Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *lopata 'coś płaskiego, narzędzie składające się z płaskiego kawałka drewna i długiego trzonka, łopata'
1.a do kopania
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy
Połączenia
- drewniana, metalowa, plastikowa; ciężka, lekka; poręczna; zardzewiała łopata
- łopata górnika, grabarza
- łopata do odgarniania, do odśnieżania; do śniegu, do węgla; z aluminium
- łopata ze śniegiem, z ziemią
- łopata na trzonku; w dłoni, w garści, w ręku
- siekiera i łopata; wiadro i łopata; łopaty i grabie; łopaty i kilofy; łopaty i motyki; łopaty i taczki; widły i łopaty
- długość; kant, ostrze, rękojeść, trzonek łopaty
- trzonek od łopaty
- wbić łopatę (w grunt, w ziemię)
- kopać, odgarniać, odkopywać, przekopywać; przyklepywać; machać, pracować; wybierać, wydobywać, zbierać; rozrzucać coś łopatą
- nabierać na łopatę; chwycić za łopatę
- pracować przy łopacie
Cytaty
|
Dobra łopata do odgarniania posiada dużą powierzchnię części roboczej [...] i długi trzonek [...]. źródło: NKJP: Zbigniew W. Jóźwiak, Teresa Makowiec-Dąbrowska: Bezpieczne odśnieżanie, Praca i Zdrowie, 2008-01-10 |
|
|
Kilka osób za pomocą kilofów i łopat wydobywa z płytkiego dołu miał węglowy [...]. źródło: NKJP: /pok/: Ryją w ziemi kopiąc miał, Echo Dnia, 2005-01-15 |
|
|
W nocy strażacy i Straż Graniczna łopatami odkopywali ciągle zawiewany dojazd do [...] szpitala. źródło: NKJP: Odkopywanie Podhala, Dziennik Polski, 2002-01-04 |
|
|
Niektórzy pracowali łopatami, wyrównując nasyp z piasku i szutru [...]. źródło: NKJP: Jerzy Krzysztoń: Wielbłąd na stepie, 1978 |
|
|
[...] kilku mężczyzn zgarnia łopatami śnieg, sypiąc dwa równoległe, półmetrowej wysokości wały [...]. źródło: NKJP: Bezdroża, Dziennik Polski – Pejzaż, 2000-09-16 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łopata |
łopaty |
|
| D. | łopaty |
łopat |
|
| C. | łopacie |
łopatom |
|
| B. | łopatę |
łopaty |
|
| N. | łopatą |
łopatami |
|
| Ms. | łopacie |
łopatach |
|
| W. | łopato |
łopaty |
1.b zawartość
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy
KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości
Połączenia
- łopata gliny, piachu, piasku, śniegu, ziemi, żużlu
- przerzucić łopatę czegoś
Cytaty
|
W miejscu przyszłej budowy rozrzucił, zgodnie z japońską tradycją, trzy łopaty ziemi na dobry początek. źródło: NKJP: Arata Isozaki: Gazeta Wyborcza – Magazyn, 1993-06-18 |
|
|
Młodzież także powinna włączyć się do pomocy i łagodzenia skutków śniegowej klęski - powiedział wrzucając kolejne łopaty śniegu na przyczepę. źródło: NKJP: Osuszanie miasta, Dziennik Polski, 2002-01-10 |
|
|
Grabarz sypie ziemię łopata za łopatą. źródło: NKJP: Zapiski z wyspy miłości, Dziennik Polski – Magazyn, 1999-11-06 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łopata |
łopaty |
|
| D. | łopaty |
łopat |
|
| C. | łopacie |
łopatom |
|
| B. | łopatę |
łopaty |
|
| N. | łopatą |
łopatami |
|
| Ms. | łopacie |
łopatach |
|
| W. | łopato |
łopaty |
Składnia
|
+ | łopata | + |
CZEGO
|
2. w piekarni
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem
Połączenia
- drewniana łopata
- łopata do pieczenia, do wkładania, do wsuwania (chleba)
- chleb z łopaty
- bochenki, ciasta na łopacie
Cytaty
|
[...] stał piec chlebowy, a obok łopata, drewniana, na długim trzonku, aby bezpiecznie można było wyciągać z piecowych, gorących czeluści wielkie bochny [...]. źródło: NKJP: amk: Chlebne misterium, Dziennik Polski, 2002-08-10 |
|
|
[...] bochenki - każdy na chrzanowym lub kapuścianym liściu - na drewnianej łopacie powędrowały do pieca [...]. źródło: NKJP: Nasz codzienny, Dziennik Polski, 2003-05-17 |
|
|
Wierzono, że jeżeli chleb przy wkładaniu do pieca spadnie z łopaty, to będzie nieszczęście w domu. źródło: NKJP: G. Czerwińska: Chleba naszego powszedniego..., Tygodnik Ciechanowski, 2002-05-05 |
|
|
[...] w paszczę chlebowego pieca wjeżdżały na łopatach kolejne weselne ciasta [...]. źródło: NKJP: Ewa Nowacka: Emilia z kwiatem lilii leśnej, 1993 |
|
|
[...] kosz z ciastem odwraca się do góry dnem i łopatą wkłada do pieca. źródło: NKJP: Antoni Adamski: Wiejski chleb z Łańcuta, Nowiny, 2006 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łopata |
łopaty |
|
| D. | łopaty |
łopat |
|
| C. | łopacie |
łopatom |
|
| B. | łopatę |
łopaty |
|
| N. | łopatą |
łopatami |
|
| Ms. | łopacie |
łopatach |
|
| W. | łopato |
łopaty |
3. element mechanizmu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn
Połączenia
- wirujące, wyważone łopaty; łopata nośna
- łopata śmigła, śmigłowca, wentylatora, wirnika
- łopaty do turbin
- łopaty w śmigłach
- obroty łopat
Cytaty
|
Maszyna przechodziła [...] generalny remont - wymieniono silniki [...] oraz łopaty w śmigłach. źródło: NKJP: (PP): „Sokół” przyleci do Zakopanego, Dziennik Polski, 2002-06-07 |
|
|
Potężny prąd zaburzonego powietrza, wytwarzany przez wirujące łopaty wirnika nośnego, bił w pustynny piasek wzniecając tumany pyłu i kurzu [...]. źródło: NKJP: Jerzy Gotowała: Najkrócej żyją motyle: lotnictwo rozpoznawcze wciąż niezbędne, 1996 |
|
|
Uderzenie [...] mogło spowodować rozregulowanie mechanizmu stabilizującego wirnik, co doprowadziło do drgań łopat, a to z kolei zagroziło całości śmigłowca. źródło: NKJP: Michał Jagiełło: Wołanie w górach: wypadki i akcje ratunkowe w Tatrach, 1979 |
|
|
[...] członkowie radomskiego aeroklubu zauważyli dziurę w skrzydle motolotni i w jednej z łopat śmigła. źródło: NKJP: /ik/: Strzały nad lotniskiem, Echo Dnia, 2006-06-21 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łopata |
łopaty |
|
| D. | łopaty |
łopat |
|
| C. | łopacie |
łopatom |
|
| B. | łopatę |
łopaty |
|
| N. | łopatą |
łopatami |
|
| Ms. | łopacie |
łopatach |
|
| W. | łopato |
łopaty |
Składnia
|
|
+ | łopata | + |
(CZEGO)
|
4. u łosia
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta leśne i polne
Połączenia
- wąska łopata
- łopaty daniela, łosia
- długość, rozłoga, szerokość łopat
Cytaty
|
Czasem na górnej desce płotu łoś kładł głowę ozdobioną potężnymi łopatami [...]. źródło: NKJP: Danuta Koral: Wydziedziczeni, 1997 |
|
|
[...] łoś ma imponujące rozmiarami i wagą poroże zwane łopatami. źródło: NKJP: Przybyło łosi, Dziennik Polski, 2003-09-06 |
|
|
Oprócz głowy żubra będzie można obejrzeć także wieńce jeleni, porożki saren, szable i skóry dzików, łopaty łosia i daniela, wypchane ptaki [...]. źródło: NKJP: Głowa żubra i rogaty zając, Dziennik Polski, 1999-07-24 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łopata |
łopaty |
|
| D. | łopaty |
łopat |
|
| C. | łopacie |
łopatom |
|
| B. | łopatę |
łopaty |
|
| N. | łopatą |
łopatami |
|
| Ms. | łopacie |
łopatach |
|
| W. | łopato |
łopaty |
Inne uwagi
Zwykle lm
5. praca fizyczna
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające
Połączenia
- człowiek, robotnik od łopaty
- chętny do łopaty
- nadawać się; iść/pójść, posłać, wysłać, wziąć kogoś do łopaty
Cytaty
|
Odbębnicie na okrętach trzy lata, a potem do łopaty, bo wątpię, żeby wam jakaś uczelnia dała skończyć studia. źródło: NKJP: Zbigniew Górniak: Siostra i byk, 2009 |
|
|
Tylko, że robotnika bez matury można zatrudnić wyłącznie do łopaty, a nie do komputera. źródło: NKJP: Re: aborcja, Usenet -- pl.soc.religia, 2004-03-26 |
|
|
Trafiłem na VI oddział wydobywczy. Zaczynałem od łopaty. źródło: NKJP: Jarosław Józef Szczepański: Górnik polski, 2005 |
|
|
Pracuje w hucie od 12 lat i jak twierdzi, zakres jego obowiązków sięga od łopaty po komputer. źródło: NKJP: (fren): Jeden z nas, Gazeta Krakowska, 2004-04-27 |
|
|
Można mieć nawet tytuł doktora, a zachowywać się gorzej niż człowiek od łopaty. źródło: NKJP: „Franciszek”; „locke” : Musi poślubić gwałciciela (islam religia pokoju), Usenet -- pl.soc.polityka, 2005-07-21 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łopata |
łopaty |
|
| D. | łopaty |
łopat |
|
| C. | łopacie |
łopatom |
|
| B. | łopatę |
łopaty |
|
| N. | łopatą |
łopatami |
|
| Ms. | łopacie |
łopatach |
|
| W. | łopato |
łopaty |
Inne uwagi
Zwykle lp