UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

dojrzałość

Chronologizacja

SPXVI: dojźrzałość, SKN: dozrzałość, SJPXVII, STR: doźrzałość, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. dojrzeć (biologicznie)

1. człowieka

Definicja

najwyższy stopień biologicznego rozwoju człowieka lub zwierzęcia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Bieg życia ➔ dorastanie i dojrzałość

CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Świat zwierząt ➔ budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Relacje znaczeniowe

antonimy:  niedojrzałość

Połączenia

  • pełna; przedwczesna dojrzałość; dojrzałość biologiczna, płciowa
  • dojrzałość dziecka, człowieka; komórek, płuc...; organizmu
  • stopień dojrzałości
  • osiągnąć dojrzałość

Cytaty

Druga metoda jest absolutnym hitem światowym, polecanym przez światowych ekspertów zdrowia i umysłu. [...] Może wspomagać rozwój mózgu już od trzeciego roku życia aż do dojrzałości.

źródło: NKJP: Współpracownik: Gra komputerowa zamiast rozmowy z psychologiem, Tygodnik Ciechanowski, 2007-02-05

Najbardziej charakterystyczną metodą przy opisie dojrzałości biologicznej dziecka jest tzw. wiek morfologiczny, określany głównie na podstawie wysokości i ciężaru ciała.

źródło: NKJP: Małgorzata Pamuła: Wczesne nauczanie języków obcych. Integracja języka obcego z przedmiotami artystycznymi w młodszych klasach szkoły podstawowej, 2002

Po porodzie to stopień dojrzałości płuc warunkuje w zasadniczym stopniu możliwość przeżycia noworodka i decyduje o konieczności wspomagania jego oddychania.

źródło: NKJP: Andrzej Piotrowski: Niewydolność oddechowa noworodków - zapobieganie i leczenie, 1995

Możemy wspomóc płód jeszcze w łonie matki, przyspieszając jego rozwój i dojrzałość.

źródło: NKJP: (E): Szansa dla najmniejszych, Dziennik Polski, 2001-05-15

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. dojrzałość
 dojrzałości
D. dojrzałości
 dojrzałości
C. dojrzałości
 dojrzałościom
B. dojrzałość
 dojrzałości
N. dojrzałością
 dojrzałościami
Ms. dojrzałości
 dojrzałościach
W. dojrzałości
 dojrzałości

Inne uwagi

Zwykle lp

2. owocu

Definicja

taki stan owocu lub rośliny, który umożliwia zbiór lub zjedzenie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Świat roślin ➔ budowa i funkcjonowanie roślin

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA ➔ Jedzenie i jego przygotowanie ➔ rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

Relacje znaczeniowe

antonimy:  niedojrzałość

Połączenia

  • dojrzałość owocu

Cytaty

[...] ubrana w krótkie spodenki z materiału przypominającego spękaną od dojrzałości śliwkę [...].

źródło: NKJP: Marta Tomaszewska: Zorro, załóż okulary!, 2001

Podstawowe znaczenie dla jakości ma dojrzałość owoców. Śliwki powinny zostać zebrane w odpowiednim momencie, ani za wcześnie, ani za późno.

źródło: NKJP: Suknia sierżanta i śliwki z serem, Dziennik Polski, 2002-08-17

Mnie się przypominają podeschnięte trawy nawisłe grzywą z mogił, z piaskowych garbków, poszum brzozowych rozchwianych warkoczy, a na palcach uniesionych do przeżegnania zapach poziomek. Nawet ich nie skubałem, same z dojrzałości kapały na dłoń. Rozcierałem je zębami, słodziutkie były.

źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Wojciech Żukrowski, 1995

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. dojrzałość
 dojrzałości
D. dojrzałości
 dojrzałości
C. dojrzałości
 dojrzałościom
B. dojrzałość
 dojrzałości
N. dojrzałością
 dojrzałościami
Ms. dojrzałości
 dojrzałościach
W. dojrzałości
 dojrzałości

3. artysty

Definicja

pełne ukształtowanie pod względem umysłowym, psychicznym i emocjonalnym oraz cechowanie się osiągnięciem dużych możliwości i dużej biegłości w danej dziedzinie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Bieg życia ➔ dorastanie i dojrzałość

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Ocena i wartościowanie ➔ wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

antonimy:  niedojrzałość

Połączenia

  • duża, niezwykła, pełna, prawdziwa, wyjątkowa; wewnętrzna; odpowiednia dojrzałość; dojrzałość artystyczna, kompozytorska, literacka, muzyczna, naukowa, obywatelska, poetycka, polityczna, zawodowa; duchowa, emocjonalna, intelektualna, moralna, psychiczna, seksualna, społeczna, umysłowa, życiowa
  • dojrzałość człowieka; matki, ojca; małżonków; artysty, autora, polityka; narodu, społeczeństwa
  • dojrzałość i mądrość; dojrzałość i odpowiedzialność
  • oznaka, wyraz; próba, test dojrzałości
  • osiągnąć; pokazać dojrzałość
  • wykazać się dojrzałością
  • apelować o dojrzałość

Cytaty

Koncert był długo przygotowywany, zamysłem organizatorów było pokazać całe spektrum świadomości i dojrzałości muzycznej młodego, zaledwie 21-letniego artysty.

źródło: NKJP: (e.Ż): Naprzeciw marzeniom, Nowiny Raciborskie, 2005-10-11

[...] naród jest jeszcze w dużej mierze głupi i zacofany. Na szczęście większość wykazała dojrzałość polityczną i ostatecznie Tony Kozlowski wygrał wybory.

źródło: NKJP: Piotr Niklewicz: Niezwykła kariera Antoniego K., 2006

Przyjęcie konstytucji uważam za doniosłe wydarzenie polityczne i historyczne, świadczące o dojrzałości polityków zasiadających w parlamencie, ich poczuciu odpowiedzialności wobec Polski i wyborców.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 04.09.1997

Pełną dojrzałość artystyczną osiągnęła Olga Boznańska po 1897 roku, kiedy związała się z Paryżem.

źródło: NKJP: Maria Rostworowska: Portret za mgłą, Opowieść o Oldze Boznańskiej, 2003

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. dojrzałość
 dojrzałości
D. dojrzałości
 dojrzałości
C. dojrzałości
 dojrzałościom
B. dojrzałość
 dojrzałości
N. dojrzałością
 dojrzałościami
Ms. dojrzałości
 dojrzałościach
W. dojrzałości
 dojrzałości

Inne uwagi

Zwykle lp

Składnia

bez ograniczeń + dojrzałość +
(JAKA)
bez ograniczeń + dojrzałość +
(KOGO)

4. do ojcostwa

Definicja

gotowość do pełnienia jakichś ról lub funkcji

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Ocena i wartościowanie ➔ wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

antonimy:  niedojrzałość
hiperonimy:  gotowość

Połączenia

  • dojrzałość do macierzyństwa, małżeństwa, ojcostwa, rodzicielstwa, roli ojca, związku

Cytaty

Powyższy sen, pozostający w klimacie amerykańskiego filmu, przyśnił się dorastającej dziewczynie i obrazuje jej poziom dojrzałości do stworzenia związku partnerskiego. Na razie miłość, jaką jest w stanie zaoferować, okazuje się bardzo egoistyczna.

źródło: NKJP: Katarzyna Ostrowska: Sny - klucz, 2001

Tej dojrzałej decyzji brak zawsze tam, gdzie osobowość ojca jest niedojrzała, dlatego też społeczeństwo stara się określić przepisami wiek rodziców, chcąc możliwie zapewnić dojrzałość do rodzicielstwa.

źródło: NKJP: Wanda Półtawska: Eros et iuventus!, 2009

Rozwój społeczny dziecka polega na zdobywaniu dojrzałości do funkcjonowania w społeczeństwie.

źródło: NKJP: Małgorzata Żmudzka-Kosała: Zarządzanie czasem w rodzinie, 2008

[...] możemy mieć złe przeczucia, jeśli chodzi o ten aspekt polskiej dojrzałości do Unii Europejskiej, jaką jest zdolność pozyskiwania funduszy.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 02.04.2004

Chłopcy dojrzewają troszkę wolniej niż dziewczynki w związku z tym mężczyzna może osiągnąć później dojrzałość do roli ojca niż kobieta.

źródło: NKJP: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. dojrzałość
 dojrzałości
D. dojrzałości
 dojrzałości
C. dojrzałości
 dojrzałościom
B. dojrzałość
 dojrzałości
N. dojrzałością
 dojrzałościami
Ms. dojrzałości
 dojrzałościach
W. dojrzałości
 dojrzałości

Inne uwagi

Zwykle lp

Składnia

bez ograniczeń + dojrzałość +
do CZEGO

5. pomysłów

Definicja

to, co świadczy o osiągnięciu pełnego rozwoju intelektualno-emocjonalnego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Działalność intelektualna człowieka ➔ wytwory działań intelektualnych człowieka

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Ocena i wartościowanie ➔ słownictwo oceniające

Relacje znaczeniowe

antonimy:  niedojrzałość

Połączenia

  • dojrzałość języka, stylu; systemu; struktur; demokracji; gospodarki; koncepcji, poglądów, pomysłów, sądów

Cytaty

Choć utwór został napisany ręką młodego Moniuszki, to już odznacza się pewną dojrzałością stylu: naturalną śpiewnością, wyrazistą rytmiką.

źródło: NKJP: (AMS): Lutosławski i Moniuszko, Dziennik Polski, 1999-06-17

Tegoroczny konkurs miał stosunkowo najlepszy poziom w zakresie malarstwa, co potwierdza wybór nagrodzonych prac. Jury było jednomyślne w ich typowaniu i wyborze, stosując takie kryteria wyboru jak dojrzałość języka wypowiedzi i autentyzm artystycznej wypowiedzi [...].

źródło: NKJP: (bea): Nie wstydzić się śląskiej godki, Tygodnik Rybnicki, 2008-11-25

[...] wydaje mi się, że jednomyślne zaproszenie Polski do udziału w organizacji jest najlepszym dowodem uznania przez główne państwa zarówno dojrzałości demokracji w Polsce, jak i żywotności systemu gospodarczego.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 26.09.1996

Od czasu do czasu pośród tych dziewczyńskich fantazji pojawia się rysunek uderzający dojrzałością kreski, głębią obserwacji, talentem.

źródło: NKJP: Maria Rostworowska: Portret za mgłą. Opowieść o Oldze Boznańskiej, 2003

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. dojrzałość
 dojrzałości
D. dojrzałości
 dojrzałości
C. dojrzałości
 dojrzałościom
B. dojrzałość
 dojrzałości
N. dojrzałością
 dojrzałościami
Ms. dojrzałości
 dojrzałościach
W. dojrzałości
 dojrzałości

Inne uwagi

Zwykle lp

Składnia

bez ograniczeń + dojrzałość +
CZEGO

6. sera

Definicja

oczekiwana dobra jakość, którą produkt osiąga po przejściu rozmaitych procesów chemicznych, produkcyjnych itp.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA ➔ Jedzenie i jego przygotowanie ➔ rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

KATEGORIE FIZYCZNE ➔ Cechy i właściwości materii ➔ jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

antonimy:  niedojrzałość

Połączenia

  • dojrzałość piwa, sera, wina; produktu

Cytaty

[...] przyjrzyjmy się, jak do tego stanu dojrzałości wino dorasta. Winifikacja jest procesem wielomiesięcznym, zatem mamy zawsze trochę czasu, żeby w zależności od klimatu, rodzaju szczepu i winogron oraz założeń jakościowych wybrać sposób winifikacji [...].

źródło: NKJP: Eugeniusz Kabatc: Vinum sacrum et profanum: wino w kulturze, wino w naturze, wino na naszym stole, 2003

W tej ostatniej kategorii można znaleźć bardzo wiele nazw rozszerzonych, które określają poziom dojrzałości sera.
Na przykład marzolino, bo produkowany jest tylko w marcu, gdy owce pasą się na pierwszej wiosennej trawie, albo di fossa, bo ser dojrzewał w specjalnych grotach.

źródło: Internet

Zawartość diketonów uznano za kryterium stopnia dojrzałości piwa. Ciągłe dążenie do skracania czasu trwania fermentacji i dojrzewania piwa, powoduje rosnące znaczenie tej metody kontroli dojrzałości produktu.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. dojrzałość
 dojrzałości
D. dojrzałości
 dojrzałości
C. dojrzałości
 dojrzałościom
B. dojrzałość
 dojrzałości
N. dojrzałością
 dojrzałościami
Ms. dojrzałości
 dojrzałościach
W. dojrzałości
 dojrzałości

Inne uwagi

Zwykle lp

Składnia

bez ograniczeń + dojrzałość +
CZEGO

Frazeologizmy

dojrzałość szkolna
egzamin dojrzałości
świadectwo dojrzałości
Data ostatniej modyfikacji: 03.02.2014
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN