowi |
orzechom |
|
| B. | orzech |
orzechy |
|
| N. | orzechem |
orzechami |
|
| Ms. | orzechu |
orzechach |
|
| W. | orzechu |
orzechy |
3. kolor
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kolory i światło
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | brąz |
Połączenia
- ciemny, jasny orzech
- (skóra) o barwie orzecha, (lakier) w kolorze orzecha, (oczy) koloru orzecha
Cytaty
|
Na doktora Jędrysza, ortopedę, że od miesiąca stoi u niego komplet nowych mebli politurowanych, ciemny orzech, niewiadomego pochodzenia. źródło: NKJP: Excentrycy, 2007 |
|
|
Patrzyłem w wielkie oczy koloru orzecha. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Kisuny, 2008 |
|
|
Wielu gospodarzy, dla oszczędzenia sobie pracy, tylne ściany domostw pociągnęło olejnym lakierem w kolorze jasnego orzecha. źródło: NKJP: (ASZ): Płazy pojaśnieją, Dziennik Polski - Podhale, 2001-04-14 |
|
|
Po ośmiu godzinach słońca mam już skórę o barwie ciemnego orzecha. źródło: NKJP: Jerzy Broszkiewicz: Doktor Twardowski, 1981 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | orzech |
orzechy |
|
| D. | orzecha |
orzechów |
|
| C. | orzechowi |
orzechom |
|
| B. | orzech |
orzechy |
|
| N. | orzechem |
orzechami |
|
| Ms. | orzechu |
orzechach |
|
| W. | orzechu |
orzechy |
Inne uwagi
Zwykle lp