UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

martwy

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

Pochodzenie

psł. *mŕ̥tvъ 'umarły, nieżywy'

Zob. mrzeć

1. nieżywy

Definicja

taki, w którym ustały procesy życiowe

Noty o użyciu

Używane często w znaczeniu 'człowiek martwy'.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia śmierć

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	nieżywy
	sprzeczne:	żywy

Połączenia

martwy człowiek, mężczyzna, noworodek, płód, żołnierz; kot, pies, ptak; martwa ryba; komórka, tkanka; martwe dziecko, zwierzę; drzewo; ciało
żywy i martwy

Cytaty

Matka Helenki nie mogła rozpoznać zwłok. Siostra Natanaela potwierdziła tożsamość Helenki na podstawie legitymacji szkolnej. Nie chciała oglądać martwego ciała. Chce zachować w pamięci obraz uśmiechniętej szczęśliwej dziewczyny [...].

źródło: NKJP: Renata Cius: Jak Romeo i Julia, Trybuna Śląska, 2002-06-14

Paląca kobieta ciężarna naraża się na poronienie, powikłania ciąży, urodzenie martwego noworodka lub dziecka z niską wagą urodzeniową.

źródło: NKJP: Katarzyna Montgomery: Nikotyna i płeć, Gazeta Wyborcza, 1995-11-13

Martwe drzewo, widoczne przy bocznej drodze, prowadzącej do Mrowli, jest swego rodzaju cokołem dla niewielkiej kapliczki, wiszącej na nim od lat.

źródło: NKJP: Cokół usechł, Dziennik Polski, 2000-12-13

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa
D.	martwego	martwego	martwego	martwego	martwej
C.	martwemu	martwemu	martwemu	martwemu	martwej
B.	martwego	martwego	martwy	martwe	martwą
N.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwą
Ms.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwej
W.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	martwi	martwi	martwe	martwe
D.	martwych	martwych	martwych	martwych
C.	martwym	martwym	martwym	martwym
B.	martwych	martwych	martwych	martwe
N.	martwymi	martwymi	martwymi	martwymi
Ms.	martwych	martwych	martwych	martwych
W.	martwi	martwi	martwe	martwe

2. jak u zmarłego

Definicja

przypominający cechy tego, w którym ustały procesy życiowe przez nieruchomość, bladość lub brak wyrazu

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Połączenia

martwy wzrok; martwa twarz; martwe spojrzenie
martwy duchowo
martwy i niemy; martwy i zimny

Cytaty

	Ze zdumieniem ujrzał dziewczynę. Leżała na posłaniu z trawy i liści, przykryta żołnierskim szynelem, patrzyła martwym wzrokiem przed siebie, nie słyszała Saszki, czy też nie chciała słyszeć, w każdym razie była w tym świecie dziwnie nieobecna. źródło: NKJP: Włodzimierz Pawluczuk: Judasz, 2004
	Utrata Elizabeth wewnętrznie go zmiażdżyła, czuł się tak, jakby wymazano mu pamięć. Pozostał tylko obraz jej martwej twarzy. źródło: NKJP: Maria Nurowska: Dwie miłości, 2008
	Maria Estreicherówna opisuje tych danserów z bezlitosną ironią: mieli wspólne cechy: regularnie uczesane włosy, biały krawat, nieposzlakowanej bieli kołnierzyk i mankiety, lakierek mniejszy niż noga, twarz martwą i niemą. źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Bale, reduty, kuligi, Dziennik Polski, 2008-01-18
	Trzeba stać się człowiekiem naprawdę dojrzałym, aby umieć odrzucić żydowskie pojmowanie religii jako literalne przestrzeganie prawa. Ja widzę to bardzo jasno, że kto się temu poddaje jest martwy duchowo i nie ma znaczenia czy biologicznie jeszcze żyje. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa
D.	martwego	martwego	martwego	martwego	martwej
C.	martwemu	martwemu	martwemu	martwemu	martwej
B.	martwego	martwego	martwy	martwe	martwą
N.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwą
Ms.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwej
W.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	martwi	martwi	martwe	martwe
D.	martwych	martwych	martwych	martwych
C.	martwym	martwym	martwym	martwym
B.	martwych	martwych	martwych	martwe
N.	martwymi	martwymi	martwymi	martwymi
Ms.	martwych	martwych	martwych	martwych
W.	martwi	martwi	martwe	martwe

3. nieożywiony

Definicja

nieruchomy i nieożywiony

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii

Połączenia

martwy krajobraz; przedmiot
martwy i nieruchomy; martwy i ożywiony

Cytaty

	Gauche zbliżył twarz do kart i ujrzał tylko wyraźniej strukturę papieru i ostre krawędzie liter, odbijające się od białego tła. Wiedział, że te znaczki mają dla ludzi znaczenie. Niby martwe i nieruchome, zawierają w sobie ruch i życie. źródło: NKJP: Olga Tokarczuk: Podróż ludzi księgi, 1996
	52 lata temu francuski reżyser Albert Lamorisse nakręcił ambitny poemat ekranowy „Czerwony balonik”, filozofującą opowieść o wielkim pragnieniu dziecka, by w martwym przedmiocie odnaleźć wiernego przyjaciela. źródło: NKJP: (J.W.): Podróż czerwonego balonika, Polityka, 2008-02-09
	Od Dżalalabadu nie spotkaliśmy ludzi. I oto nagle na skale pojawił się samotny mężczyzna. Nie wyglądał na żołnierza ani na wędrowca. Był sam i nawet nie odwrócił głowy, gdy się zatrzymaliśmy. Zdawał się wrastać w skałę, jak część martwego krajobrazu. źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2000
	Władze szkolne wysoko ceniły korzyści płynące z działalności [...] pracowni przyrodniczych. Były one oceniane jako wyjątkowe w skali kraju, bo umożliwiały zajmowanie się nie tylko przyrodą martwą, ale i ożywioną. źródło: NKJP: Beata Szczepańska: Działalność łódzkiego samorządu miejskiego w dziedzinie oświaty powszechnej i pozaszkolnej w latach 1919-1939, 2002

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa
D.	martwego	martwego	martwego	martwego	martwej
C.	martwemu	martwemu	martwemu	martwemu	martwej
B.	martwego	martwego	martwy	martwe	martwą
N.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwą
Ms.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwej
W.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	martwi	martwi	martwe	martwe
D.	martwych	martwych	martwych	martwych
C.	martwym	martwym	martwym	martwym
B.	martwych	martwych	martwych	martwe
N.	martwymi	martwymi	martwymi	martwymi
Ms.	martwych	martwych	martwych	martwych
W.	martwi	martwi	martwe	martwe

Składnia

Rz	+	martwy	+
szyk: neutralny

4. okres

Definicja

taki, w którym nic się nie dzieje

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Połączenia

martwy czas, okres, sezon

Cytaty

Trudny do zniesienia martwy czas, czas, który nie jest życiem, umila nam studiowanie map, przewodników, folderów, ułatwia myśl, że czas leci szybko.

źródło: NKJP: Jerzy Trammer: Sens, Gazeta Wyborcza, 1995-08-11

Mamy martwy okres aż do Wielkanocy - macha ręką Marek Sobociński, właściciel domu weselnego w Płocku.

źródło: NKJP: Marcin Kołodziejczyk: Po co post, Polityka, 2002-02-16

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa
D.	martwego	martwego	martwego	martwego	martwej
C.	martwemu	martwemu	martwemu	martwemu	martwej
B.	martwego	martwego	martwy	martwe	martwą
N.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwą
Ms.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwej
W.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	martwi	martwi	martwe	martwe
D.	martwych	martwych	martwych	martwych
C.	martwym	martwym	martwym	martwym
B.	martwych	martwych	martwych	martwe
N.	martwymi	martwymi	martwymi	martwymi
Ms.	martwych	martwych	martwych	martwych
W.	martwi	martwi	martwe	martwe

Składnia

Rz	+	martwy	+
szyk: neutralny

5. miasto

Definicja

taki, w którym nie ma ludzi

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie

Relacje znaczeniowe

synonimy:

wymarły

Połączenia

martwa wioska, planeta; martwe miasteczko, miasto, miejsce
martwy i pusty

Cytaty

Po prawej stoją zrujnowane hale, wielkie betonowe bloki z dziesiątkami wybitych okien. Martwe i zimne od dawna - tak wyglądają.

źródło: NKJP: Andrzej Stasiuk: Dziura w ziemi, Ozon, 2005

W martwym mieście, z którego uciekła połowa mieszkańców, które zostało obrabowane, hotel dawał nadzieję na zarobek.

źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Kongo, Gazeta Wyborcza, 1997-06-06

Po nocnej strzelaninie wieś wydawała się jeszcze bardziej pusta i martwa niż wczoraj.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Afrykanka, 2005

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa
D.	martwego	martwego	martwego	martwego	martwej
C.	martwemu	martwemu	martwemu	martwemu	martwej
B.	martwego	martwego	martwy	martwe	martwą
N.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwą
Ms.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwej
W.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	martwi	martwi	martwe	martwe
D.	martwych	martwych	martwych	martwych
C.	martwym	martwym	martwym	martwym
B.	martwych	martwych	martwych	martwe
N.	martwymi	martwymi	martwymi	martwymi
Ms.	martwych	martwych	martwych	martwych
W.	martwi	martwi	martwe	martwe

Składnia

Rz nieżywotny	+	martwy	+
szyk: neutralny

6. cisza

Definicja

taki, w którym nie rozlega się żaden głos

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii dźwięki

Połączenia

martwy spokój; martwa cisza; martwe milczenie

Cytaty

I wówczas, w zupełnej ciszy, wśród zastygłego na tle szarych murów tableau benedyktynów w czarnych habitach, coś nagle drgnęło, coś się wydarzyło, coś zakłóciło martwy spokój ruchem i dźwiękiem.

źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002

Zapowiedzieliśmy ludziom, że ma być absolutna cisza. Ani jednego słowa, gwizdu, żadnych rozmów. I wszyscy się posłuchali. Delegacja rządowa maszerowała w martwej ciszy [...]. Milczenie okazało się gorsze niż wyzwiska i obelgi, które spodziewali się usłyszeć.

źródło: NKJP: Anna Sal: Nauka układania palców w kształt litery V, Polityka, 2000-08-19

Błysnął miecz i głowa mędrca spadła. Po chwili martwego milczenia odezwał się drugi z mędrców [...].

źródło: NKJP: Stanisław Lem: Bajki robotów, 1996

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa
D.	martwego	martwego	martwego	martwego	martwej
C.	martwemu	martwemu	martwemu	martwemu	martwej
B.	martwego	martwego	martwy	martwe	martwą
N.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwą
Ms.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwej
W.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	martwi	martwi	martwe	martwe
D.	martwych	martwych	martwych	martwych
C.	martwym	martwym	martwym	martwym
B.	martwych	martwych	martwych	martwe
N.	martwymi	martwymi	martwymi	martwymi
Ms.	martwych	martwych	martwych	martwych
W.	martwi	martwi	martwe	martwe

Składnia

Rz nieżywotny	+	martwy	+
szyk: neutralny

7. przepis

Definicja

taki, który nie jest stosowany i nie jest aktualny

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

synonimy:

nieaktualny

Połączenia

martwy przepis, zapis; martwa formuła, ustawa; instytucja; martwe prawo; język martwy
całkowicie martwy

Cytaty

	Mecenas [...] twierdzi, że nowe kodeksy na pewno nie są idealne, podobnie jak stare, które zawierały martwe przepisy. źródło: NKJP: Kodeks niespodzianek, Dziennik Polski, 1998-09-04
	[...] co ustawodawca miał na myśli mówiąc o pozbawianiu dziennikarza funkcji publicznej? Moim zdaniem ten przepis jest całkowicie martwy. Gdyby próbować realnie wcielać go w życie, trzeba by próbować pozbawić kogoś prawa do wykonywania zawodu, co jest niewykonalne. źródło: NKJP: Ewa Winnicka: Martwe paragrafy, Polityka, 2007-03-24
	Przepis o chrześcijańskich wartościach w ustawie telewizyjnej jest złym prawem. [...] obawy, że oznacza on wprowadzenie cenzury, nie sprawdziły się co prawda - ale dlatego, że zapisu nigdy nie przestrzegano. Tyle że martwe prawo uczy lekceważenia prawa. źródło: NKJP: Helena Łuczywo: Zła naprawa złego prawa, Gazeta Wyborcza, 1997-02-08
	Czy nadzwyczajne złagodzenie kary byłoby lepsze? Na pewno byłoby lepsze i bardziej moralne, tylko że w tej chwili nie jest stosowane w ogóle, czyli jest to instytucja martwa. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 27.03.1996

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa
D.	martwego	martwego	martwego	martwego	martwej
C.	martwemu	martwemu	martwemu	martwemu	martwej
B.	martwego	martwego	martwy	martwe	martwą
N.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwą
Ms.	martwym	martwym	martwym	martwym	martwej
W.	martwy	martwy	martwy	martwe	martwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	martwi	martwi	martwe	martwe
D.	martwych	martwych	martwych	martwych
C.	martwym	martwym	martwym	martwym
B.	martwych	martwych	martwych	martwe
N.	martwymi	martwymi	martwymi	martwymi
Ms.	martwych	martwych	martwych	martwych
W.	martwi	martwi	martwe	martwe

Składnia

Rz nieżywotny	+	martwy	+
szyk: neutralny

Frazeologizmy

coś leży martwym bykiem
coś rusza z martwego punktu
coś ruszyło z martwego punktu
coś utknęło w martwym punkcie
coś stanęło w martwym punkcie
coś utkwiło w martwym punkcie
coś utyka w martwym punkcie
coś staje w martwym punkcie
ktoś leży martwym bykiem
ktoś powstaje z martwych
ktoś powstał z martwych
martwa dusza
martwa fala
martwa litera
martwa natura
martwe pole
martwy ciąg
martwy piksel
złośliwość rzeczy martwych
złośliwość przedmiotów martwych

Data ostatniej modyfikacji: 03.07.2025