Chronologizacja
Na podstawie indeksu haseł
Pochodzenie
Czasownik z przedrostkiem u- od rzeczownika śmiech (zob.).
1. z radości
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne
Relacje znaczeniowe
Połączenia
- uśmiechać się z lekka; z satysfakcją, z sympatią, z zadowoleniem; z przymusem, z wysiłkiem; z politowaniem, z przekąsem, z sarkazmem
- uśmiechać się szeroko; blado, dyskretnie, kącikami ust, lekko, mimowolnie, nieznacznie, przelotnie, słabo; błogo, marzycielsko, melancholijnie, pogodnie, promiennie, radośnie, słodko, wesoło, tajemniczo, zagadkowo; ciepło, czule, dobrodusznie, dobrotliwie, jowialnie, łagodnie, miło, pobłażliwie, poczciwie, przepraszająco, przyjacielsko, przyjaźnie, przymilnie, rozbrajająco, serdecznie, sympatycznie, tkliwie, uprzejmie, wyrozumiale, życzliwie; anielsko, czarująco, ładnie, pięknie, przyjemnie, rozkosznie, ślicznie, ujmująco, wdzięcznie; figlarnie, filuternie, kokieteryjnie, kusząco, lubieżnie, obleśnie, ponętnie, wyzywająco, zachęcająco, zalotnie; boleśnie, gorzko, krzywo, kwaśno, niewesoło, smętnie, smutno, żałośnie; cierpko, drwiąco, ironicznie, jadowicie, lekceważąco, lodowato, pogardliwie, protekcjonalnie, sardonicznie, sarkastycznie, sceptycznie, szyderczo, wzgardliwie, zimno, zjadliwie, złośliwie, złowrogo; bezradnie, głupawo, głupio, naiwnie, nerwowo, niepewnie, nieporadnie, nieśmiało, pokornie, tępo, wstydliwie; bezczelnie, chytrze, łobuzersko, przebiegle, szelmowsko, zaczepnie; dumnie, triumfalnie, triumfująco, wyniośle, zwycięsko; dwuznacznie, fałszywie, nienaturalnie, obłudnie, sztucznie; porozumiewawczo, znacząco
Cytaty
|
Anda milczała i uśmiechała się. źródło: KWSJP: Maria Krüger: Godzina pąsowej róży, 1960 |
|
|
Szymon uśmiecha się i pokazuje swoje drobne zęby. źródło: KWSJP: Krystian Lupa: Podglądania, 2003 |
|
|
Bawił się ołówkiem i uśmiechał się szczerze, radośnie. źródło: KWSJP: Rudolf Jasik: Martwi nie śpiewają, 1961 |
|
|
Siedząc w radiowozie, chłopcy uśmiechali się do gapiów. źródło: KWSJP: CZ, ZIR: Pirat z VI klasy, prasa, 1998 |
|
|
Patrzyła na niego, uśmiechając się lekko, tak jakby usłyszała coś bardzo zabawnego. źródło: KWSJP: Janina Krawczyk: Rozbity obraz, 1986 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
uśmiecham się |
uśmiechamy się |
|||
| 2 os. |
uśmiechasz się |
uśmiechacie się |
|||
| 3 os. |
uśmiecha się |
uśmiechają się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uśmiechałem się +(e)m się uśmiechał |
uśmiechałam się +(e)m się uśmiechała |
uśmiechałom się +(e)m się uśmiechało |
uśmiechaliśmy się +(e)śmy się uśmiechali |
uśmiechałyśmy się +(e)śmy się uśmiechały |
| 2 os. |
uśmiechałeś się +(e)ś się uśmiechał |
uśmiechałaś się +(e)ś się uśmiechała |
uśmiechałoś się +(e)ś się uśmiechało |
uśmiechaliście się +(e)ście się uśmiechali |
uśmiechałyście się +(e)ście się uśmiechały |
| 3 os. |
uśmiechał się |
uśmiechała się |
uśmiechało się |
uśmiechali się |
uśmiechały się |
bezosobnik: uśmiechano się
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę się uśmiechał będę się uśmiechać |
będę się uśmiechała będę się uśmiechać |
będę się uśmiechało będę się uśmiechać |
będziemy się uśmiechali będziemy się uśmiechać |
będziemy się uśmiechały będziemy się uśmiechać |
| 2 os. |
będziesz się uśmiechał będziesz się uśmiechać |
będziesz się uśmiechała będziesz się uśmiechać |
będziesz się uśmiechało będziesz się uśmiechać |
będziecie się uśmiechali będziecie się uśmiechać |
będziecie się uśmiechały będziecie się uśmiechać |
| 3 os. |
będzie się uśmiechał będzie się uśmiechać |
będzie się uśmiechała będzie się uśmiechać |
będzie się uśmiechało będzie się uśmiechać |
będą się uśmiechali będą się uśmiechać |
będą się uśmiechały będą się uśmiechać |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
uśmiechajmy się |
|
| 2 os. |
uśmiechaj się |
uśmiechajcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uśmiechałbym się bym się uśmiechał |
uśmiechałabym się bym się uśmiechała |
uśmiechałobym się bym się uśmiechało |
uśmiechalibyśmy się byśmy się uśmiechali |
uśmiechałybyśmy się byśmy się uśmiechały |
| 2 os. |
uśmiechałbyś się byś się uśmiechał |
uśmiechałabyś się byś się uśmiechała |
uśmiechałobyś się byś się uśmiechało |
uśmiechalibyście się byście się uśmiechali |
uśmiechałybyście się byście się uśmiechały |
| 3 os. |
uśmiechałby się by się uśmiechał |
uśmiechałaby się by się uśmiechała |
uśmiechałoby się by się uśmiechało |
uśmiechaliby się by się uśmiechali |
uśmiechałyby się by się uśmiechały |
bezosobnik: uśmiechano by się
bezokolicznik: uśmiechać się
imiesłów przysłówkowy współczesny:
uśmiechając się
gerundium: uśmiechanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | uśmiechanie się |
uśmiechania się |
| D. | uśmiechania się |
uśmiechań się |
| C. | uśmiechaniu się |
uśmiechaniom się |
| B. | uśmiechanie się |
uśmiechania się |
| N. | uśmiechaniem się |
uśmiechaniami się |
| Ms. | uśmiechaniu się |
uśmiechaniach się |
| W. | uśmiechanie się |
uśmiechania się |
imiesłów przymiotnikowy czynny: uśmiechający się
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | uśmiechający się |
uśmiechający się |
uśmiechający się |
uśmiechające się |
uśmiechająca się |
| D. | uśmiechającego się |
uśmiechającego się |
uśmiechającego się |
uśmiechającego się |
uśmiechającej się |
| C. | uśmiechającemu się |
uśmiechającemu się |
uśmiechającemu się |
uśmiechającemu się |
uśmiechającej się |
| B. | uśmiechającego się |
uśmiechającego się |
uśmiechający się |
uśmiechające się |
uśmiechającą się |
| N. | uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającą się |
| Ms. | uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającej się |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | uśmiechający się |
uśmiechający się |
uśmiechające się |
uśmiechające się |
| D. | uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
| C. | uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
| B. | uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechające się |
| N. | uśmiechającymi się |
uśmiechającymi się |
uśmiechającymi się |
uśmiechającymi się |
| Ms. | uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
odpowiednik aspektowy: uśmiechnąć się
Składnia
| Rzosobowy | + | uśmiechać się | + |
(do KOGO)
|
2. o coś
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich
Cytaty
|
Obecni mieszkańcy Blichu uśmiechają się do burmistrza o kanalizację. Burmistrz odpowiada, że w tym roku nie zrobi, ale obiecuje, że w przyszłym na pewno i jeszcze na dodatek zrobi schodki w ulicy Krętej. źródło: NKJP: Wieści z regionu, Gazeta Krakowska, 2006-06-06 |
|
|
Panie Marszałku, ja bardzo przepraszam, ale ja uśmiechałem się do sekretarza, żeby mnie wpisał na listę dyskutantów, bo chcę trochę dłużej podyskutować, źródło: NKJP: 60. posiedzenie Senatu RP, stenogram, wersja robocza |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
uśmiecham się |
uśmiechamy się |
|||
| 2 os. |
uśmiechasz się |
uśmiechacie się |
|||
| 3 os. |
uśmiecha się |
uśmiechają się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uśmiechałem się +(e)m się uśmiechał |
uśmiechałam się +(e)m się uśmiechała |
uśmiechałom się +(e)m się uśmiechało |
uśmiechaliśmy się +(e)śmy się uśmiechali |
uśmiechałyśmy się +(e)śmy się uśmiechały |
| 2 os. |
uśmiechałeś się +(e)ś się uśmiechał |
uśmiechałaś się +(e)ś się uśmiechała |
uśmiechałoś się +(e)ś się uśmiechało |
uśmiechaliście się +(e)ście się uśmiechali |
uśmiechałyście się +(e)ście się uśmiechały |
| 3 os. |
uśmiechał się |
uśmiechała się |
uśmiechało się |
uśmiechali się |
uśmiechały się |
bezosobnik: uśmiechano się
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę się uśmiechał będę się uśmiechać |
będę się uśmiechała będę się uśmiechać |
będę się uśmiechało będę się uśmiechać |
będziemy się uśmiechali będziemy się uśmiechać |
będziemy się uśmiechały będziemy się uśmiechać |
| 2 os. |
będziesz się uśmiechał będziesz się uśmiechać |
będziesz się uśmiechała będziesz się uśmiechać |
będziesz się uśmiechało będziesz się uśmiechać |
będziecie się uśmiechali będziecie się uśmiechać |
będziecie się uśmiechały będziecie się uśmiechać |
| 3 os. |
będzie się uśmiechał będzie się uśmiechać |
będzie się uśmiechała będzie się uśmiechać |
będzie się uśmiechało będzie się uśmiechać |
będą się uśmiechali będą się uśmiechać |
będą się uśmiechały będą się uśmiechać |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
uśmiechajmy się |
|
| 2 os. |
uśmiechaj się |
uśmiechajcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uśmiechałbym się bym się uśmiechał |
uśmiechałabym się bym się uśmiechała |
uśmiechałobym się bym się uśmiechało |
uśmiechalibyśmy się byśmy się uśmiechali |
uśmiechałybyśmy się byśmy się uśmiechały |
| 2 os. |
uśmiechałbyś się byś się uśmiechał |
uśmiechałabyś się byś się uśmiechała |
uśmiechałobyś się byś się uśmiechało |
uśmiechalibyście się byście się uśmiechali |
uśmiechałybyście się byście się uśmiechały |
| 3 os. |
uśmiechałby się by się uśmiechał |
uśmiechałaby się by się uśmiechała |
uśmiechałoby się by się uśmiechało |
uśmiechaliby się by się uśmiechali |
uśmiechałyby się by się uśmiechały |
bezosobnik: uśmiechano by się
bezokolicznik: uśmiechać się
imiesłów przysłówkowy współczesny:
uśmiechając się
gerundium: uśmiechanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | uśmiechanie się |
uśmiechania się |
| D. | uśmiechania się |
uśmiechań się |
| C. | uśmiechaniu się |
uśmiechaniom się |
| B. | uśmiechanie się |
uśmiechania się |
| N. | uśmiechaniem się |
uśmiechaniami się |
| Ms. | uśmiechaniu się |
uśmiechaniach się |
| W. | uśmiechanie się |
uśmiechania się |
imiesłów przymiotnikowy czynny: uśmiechający się
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | uśmiechający się |
uśmiechający się |
uśmiechający się |
uśmiechające się |
uśmiechająca się |
| D. | uśmiechającego się |
uśmiechającego się |
uśmiechającego się |
uśmiechającego się |
uśmiechającej się |
| C. | uśmiechającemu się |
uśmiechającemu się |
uśmiechającemu się |
uśmiechającemu się |
uśmiechającej się |
| B. | uśmiechającego się |
uśmiechającego się |
uśmiechający się |
uśmiechające się |
uśmiechającą się |
| N. | uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającą się |
| Ms. | uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającej się |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | uśmiechający się |
uśmiechający się |
uśmiechające się |
uśmiechające się |
| D. | uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
| C. | uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
uśmiechającym się |
| B. | uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechające się |
| N. | uśmiechającymi się |
uśmiechającymi się |
uśmiechającymi się |
uśmiechającymi się |
| Ms. | uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
uśmiechających się |
odpowiednik aspektowy: uśmiechnąć się
Składnia
| Rzosobowy | + | uśmiechać się | + |
do KOGO +
o CO
|
| Rzosobowy | + | uśmiechać się | + |
do KOGO +
żeby ZDANIE
|