UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

patrzeć

Chronologizacja

SStp: patrzyć, SPXVI: patrzyć, SKN: tylko: patrzę, SJPXVII, STR: patrzyć, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

psł. *patriti 'kierować wzrok na coś, spoglądać, patrzeć, wypatrywać czegoś; dbać o coś, troszczyć się; przynosić korzyść, należeć do kogoś'

Pierwotne znaczenie psł. *patriti to prawdopodobnie 'dawać pożywienie, karmę, paszę, karmić, hodować', z tego potem 'zaopatrywać, dbać o coś, doglądać czegoś, kogoś, z tego zaś 'kierować wzrok na coś, na kogoś, patrzeć, wypatrywać' (Bor); dawną formą polskiego bezokolicznika było patrzyć

1. na zegarek

Definicja

kierować oczy w określoną stronę

Warianty

  • patrzyć

Wymowa

[patszeć] lub pot. [paczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły

Relacje znaczeniowe

synonimy:  patrzeć się

Połączenia

  • chłopiec, dziecko, tłum patrzy; ludzie patrzą
  • patrzeć jakimś wzrokiem; gdzieś godzinami
  • patrzeć bez entuzjazmu, bez lęku, bez słowa
  • patrzeć do lustra; do słownika; do góry, do przodu, do tyłu
  • patrzeć na drzewo, na drzwi, na ekran, na fotografię, na gwiazdy, na klawiaturę, na kolegów, na koleżanki, na komórkę, na licznik, na monitor, na morze, na niebo, na obrazek, na rozmówcę, na ruiny, na słońce, na sufit, na ścianę, na tablicę, na telefon, na zdjęcie, na zegar, na zegarek; na cierpienie; na dół
  • patrząc od dołu, od góry, od końca, od lewej, od prawej, od przodu, od środka, od tyłu; od północy, od wschodu, od zachodu; od wejścia
  • patrzeć po ludziach, po sali, po twarzach; po sobie
  • patrzeć pod nogi; pod słońce, pod światło
  • patrzeć przed siebie
  • patrzeć przez celownik, przez dziurkę, przez judasza, przez kraty, przez lornetkę, przez lunetę, przez lupę, przez mikroskop, przez obiektyw, przez okno, przez szybę, przez teleskop, przez wizjer; przez różowe okulary; przez ramię; przez chwilę
  • patrzeć spod przymkniętych powiek, spod nastroszonych brwi
  • patrzeć w chmury, w ciemność, w ekran, w gwiazdy, w kamerę, w karty, w lusterko, w lustro, w monitor, w morze, w niebo, w obiektyw, komuś w oczy, w ogień, w okno, w płomienie, w podłogę, w przestrzeń, w słońce, w sufit, w talerz, w telewizor, w tłum, komuś w twarz, w wizjer, w ziemię; w bok, w dal, w dół, w górę, w jakimś kierunku, w przód, w jakąś stronę, w tył; w milczeniu, w zadumie
  • patrzeć z balkonu, z tarasu, z ukrycia; z dołu, z góry, z lewej (prawej) strony, z oddali; z czułością, z dumą, z lękiem, z miłością, z niedowierzaniem, z nienawiścią, z niesmakiem, z obrzydzeniem, z podziwem, z pogardą, z politowaniem, z przerażeniem, z radością, z sympatią, z troską, z trwogą, z uśmiechem, z uwagą, z wyrzutem, z zachwytem, z zaciekawieniem, z zazdrością; ze zdumieniem, ze zdziwieniem
  • patrzeć za okno; za siebie; za odchodzącym
  • patrzeć zza firanki, zza szyby
  • patrzeć bacznie, badawczo, bezmyślnie, ciekawie, czujnie, dziwnie, niepewnie, nieruchomo, pilnie, podejrzliwie, pożądliwie, pytająco, tęsknie, tępo, ukradkiem, uważnie, wyczekująco, z zapartym tchem; na lewo, na prawo, w lewo, w prawo, z bliska, z dala, z daleka, z wysoka; kątem oka, spode łba, z ukosa
  • lubić, przestać patrzeć
  • kąt patrzenia

Cytaty

Bierze lornetkę ze stolika, wstaje z szezlongu, idzie do bramy i patrzy przez lornetkę w morze.

źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Miłość na Krymie, 1993

Wszystkie audytoria [...] będą półkoliste, tak by każdy widz mógł patrzeć na ekran pod odpowiednim kątem.

źródło: NKJP: MAG: Zjazd rynną, Dziennik Polski, 2000-04-25

Nie patrzał na nikogo, wyglądało, jakby obserwował coś niewidzialnego w uniesionej ku twarzy ręce.

źródło: NKJP: Stanisław Lem: Niezwyciężony, 1964

Patrzę po sali, żeby wiedzieć, do kogo będę mówił.

źródło: NKJP: Sprawozdanie z 99. posiedzenia Senatu RP w dniu 14 maja 1997 r.

Jak ktoś biegnie do autobusu i ma zielone światło na przejściu, to nie patrzy, czy tramwaj jedzie.

źródło: KWSJP: Uciekając przed tramwajem, Życie Warszawy, 2001, nr 8

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzę
patrzymy
2 os. patrzysz
patrzycie
3 os. patrzy
patrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałem
+(e)m patrzał
patrzałam
+(e)m patrzała
patrzałom
+(e)m patrzało
patrzeliśmy
+(e)śmy patrzeli
patrzałyśmy
+(e)śmy patrzały
2 os. patrzałeś
+(e)ś patrzał
patrzałaś
+(e)ś patrzała
patrzałoś
+(e)ś patrzało
patrzeliście
+(e)ście patrzeli
patrzałyście
+(e)ście patrzały
3 os. patrzał
patrzała
patrzało
patrzeli
patrzały

bezosobnik: patrzano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę patrzał
będę patrzeć
będę patrzała
będę patrzeć
będę patrzało
będę patrzeć
będziemy patrzeli
będziemy patrzeć
będziemy patrzały
będziemy patrzeć
2 os. będziesz patrzał
będziesz patrzeć
będziesz patrzała
będziesz patrzeć
będziesz patrzało
będziesz patrzeć
będziecie patrzeli
będziecie patrzeć
będziecie patrzały
będziecie patrzeć
3 os. będzie patrzał
będzie patrzeć
będzie patrzała
będzie patrzeć
będzie patrzało
będzie patrzeć
będą patrzeli
będą patrzeć
będą patrzały
będą patrzeć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzmy
2 os. patrz
patrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałbym
bym patrzał
patrzałabym
bym patrzała
patrzałobym
bym patrzało
patrzelibyśmy
byśmy patrzeli
patrzałybyśmy
byśmy patrzały
2 os. patrzałbyś
byś patrzał
patrzałabyś
byś patrzała
patrzałobyś
byś patrzało
patrzelibyście
byście patrzeli
patrzałybyście
byście patrzały
3 os. patrzałby
by patrzał
patrzałaby
by patrzała
patrzałoby
by patrzało
patrzeliby
by patrzeli
patrzałyby
by patrzały

bezosobnik: patrzano by

bezokolicznik: patrzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. patrzenie
patrzenia
D. patrzenia
patrzeń
C. patrzeniu
patrzeniom
B. patrzenie
patrzenia
N. patrzeniem
patrzeniami
Ms. patrzeniu
patrzeniach
W. patrzenie
patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. patrzący
patrzący
patrzący
patrzące
patrząca
D. patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącej
C. patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącej
B. patrzącego
patrzącego
patrzący
patrzące
patrzącą
N. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącą
Ms. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącej
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. patrzący
patrzący
patrzące
patrzące
D. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących
C. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
B. patrzących
patrzących
patrzących
patrzące
N. patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
Ms. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących

Składnia

Rzżywotny + patrzeć +
na KOGO/CO | w CO | po KIM/CZYM + (przez CO)
Rzżywotny + patrzeć +
GDZIE
Rzżywotny + patrzeć +
ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE

2. na problem

Definicja

rozpatrywać i oceniać w jakiś sposób

Warianty

  • patrzyć

Wymowa

[patszeć] lub pot. [paczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

Relacje znaczeniowe

synonimy:  spoglądać się

Połączenia

  • patrzeć jakimś (niechętnym, przychylnym...) okiem
  • patrzeć na gospodarkę, na politykę, na religię, na rzeczywistość, na jakąś sprawę, na sytuację, na świat, na życie; na Amerykę, na Niemców, na Polskę, na Rosję; na charakter, na osobowość, na czyjeś wybryki, na czyjś wygląd; na przeszłość, na przyszłość
  • patrzeć od jakiejś strony
  • patrzeć po swojemu
  • patrzeć przez pryzmat czegoś
  • patrzeć w przeszłość, w przyszłość; w jakichś kategoriach, w jakimś kontekście, w jakiś sposób
  • patrzeć z jakiejś perspektywy, z jakiejś pozycji; z aprobatą, z bólem, z dystansem, z mieszanymi uczuciami, z nadzieją, z niepokojem, z obawą, z optymizmem, z przymrużeniem oka, z rezerwą, z rozpaczą, z satysfakcją, z wyższością, z zadowoleniem, z żalem
  • patrzeć za siebie
  • patrzeć inaczej, krytycznie, krzywo, łaskawie, niechętnie, niespokojnie, obiektywnie, obojętnie, optymistycznie, przychylnie, realistycznie, realnie, spokojnie, trzeźwo, ufnie; wstecz; z zewnątrz
  • perspektywa, sposób patrzenia

Cytaty

Z pokorą patrzy na życie. Uważa, że fakt, iż jemu się udało osiągnąć sukces, zawdzięcza pracy.

źródło: NKJP: Skok w życie, Dziennik Polski, 2003-05-31

Wdzięczny jestem za opublikowanie rozmowy z kimś, kto potrafi na problemy kobiet patrzeć przez pryzmat historii.

źródło: NKJP: Kacper Wańczyk: List tygodnia, Gazeta Wyborcza, 1999-07-10

Mimo że nowa miss pracuje na stażu w urzędzie od kwietnia, o jej wymiarach: 88-62-88 cm, dowiedział się dopiero z prasy. - Nigdy nie patrzę od tej strony na swoje urzędniczki - ucina sprawę.

źródło: KWSJP: Sławomir Mizerski: Po co gminie miss?, Polityka, 2005

[...]z coraz większą niechęcią patrzał na życie doczesne, kłuło go to, co się dzieje w opactwach.

źródło: NKJP: Michał Krzywicki: Plagi tej ziemi, rozdział II, Esensja, 2008-11

Teraźniejszość determinuje sposób patrzenia na przeszłość. I dlatego historię zawsze będziemy pisać na nowo, a przeszłość będzie się wciąż zmieniać.

źródło: NKJP: Teresa Bogucka: Gra z przeszłością, Gazeta Wyborcza, 1996-08-30

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzę
patrzymy
2 os. patrzysz
patrzycie
3 os. patrzy
patrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałem
+(e)m patrzał
patrzałam
+(e)m patrzała
patrzałom
+(e)m patrzało
patrzeliśmy
+(e)śmy patrzeli
patrzałyśmy
+(e)śmy patrzały
2 os. patrzałeś
+(e)ś patrzał
patrzałaś
+(e)ś patrzała
patrzałoś
+(e)ś patrzało
patrzeliście
+(e)ście patrzeli
patrzałyście
+(e)ście patrzały
3 os. patrzał
patrzała
patrzało
patrzeli
patrzały

bezosobnik: patrzano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę patrzał
będę patrzeć
będę patrzała
będę patrzeć
będę patrzało
będę patrzeć
będziemy patrzeli
będziemy patrzeć
będziemy patrzały
będziemy patrzeć
2 os. będziesz patrzał
będziesz patrzeć
będziesz patrzała
będziesz patrzeć
będziesz patrzało
będziesz patrzeć
będziecie patrzeli
będziecie patrzeć
będziecie patrzały
będziecie patrzeć
3 os. będzie patrzał
będzie patrzeć
będzie patrzała
będzie patrzeć
będzie patrzało
będzie patrzeć
będą patrzeli
będą patrzeć
będą patrzały
będą patrzeć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzmy
2 os. patrz
patrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałbym
bym patrzał
patrzałabym
bym patrzała
patrzałobym
bym patrzało
patrzelibyśmy
byśmy patrzeli
patrzałybyśmy
byśmy patrzały
2 os. patrzałbyś
byś patrzał
patrzałabyś
byś patrzała
patrzałobyś
byś patrzało
patrzelibyście
byście patrzeli
patrzałybyście
byście patrzały
3 os. patrzałby
by patrzał
patrzałaby
by patrzała
patrzałoby
by patrzało
patrzeliby
by patrzeli
patrzałyby
by patrzały

bezosobnik: patrzano by

bezokolicznik: patrzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. patrzenie
patrzenia
D. patrzenia
patrzeń
C. patrzeniu
patrzeniom
B. patrzenie
patrzenia
N. patrzeniem
patrzeniami
Ms. patrzeniu
patrzeniach
W. patrzenie
patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. patrzący
patrzący
patrzący
patrzące
patrząca
D. patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącej
C. patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącej
B. patrzącego
patrzącego
patrzący
patrzące
patrzącą
N. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącą
Ms. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącej
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. patrzący
patrzący
patrzące
patrzące
D. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących
C. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
B. patrzących
patrzących
patrzących
patrzące
N. patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
Ms. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących

odpowiednik aspektowy: popatrzeć

Składnia

Rzosobowy + patrzeć +
na CO + (JAK)

3. na wykształcenie

Definicja

zwracać na coś uwagę

Warianty

  • patrzyć

Wymowa

[patszeć] lub pot. [paczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

  • (nie) patrzeć na cenę, na oceny, na trudności, na wiek, na wykształcenie

Cytaty

Wymagania są przeróżne. Jedna pani patrzy na majątek, druga na charakter.

źródło: NKJP: K. Juszczak: Mężczyzna twoich marzeń, Czas Ostrzeszowski, 2006, nr 10

Nie zjeść pączka to grzech, szczególnie dziś, w tłusty czwartek. To jedyny dzień w roku, w którym większość z nas nie patrzy na talię czy zaokrąglony brzuszek.

źródło: KWSJP: gj, reuters: Pączki jak u mamy, Życie, 2000

Ze względu na możliwości program jest godny polecenia, ale patrząc na cenę rejestracji - inwestowanie w niego nie ma sensu.

źródło: KWSJP: Andrzej Pająk: Multimedia na pokładzie, Enter, 2000

Okazuje się, że protestujących kompromis nie interesuje. Oni mówią: nie i koniec! Tak też być nie może. Musimy patrzeć na rozwój gminy.

źródło: KWSJP: Beata Szczerbaniewicz: Nie chcemy tutaj ani jednego tucznika, Nowa Trybuna Opolska, 2006

- Władek! Idziemy! I nie patrząc, czy mnie usłuchał, zaczęłam się przepychać przez rozchodzący się do domów tłum w stronę stacji pekaesu.

źródło: KWSJP: Maria Szulecka: W blasku dnia, 1984

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzę
patrzymy
2 os. patrzysz
patrzycie
3 os. patrzy
patrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałem
+(e)m patrzał
patrzałam
+(e)m patrzała
patrzałom
+(e)m patrzało
patrzeliśmy
+(e)śmy patrzeli
patrzałyśmy
+(e)śmy patrzały
2 os. patrzałeś
+(e)ś patrzał
patrzałaś
+(e)ś patrzała
patrzałoś
+(e)ś patrzało
patrzeliście
+(e)ście patrzeli
patrzałyście
+(e)ście patrzały
3 os. patrzał
patrzała
patrzało
patrzeli
patrzały

bezosobnik: patrzano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę patrzał
będę patrzeć
będę patrzała
będę patrzeć
będę patrzało
będę patrzeć
będziemy patrzeli
będziemy patrzeć
będziemy patrzały
będziemy patrzeć
2 os. będziesz patrzał
będziesz patrzeć
będziesz patrzała
będziesz patrzeć
będziesz patrzało
będziesz patrzeć
będziecie patrzeli
będziecie patrzeć
będziecie patrzały
będziecie patrzeć
3 os. będzie patrzał
będzie patrzeć
będzie patrzała
będzie patrzeć
będzie patrzało
będzie patrzeć
będą patrzeli
będą patrzeć
będą patrzały
będą patrzeć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzmy
2 os. patrz
patrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałbym
bym patrzał
patrzałabym
bym patrzała
patrzałobym
bym patrzało
patrzelibyśmy
byśmy patrzeli
patrzałybyśmy
byśmy patrzały
2 os. patrzałbyś
byś patrzał
patrzałabyś
byś patrzała
patrzałobyś
byś patrzało
patrzelibyście
byście patrzeli
patrzałybyście
byście patrzały
3 os. patrzałby
by patrzał
patrzałaby
by patrzała
patrzałoby
by patrzało
patrzeliby
by patrzeli
patrzałyby
by patrzały

bezosobnik: patrzano by

bezokolicznik: patrzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. patrzenie
patrzenia
D. patrzenia
patrzeń
C. patrzeniu
patrzeniom
B. patrzenie
patrzenia
N. patrzeniem
patrzeniami
Ms. patrzeniu
patrzeniach
W. patrzenie
patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. patrzący
patrzący
patrzący
patrzące
patrząca
D. patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącej
C. patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącej
B. patrzącego
patrzącego
patrzący
patrzące
patrzącą
N. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącą
Ms. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącej
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. patrzący
patrzący
patrzące
patrzące
D. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących
C. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
B. patrzących
patrzących
patrzących
patrzące
N. patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
Ms. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących

Składnia

Rzosobowy + patrzeć +
na CO
Rzosobowy + patrzeć +
ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE

4. patrzcie państwo

Definicja

używane, aby zwrócić uwagę na to, co chcemy powiedzieć

Warianty

  • patrzyć

Wymowa

[patszeć] lub pot. [paczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  popatrzeć

Połączenia

  • patrz pan, niech pani patrzy, patrzcie państwo

Cytaty

Kędzierska prowadzi po zakamarkach kamienicy. Pokazuje ślady obecności szczurów. […] - O, patrz pan, jak sobie wszystko podjadają. Podłogi, ściany.

źródło: NKJP: Zameldowani z urzędu, Dziennik Polski, 1999-07-02

W domu jest zimno. I jakoś pusto. - Niech pani patrzy, nie ma jeszcze tylko ogrzewania i wody.

źródło: NKJP: Ostatnie pożegnanie Szczepana, Dziennik Polski, 2001-11-19

Alex śmiał się i mamrotał pod nosem: – Braciszek się rozbrykał... no, no, no, patrzcie kozaka.

źródło: NKJP: Max Cegielski: Apokalipso, 2004

Mało kto z równym przekonaniem co on może powiedzieć: „Patrzcie, ile w życiu osiągnąłem”.

źródło: NKJP: Piotr Kraśko: Człowiek orkiestra, Polityka, 2004-10-16

Ludzie we wsi powiadali: - Patrzcie, patrzcie, jak się to Maciejowi przydarzyło. Taki był z niego akuratny chłop, taki silny cieleśnie i na rozumie, a teraz wieprz, krowa, koń od niego mądrzejsze.

źródło: NKJP: Tadeusz Nowak: Półbaśnie, 1976

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

Składnia

Rzosobowy + patrzeć +
(ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE)
bez ograniczeń + patrzeć +
KOGO

5. ku północy

Definicja

być skierowanym gdzieś

Warianty

  • patrzyć

Wymowa

[patszeć] lub pot. [paczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni kierunek

Relacje znaczeniowe

synonimy:  patrzeć się

Połączenia

  • okna patrzą gdzieś

Cytaty

Nakazał jednemu z czeladników, by porządnie wysprzątał pracownię. Z okien patrzących na Zamek sączyło się tym razem światło szare, bezbarwne i jakby cedzone przez brudną siatkę.

źródło: KWSJP: Lew Kaltenbergh: Ogień strzeżony. Opowieść o Stanisławie Wyspiańskim, 1964

Szyja twoja jako wieża z kości słoniowych; oczy twoje jako sadzawki [...]; nos twój jako wieża na Libanie, która patrzy ku Damaszkowi.

źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Wychowanie seksualne dla klasy wyższej, średniej i niższej, 1999

Rodzimy się młodzi każdego dnia, kiedy pełni jesteśmy zachwytu - zmieniamy się wtedy w róży kwiat, który, patrząc ku niebu, rozkwita.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzę
patrzymy
2 os. patrzysz
patrzycie
3 os. patrzy
patrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałem
+(e)m patrzał
patrzałam
+(e)m patrzała
patrzałom
+(e)m patrzało
patrzeliśmy
+(e)śmy patrzeli
patrzałyśmy
+(e)śmy patrzały
2 os. patrzałeś
+(e)ś patrzał
patrzałaś
+(e)ś patrzała
patrzałoś
+(e)ś patrzało
patrzeliście
+(e)ście patrzeli
patrzałyście
+(e)ście patrzały
3 os. patrzał
patrzała
patrzało
patrzeli
patrzały

bezosobnik: patrzano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę patrzał
będę patrzeć
będę patrzała
będę patrzeć
będę patrzało
będę patrzeć
będziemy patrzeli
będziemy patrzeć
będziemy patrzały
będziemy patrzeć
2 os. będziesz patrzał
będziesz patrzeć
będziesz patrzała
będziesz patrzeć
będziesz patrzało
będziesz patrzeć
będziecie patrzeli
będziecie patrzeć
będziecie patrzały
będziecie patrzeć
3 os. będzie patrzał
będzie patrzeć
będzie patrzała
będzie patrzeć
będzie patrzało
będzie patrzeć
będą patrzeli
będą patrzeć
będą patrzały
będą patrzeć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzmy
2 os. patrz
patrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałbym
bym patrzał
patrzałabym
bym patrzała
patrzałobym
bym patrzało
patrzelibyśmy
byśmy patrzeli
patrzałybyśmy
byśmy patrzały
2 os. patrzałbyś
byś patrzał
patrzałabyś
byś patrzała
patrzałobyś
byś patrzało
patrzelibyście
byście patrzeli
patrzałybyście
byście patrzały
3 os. patrzałby
by patrzał
patrzałaby
by patrzała
patrzałoby
by patrzało
patrzeliby
by patrzeli
patrzałyby
by patrzały

bezosobnik: patrzano by

bezokolicznik: patrzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. patrzenie
patrzenia
D. patrzenia
patrzeń
C. patrzeniu
patrzeniom
B. patrzenie
patrzenia
N. patrzeniem
patrzeniami
Ms. patrzeniu
patrzeniach
W. patrzenie
patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. patrzący
patrzący
patrzący
patrzące
patrząca
D. patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącej
C. patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącej
B. patrzącego
patrzącego
patrzący
patrzące
patrzącą
N. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącą
Ms. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącej
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. patrzący
patrzący
patrzące
patrzące
D. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących
C. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
B. patrzących
patrzących
patrzących
patrzące
N. patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
Ms. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących

Składnia

Rznieżywotny + patrzeć +
GDZIE

6. coś z oczu

Definicja

o emocjach lub cechach charakteru: przejawiać się w spojrzeniu

Warianty

  • patrzyć

Wymowa

[patszeć] lub pot. [paczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

Połączenia

  • diabeł, odwaga, spryt, szaleństwo, szczerość komuś z oczu patrzy
  • dobrze, uczciwie komuś z oczu patrzy

Cytaty

Innemu bym nie zdradził, ale wyście przecie szlachta, z uczciwego rodu i uczciwie wam z oczu patrzy.

źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002

- No, jak się miewasz, przyjacielu? - zapytała Janka. - Jakoś smutnie ci dziś z oczu patrzy; powiedzże, co ci się stało i jakiej chcesz pomocy?

źródło: NKJP: Hanna Kostyrko (zebr.): Klechdy domowe, 1960

Wyście młodzian urodziwy, szlachetnego oblicza, wypisz wymaluj święty Sebastian na obrazie. A tamtemu z oczu patrzało, że wykolejeniec.

źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzę
patrzymy
2 os. patrzysz
patrzycie
3 os. patrzy
patrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałem
+(e)m patrzał
patrzałam
+(e)m patrzała
patrzałom
+(e)m patrzało
patrzeliśmy
+(e)śmy patrzeli
patrzałyśmy
+(e)śmy patrzały
2 os. patrzałeś
+(e)ś patrzał
patrzałaś
+(e)ś patrzała
patrzałoś
+(e)ś patrzało
patrzeliście
+(e)ście patrzeli
patrzałyście
+(e)ście patrzały
3 os. patrzał
patrzała
patrzało
patrzeli
patrzały

bezosobnik: patrzano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę patrzał
będę patrzeć
będę patrzała
będę patrzeć
będę patrzało
będę patrzeć
będziemy patrzeli
będziemy patrzeć
będziemy patrzały
będziemy patrzeć
2 os. będziesz patrzał
będziesz patrzeć
będziesz patrzała
będziesz patrzeć
będziesz patrzało
będziesz patrzeć
będziecie patrzeli
będziecie patrzeć
będziecie patrzały
będziecie patrzeć
3 os. będzie patrzał
będzie patrzeć
będzie patrzała
będzie patrzeć
będzie patrzało
będzie patrzeć
będą patrzeli
będą patrzeć
będą patrzały
będą patrzeć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzmy
2 os. patrz
patrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałbym
bym patrzał
patrzałabym
bym patrzała
patrzałobym
bym patrzało
patrzelibyśmy
byśmy patrzeli
patrzałybyśmy
byśmy patrzały
2 os. patrzałbyś
byś patrzał
patrzałabyś
byś patrzała
patrzałobyś
byś patrzało
patrzelibyście
byście patrzeli
patrzałybyście
byście patrzały
3 os. patrzałby
by patrzał
patrzałaby
by patrzała
patrzałoby
by patrzało
patrzeliby
by patrzeli
patrzałyby
by patrzały

bezosobnik: patrzano by

bezokolicznik: patrzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. patrzenie
patrzenia
D. patrzenia
patrzeń
C. patrzeniu
patrzeniom
B. patrzenie
patrzenia
N. patrzeniem
patrzeniami
Ms. patrzeniu
patrzeniach
W. patrzenie
patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. patrzący
patrzący
patrzący
patrzące
patrząca
D. patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącej
C. patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącej
B. patrzącego
patrzącego
patrzący
patrzące
patrzącą
N. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącą
Ms. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącej
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. patrzący
patrzący
patrzące
patrzące
D. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących
C. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
B. patrzących
patrzących
patrzących
patrzące
N. patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
Ms. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących

Składnia

Rznieżywotny + patrzeć +
KOMU + z CZEGO
Ø + patrzeć +
KOMU + z CZEGO + (że ZDANIE)

7. pracy

Definicja

pot. 
starać się o coś

Warianty

  • patrzyć

Wymowa

[patszeć] lub pot. [paczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

synonimy:  pilnować

Połączenia

  • patrzeć korzyści, roboty

Cytaty

Dziś muszę wiedzieć czarno na białym, czy znalazłaś kawalera do żeniaczki czy nie? - Na razie patrzę roboty - odburknęła ostro.

źródło: KWSJP: Władysław Dunarowski: Skazani na dożywocie, 1985

Lata już nie te, a syn tu nie przyjdzie, jego to nie interesuje, on patrzy czego innego - ludzi, kontaktów, znajomości.

źródło: KWSJP: Maria Józefacka: To co najpiękniejsze, 1977

Wszyscy tylko tłuką się o stołki. Taki Bush czy Clinton to nie muszą kraść, bo sami z siebie są bogaci, a ci nasi to biedaki i tylko patrzą, żeby się nachapać, póki są u żłobu.

źródło: NKJP: Piotr Bikont: Daleko od Montmartru, Daleko od Moskwy, Gazeta Wyborcza, 1993-06-18

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzę
patrzymy
2 os. patrzysz
patrzycie
3 os. patrzy
patrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałem
+(e)m patrzał
patrzałam
+(e)m patrzała
patrzałom
+(e)m patrzało
patrzeliśmy
+(e)śmy patrzeli
patrzałyśmy
+(e)śmy patrzały
2 os. patrzałeś
+(e)ś patrzał
patrzałaś
+(e)ś patrzała
patrzałoś
+(e)ś patrzało
patrzeliście
+(e)ście patrzeli
patrzałyście
+(e)ście patrzały
3 os. patrzał
patrzała
patrzało
patrzeli
patrzały

bezosobnik: patrzano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę patrzał
będę patrzeć
będę patrzała
będę patrzeć
będę patrzało
będę patrzeć
będziemy patrzeli
będziemy patrzeć
będziemy patrzały
będziemy patrzeć
2 os. będziesz patrzał
będziesz patrzeć
będziesz patrzała
będziesz patrzeć
będziesz patrzało
będziesz patrzeć
będziecie patrzeli
będziecie patrzeć
będziecie patrzały
będziecie patrzeć
3 os. będzie patrzał
będzie patrzeć
będzie patrzała
będzie patrzeć
będzie patrzało
będzie patrzeć
będą patrzeli
będą patrzeć
będą patrzały
będą patrzeć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzmy
2 os. patrz
patrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałbym
bym patrzał
patrzałabym
bym patrzała
patrzałobym
bym patrzało
patrzelibyśmy
byśmy patrzeli
patrzałybyśmy
byśmy patrzały
2 os. patrzałbyś
byś patrzał
patrzałabyś
byś patrzała
patrzałobyś
byś patrzało
patrzelibyście
byście patrzeli
patrzałybyście
byście patrzały
3 os. patrzałby
by patrzał
patrzałaby
by patrzała
patrzałoby
by patrzało
patrzeliby
by patrzeli
patrzałyby
by patrzały

bezosobnik: patrzano by

bezokolicznik: patrzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. patrzenie
patrzenia
D. patrzenia
patrzeń
C. patrzeniu
patrzeniom
B. patrzenie
patrzenia
N. patrzeniem
patrzeniami
Ms. patrzeniu
patrzeniach
W. patrzenie
patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. patrzący
patrzący
patrzący
patrzące
patrząca
D. patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącej
C. patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącej
B. patrzącego
patrzącego
patrzący
patrzące
patrzącą
N. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącą
Ms. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącej
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. patrzący
patrzący
patrzące
patrzące
D. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących
C. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
B. patrzących
patrzących
patrzących
patrzące
N. patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
Ms. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących

Składnia

Rzosobowy + patrzeć +
CZEGO
Rzosobowy + patrzeć +
żeby ZDANIE

8. zdrowia

Definicja

daw. 
uważać na coś i starać się, żeby było takie jak trzeba

Wymowa

[patszeć] lub pot. [paczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Cytaty

Niechby poszedł Romek do szkoły rolniczej, do dziennej nie, bo ktoś musi patrzeć ziemi. Ale do zaocznej.

źródło: NKJP: Andrzej Różalski: Dla których nie ma nowych ksiąg, Gazeta Wyborcza, 1992-10-16

Ja sam byłem dosyć poturbowany, ściągnięto mnie gwałtownie z konia, no i wtedy nie miałem czasu patrzeć kobyły.

źródło: NKJP: Ryszard Kincel: Londyńskie pamiętniki Arki Bożka (18), Nowiny Raciborskie, 2002-03-27

Michał, ty się o to nie martw, tylko baw się, dobrze odżywiaj, patrz zdrowia!

źródło: NKJP: Joanna Siedlecka: Jaśnie Panicz. O Witoldzie Gombrowiczu, 1987

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzę
patrzymy
2 os. patrzysz
patrzycie
3 os. patrzy
patrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałem
+(e)m patrzał
patrzałam
+(e)m patrzała
patrzałom
+(e)m patrzało
patrzeliśmy
+(e)śmy patrzeli
patrzałyśmy
+(e)śmy patrzały
2 os. patrzałeś
+(e)ś patrzał
patrzałaś
+(e)ś patrzała
patrzałoś
+(e)ś patrzało
patrzeliście
+(e)ście patrzeli
patrzałyście
+(e)ście patrzały
3 os. patrzał
patrzała
patrzało
patrzeli
patrzały

bezosobnik: patrzano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę patrzał
będę patrzeć
będę patrzała
będę patrzeć
będę patrzało
będę patrzeć
będziemy patrzeli
będziemy patrzeć
będziemy patrzały
będziemy patrzeć
2 os. będziesz patrzał
będziesz patrzeć
będziesz patrzała
będziesz patrzeć
będziesz patrzało
będziesz patrzeć
będziecie patrzeli
będziecie patrzeć
będziecie patrzały
będziecie patrzeć
3 os. będzie patrzał
będzie patrzeć
będzie patrzała
będzie patrzeć
będzie patrzało
będzie patrzeć
będą patrzeli
będą patrzeć
będą patrzały
będą patrzeć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. patrzmy
2 os. patrz
patrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. patrzałbym
bym patrzał
patrzałabym
bym patrzała
patrzałobym
bym patrzało
patrzelibyśmy
byśmy patrzeli
patrzałybyśmy
byśmy patrzały
2 os. patrzałbyś
byś patrzał
patrzałabyś
byś patrzała
patrzałobyś
byś patrzało
patrzelibyście
byście patrzeli
patrzałybyście
byście patrzały
3 os. patrzałby
by patrzał
patrzałaby
by patrzała
patrzałoby
by patrzało
patrzeliby
by patrzeli
patrzałyby
by patrzały

bezosobnik: patrzano by

bezokolicznik: patrzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. patrzenie
patrzenia
D. patrzenia
patrzeń
C. patrzeniu
patrzeniom
B. patrzenie
patrzenia
N. patrzeniem
patrzeniami
Ms. patrzeniu
patrzeniach
W. patrzenie
patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. patrzący
patrzący
patrzący
patrzące
patrząca
D. patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącego
patrzącej
C. patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącemu
patrzącej
B. patrzącego
patrzącego
patrzący
patrzące
patrzącą
N. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącą
Ms. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącej
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. patrzący
patrzący
patrzące
patrzące
D. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących
C. patrzącym
patrzącym
patrzącym
patrzącym
B. patrzących
patrzących
patrzących
patrzące
N. patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
patrzącymi
Ms. patrzących
patrzących
patrzących
patrzących

Składnia

Rzosobowy + patrzeć +
CZEGO

Frazeologizmy

bić i patrzeć, czy równo puchnie
jak się patrzy I
jak się patrzy II
ktoś gapi się jak cielę na malowane wrota
ktoś patrzy jak cielę na malowane wrota
ktoś patrzy jak wół na malowane wrota
ktoś gapi się jak sroka w kość
ktoś patrzy jak sroka w kość
ktoś patrzy jak sroka w gnat
ktoś patrzy wilkiem
ktoś patrzy bykiem
ktoś patrzy spod byka
ktoś patrzy z byka
ktoś patrzy innymi oczyma na kogoś/coś
ktoś patrzy innymi oczami na kogoś/coś
ktoś patrzy krzywym okiem na kogoś/coś
ktoś patrzy kosym okiem na kogoś/coś
ktoś patrzy zezem na kogoś/coś
ktoś patrzy na księżą oborę
ktoś patrzy na ręce komuś
ktoś patrzy na palce komuś
ktoś patrzy na ręce komuś
ktoś patrzy na palce komuś
ktoś patrzy przez palce
ktoś patrzy swego
ktoś patrzy w kogoś jak w obraz
ktoś patrzy w kogoś jak w obrazek
ktoś patrzy w kogoś jak w tęczę
ktoś patrzy w kogoś jak w święty obraz
ktoś patrzy w kogoś jak w obraz
ktoś patrzy w kogoś jak w obrazek
ktoś patrzy w kogoś jak w tęczę
ktoś patrzy w kogoś jak w święty obraz
ktoś patrzy w sufit
ktoś patrzy wilkiem
ktoś patrzy bykiem
ktoś patrzy spod byka
ktoś patrzy z byka
ktoś patrzy z boku
ktoś patrzy się z boku
ktoś patrzy z góry na kogoś
ktoś pilnuje swojego nosa
ktoś patrzy swojego/swego nosa
ktoś widzi tylko czubek własnego nosa
ktoś patrzy na koniec własnego nosa
ktoś zagląda śmierci w oczy
ktoś patrzy śmierci w oczy
tylko patrzeć

Przysłowia

Darowanemu koniowi nie patrzy się w zęby
Darowanemu koniowi w zęby się nie patrzy
Data ostatniej modyfikacji: 24.10.2013
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj