UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

gardziel

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	gardziel	gardziele
D.	gardzieli	gardzieli

C.	gardzieli	gardzielom
B.	gardziel	gardziele
N.	gardzielą	gardzielami
Ms.	gardzieli	gardzielach
W.	gardzieli	gardziele

Pochodzenie

Od: daw. garciel, a to derywat od psł. *gr̥tь 'gardło, gardziel'.

1. część ciała

Definicja

książk.

gardło - część ciała

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Relacje znaczeniowe

synonimy:

gardło, gardziołko

Cytaty

	Czynności ratownicze rozpoczynamy od udrożnienia dróg oddechowych: odchylamy głowę ku tyłowi [...], w razie konieczności usuwamy z ust i gardzieli ciała obce (krew, wymiociny, resztki jedzenia itp.). źródło: NKJP: Stanisław Czubernat: Pierwsza pomoc, Tygodnik Podhalański, 1996
	Furman wlał zawartość flaszki do końskiej gardzieli. źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Dziura w niebie, 1959
	Bartodziej wstaje, nachyla się nad Oktawią, otwiera usta. Oktawia zagląda mu w gardziel. źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Teatr 1, 1986
	Zwycięski okrzyk wyrywa się z ochrypłych gardzieli powstańców. źródło: NKJP: Halina Rudnicka: Uczniowie Spartakusa, 1951

2. część szyi

Definicja

książk.

gardło - część szyi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Relacje znaczeniowe

synonimy:

gardło, gardziołko

Cytaty

	Boki głowy oraz gardziel ptaków nie miały upierzenia. źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tomek w krainie kangurów, 1957
	Gołąb napuszył gardziel i zagruchał. źródło: NKJP: Piotr Siemion: Finimondo: komedia romantyczna, 2004
	Konie nagle szarpnęły, pętlica zdusiła gardziel skazańca i zwaliła go na ziemię. źródło: NKJP: Internet
	[...] należy gimnazjalistę potraktować najpierw z pieści, a potem za gardziel, kiedy będzie się odgrażał, że doniesie. źródło: NKJP: W. Hagedorny: Szast-prast: Wojna z gimnazjalistami, Tygodnik Ciechanowski, 2006-11-16
	Nad dołem poderżnął zwierzętom gardziele, pochyliwszy ich łby ku Erebowi; bryznęła czarna krew. źródło: NKJP: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian, 2008

3. wąwozu

Definicja

wąskie lub zwężające się przejście zwykle ograniczone ścianami

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni miejsce i jego usytuowanie w przestrzeni

Relacje znaczeniowe

synonimy:

gardło, gardziołko

Połączenia

wąska; ciemna; górska, skalna gardziel
gardziel ulic, wąwozu

Cytaty

Z tej strony Ostrowca most na Śreniawie był zerwany i objazd prowadził wyboistą, w ciasną gardziel wąwozu wciśniętą, wiejską miedzą.

źródło: NKJP: Jerzy Andrzejewski: Popiół i diament, 1948

Wracał górską gardzielą z najwyższego szczytu Taurusu (Demirkazlk 3756 m n.p.m.).

źródło: NKJP: Jacek Bartlewicz: Łyżka przygody, Gazeta Krakowska, 2003-03-02

Na tych rozpościerających się wokół placach rozrzucone to tu, to tam stada samochodów zrywają się co chwila do biegu, pędzą na skróty i w pośpiechu znikają w gardzielach ulic, zaczynających się gdzieś daleko stąd.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuściński: Kreml: czarodziejska góra, Gazeta Wyborcza, 1992-11-28

Składnia

gardziel

CZEGO

4. kwiatu

Definicja

bot.

dolna część kielicha kwiatu, z którego wyrastają słupek i pręciki

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin

Cytaty

Kwiaty, pojawiające się w kwietniu, są różowe, fioletowe lub purpurowe z żółtą gardzielą.

źródło: NKJP: Pierwiosnek omszony (Primula pubescens), Kwietnik 2, 1996

[...] nazwa wywodzi się z greckiego słowa pantos (pięć) i jest związana z budową kwiatów rośliny. Są one zebrane w okazałe baldachy, składające się z drobnych, gwiazdkowatego kształtu, pięciopłatkowych kwiatów o długich gardzielach, barwy białej, różowej lub purpurowej.

źródło: NKJP: Pentas - piątak, Dziennik Polski, 2003-01-22

5. skrzynki

Definicja

książk.

przestrzeń znajdująca się w środku czegoś

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni miejsce i jego usytuowanie w przestrzeni

Relacje znaczeniowe

synonimy:

wnętrze

Cytaty

	Wrzucał ścięte łodygi do gardzieli maszyny. źródło: NKJP: ed: Żniwo, którego plon przeraża, Dziennik Łódzki, 2003-02-13
	Jasnowłosy Zbychu wcisnął „Rzeczpospolitą” w gardziel kosza na śmieci i poszedł w stronę rozsuwanych drzwi z napisem EXIT. źródło: NKJP: Piotr Siemion: Finimondo : komedia romantyczna, 2004
	Niszczarka „nośników muzyki” ma wielkość niewielkiej obrabiarki, ale przy tym ogromną wydajność - kilku tysięcy płyt na minutę. Lśniący krążek włożony w gardziel wywołuje krótkie mruczenie i z wyrzutnika po drugiej stronie wysypuje się szczypta proszku. źródło: NKJP: Złodzieje muzyki, Dziennik Polski, 2002-09-14
	Cywil na fotelu pasażera pochylił się nad rozchyloną gardzielą aktówki i zanurzył w niej ramię aż po łokieć, ale czego szukał, z tylnej części wozu, oddzielonej od szoferki szczelną przegrodą, nie było już widać. źródło: NKJP: Piotr Siemion: Niskie Łąki, 2000
	Może tym razem w gardzielach pocztowych skrzynek czekają sekretne liściki? źródło: NKJP: Internet

Składnia

gardziel

(CZEGO)

6. pieca

Definicja

techn.

górna część pieca z otworem, przez który piec się napełnia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Cytaty

	W końcu nikt nie będzie dobrych, długich, za długich jak na gardziel pieca desek palił, mając oczywiście do dyspozycji odpowiednio pocięte opałki. źródło: NKJP: Stefan Pastuszewski: Bóg jest, Akant, 2008-01
	Charles M. Schwab zaczynał jako operator wózków, dowożących rudę, koks i topniki do gardzieli wielkiego pieca [...]. źródło: NKJP: Stefan Bratkowski: Pieniądz może pracować inaczej, Wiedza i Życie, 1999
	Ojciec zabierał mnie na „Wanny”, gdzie z trwogą zerkałem do gardzieli pieca, gdzie wypalano zlewy i wanny, a który kojarzył mi się z czeluścią piekielną. źródło: NKJP: Olgierd Dziechciarz: Fabryka, Gazeta Krakowska, 2003-06-05
	Gaz w piecu odkrytym spala się nad gardzielą, podgrzewając zewnętrzne warstwy wsadu. źródło: NKJP: Mieczysław Hering: Podstawy elektrotermii, 1992
	- O nie! Tylko ja wiem, jak w tym piecu palić, nikt tego tak nie potrafi jak ja - i zaczęła starannie układać patyczki w gardzieli kuchenki po przegarnięciu popiołu. źródło: NKJP: Roman Antoszewski: Kariera na trzy karpie morskie, 2000

Składnia

gardziel

(CZEGO)

7. gaźnika

Definicja

mot.

wąska część gaźnika, w której następuje rozpylenie paliwa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Cytaty

	Zestawem regulacyjnym nazywamy komplet części gaźnika, przeznaczonych do jego regulacji i przystosowanych do danego silnika. W skład jego wchodzą [...] dysze i gardziel główna. źródło: NKJP: Aleksander Ogrodzki: Gaźniki G43 w pojazdach wojskowych i cywilnych, Przegląd Wojsk Lądowych, 1962
	Nagle pękł przewód hydrauliczny, co spowodowało opuszczenie gardzieli i zatrzymanie pojazdu. źródło: NKJP: jk: Stało się..., Gazeta Radomszczańska, 2009-07-15
	Długą maską silnika i krótką osłoną tylną, elegancją ferrari i rozwartą gardzielą wlotu powietrza mustang przypomina europejskie wozy wyścigowe. źródło: NKJP: Tomasz Bułhak: Konie na betonie, CKM, 2000
	Za zasilanie odpowiedzialny jest wtrysk paliwa Mikuni z dwiema gardzielami o średnicy 40 mm każda. źródło: NKJP: Tadeusz Suchomski: Następca V - maxa, Gazeta Poznańska, 2005-04-07

Data ostatniej modyfikacji: 27.04.2017