UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

upiór

Chronologizacja

XVIII w., Kart XVII-XVIII

Pochodzenie

Pochodzenie niejasne. Jedna z hipotez zakłada słowiański rodowód wyrazu. Według niej psł. *ǫpiŕь / *ǫpirь 'upiór, wampir; (dosłownie: ten, który wbija się, wciska się)' znajduje oparcie (nie tylko semantyczne) w przedrostkowym czasowniku *vъ-pirati, *vъ-pьrati 'wbijać się, napierać, wciskać się'. Polska postać z nagłosowam u- zdaje się przemawiać za zapożyczeniem z języków wsch.słowiańskich, aczkolwiek poświadczone liczne przypadki występowania form wariantywnych (nosówkowej i beznosówkowej) w leksyce polskiej (por. wnuk [< *vъnukъ]: wnęk [< *vъnǫkъ]), stwarzają podstawy do wyprowadzania wyrazu bezpośrednio od prapostaci *upirь.
Istnieją też próby wyprowadzania wyrazu z języków orientalnych. (Bor)

1. duch

Definicja

istota nadprzyrodzona o strasznym wyglądzie, będąca zagrożeniem dla żywych, którą według wierzeń niektórych kultur staje się zmarły powracający na ziemię za karę za złe uczynki

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

zjawa

Połączenia

upiory i strzygi; duchy i upiory, zjawy i upiory
zobaczyć upiora
blady jak upiór
wyglądać jak upiór

Cytaty

O, będzie się na nich mścił, będzie ich straszył! Wróci upiorem po śmierci i będzie ich prześladował. Odnajdzie choćby pod ziemią wszystkich, którzy go skrzywdzili, i nie zaznają spokoju.

źródło: NKJP: Zofia Kossak: Błogosławiona wina, 1953

Ludzie wierzą, że ta wigilia jest nocą pełną czarów i duchów, a zarazem ostatnią nocą swawoli dla wszystkich upiorów, gdyż zima odbiera im siłę [...].

źródło: Internet

Żyli wtedy ludzie razem z dziwożonami, rusałkami, czartami borowymi i polnymi, ubożętami, utopcami, przypołudnicami, latawcami i płanetnikami [...], a z żalnika otulone białymi płachtami wlokły się pod progi chat wampiry i upiory [...].

źródło: NKJP: Ewa Nowacka: Emilia z kwiatem lilii leśnej, 1993

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	upiór	upiory
D.	upiora	upiorów
C.	upiorowi	upiorom
B.	upiora	upiory
N.	upiorem	upiorami
Ms.	upiorze	upiorach
W.	upiorze	upiory

2. wspomnienie

Definicja

minione zdarzenie, zjawisko lub osoba, których wpływ jest nadal odczuwalny lub postrzegany jako zagrożenie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka wytwory działań intelektualnych człowieka

Połączenia

polskie; stare upiory
budzić, wywoływać upiory

Cytaty

Eklektyczna i dygresyjna opowieść [...], zabawny, a przy tym niezwykle ironiczny portret zbiorowy naszych narodowych upiorów i strachów, które przy różnych okazjach wychodzą na światło dzienne.

źródło: NKJP: Książki nadesłane, Esencja, 2008-11

Śledziły płynące pod białym z obojętności sufitem holu swoje dawne choinki, a wraz z nimi frunęły stoły wigilijne [...]. Po chwili otrząsały się z upiorów wspomnień.

źródło: NKJP: Krystyna Uniechowska-Dembińska: Był pałac, 2008

Wiszący na głównym placu trup [...] był makabrycznym przesłaniem dla miasta od jego nowych władców [...]. Nowi władcy uczynili z niego upiora przeszłości, z którą postanowili zerwać raz na zawsze.

źródło: NKJP: Wojciech Jagielski, Modlitwa o deszcz, 2000

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	upiór	upiory
D.	upiora	upiorów
C.	upiorowi	upiorom
B.	upiora	upiory
N.	upiorem	upiorami
Ms.	upiorze	upiorach
W.	upiorze	upiory

Inne uwagi

Zwykle lm

Składnia

	+	upiór	+	CZEGO
	+	upiór	+	JAKI

Data ostatniej modyfikacji: 22.12.2019