UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

dyszeć

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp

Pochodzenie

psł. *dyšati 'oddychać ciężko, z trudem; sapać'

1. ze zmęczenia

Definicja

z powodu wysiłku lub silnych wrażeń głośno i z trudem oddychać, chwytając powietrze ustami

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka sprawność i wydolność organizmu

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwyczaje i zachowania zwierząt

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

oddychać

Połączenia

dyszeć z wyczerpania, z wysiłku, ze zmęczenia; z podniecenia, z rozkoszy
dyszeć ciężko, głośno
dyszeć i pocić się, dyszeć i sapać

Cytaty

	Facet wziął psa na smycz i poszedł przed siebie. Janka, dysząc ciężko, ruszyła za nim. źródło: KWSJP: Joanna Chmielewska: Lekarstwo na miłość, 1994
	Był przemoczony do suchej nitki, dyszał jak maratończyk. źródło: KWSJP: Manuela Gretkowska; Piotr Pietucha: Sceny z życia pozamałżeńskiego, 2003
	Konie stanęły i dyszały ciężko. źródło: KWSJP: Jarosław Iwaszkiewicz: Sława i chwała, 1962
	Słychać było, jak walczący dyszą z wysiłku. źródło: KWSJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004
	- To się zgadza - przerwał jej Perełka, dysząc z podniecenia. Na własne oczy widziałem to miejsce. źródło: KWSJP: Adam Bahdaj: Wakacje z duchami, 1962

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	dyszę	dyszymy
2 os.	dyszysz	dyszycie
3 os.	dyszy	dyszą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	dyszałem +(e)m dyszał	dyszałam +(e)m dyszała	dyszałom +(e)m dyszało	dyszeliśmy +(e)śmy dyszeli	dyszałyśmy +(e)śmy dyszały
2 os.	dyszałeś +(e)ś dyszał	dyszałaś +(e)ś dyszała	dyszałoś +(e)ś dyszało	dyszeliście +(e)ście dyszeli	dyszałyście +(e)ście dyszały
3 os.	dyszał	dyszała	dyszało	dyszeli	dyszały

bezosobnik: dyszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę dyszał będę dyszeć	będę dyszała będę dyszeć	będę dyszało będę dyszeć	będziemy dyszeli będziemy dyszeć	będziemy dyszały będziemy dyszeć
2 os.	będziesz dyszał będziesz dyszeć	będziesz dyszała będziesz dyszeć	będziesz dyszało będziesz dyszeć	będziecie dyszeli będziecie dyszeć	będziecie dyszały będziecie dyszeć
3 os.	będzie dyszał będzie dyszeć	będzie dyszała będzie dyszeć	będzie dyszało będzie dyszeć	będą dyszeli będą dyszeć	będą dyszały będą dyszeć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		dyszmy
2 os.	dysz	dyszcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	dyszałbym bym dyszał	dyszałabym bym dyszała	dyszałobym bym dyszało	dyszelibyśmy byśmy dyszeli	dyszałybyśmy byśmy dyszały
2 os.	dyszałbyś byś dyszał	dyszałabyś byś dyszała	dyszałobyś byś dyszało	dyszelibyście byście dyszeli	dyszałybyście byście dyszały
3 os.	dyszałby by dyszał	dyszałaby by dyszała	dyszałoby by dyszało	dyszeliby by dyszeli	dyszałyby by dyszały

bezosobnik: dyszano by

bezokolicznik: dyszeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: dysząc

gerundium: dyszenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	dyszenie	dyszenia
D.	dyszenia	dyszeń
C.	dyszeniu	dyszeniom
B.	dyszenie	dyszenia
N.	dyszeniem	dyszeniami
Ms.	dyszeniu	dyszeniach
W.	dyszenie	dyszenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: dyszący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	dyszący	dyszący	dyszący	dyszące	dysząca
D.	dyszącego	dyszącego	dyszącego	dyszącego	dyszącej
C.	dyszącemu	dyszącemu	dyszącemu	dyszącemu	dyszącej
B.	dyszącego	dyszącego	dyszący	dyszące	dyszącą
N.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącą
Ms.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	dyszący	dyszący	dyszące	dyszące
D.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszących
C.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym
B.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszące
N.	dyszącymi	dyszącymi	dyszącymi	dyszącymi
Ms.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszących

Składnia

Rz_żywotny

dyszeć

z CZEGO

2. nienawiścią

Definicja

silnie doznawać jakiegoś uczucia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	ziać, zionąć
	hiperonimy:	pałać

Połączenia

dyszeć nienawiścią, zawiścią, zemstą, złością
dyszeć z gniewu, z nienawiści, z oburzenia, z rozgoryczenia, z wściekłości, ze złości

Cytaty

	Bramkarze kaszląc wybiegają z dyskoteki i gonią w naszym kierunku, dysząc chęcią zemsty. źródło: KWSJP: Marek Bukowski: Wysłannik szatana, 1999
	Chodził między ludźmi dyszącymi bólem, niecierpliwością i zawiścią do tych, którzy zdołali zająć lepsze miejsce, bliżej brzegu. źródło: KWSJP: Jan Dobraczyński: Listy Nikodema, 1951
	Julia wymierzyła córce policzek. Iw oddała natychmiast. Odskoczyły... Iw pod ścianę... Julia pod drzwi. Dyszały z nienawiści i rozgoryczenia. źródło: KWSJP: Andrzej Zaniewski: Król Tanga, 1997
	Matka jednak, głucha na te tłumaczenia wujka, wciąż [...]poszarpywała nim i aż dyszała z wściekłości. źródło: KWSJP: Wiesław Myśliwski: Widnokrąg, 1996

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	dyszę	dyszymy
2 os.	dyszysz	dyszycie
3 os.	dyszy	dyszą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	dyszałem +(e)m dyszał	dyszałam +(e)m dyszała	dyszałom +(e)m dyszało	dyszeliśmy +(e)śmy dyszeli	dyszałyśmy +(e)śmy dyszały
2 os.	dyszałeś +(e)ś dyszał	dyszałaś +(e)ś dyszała	dyszałoś +(e)ś dyszało	dyszeliście +(e)ście dyszeli	dyszałyście +(e)ście dyszały
3 os.	dyszał	dyszała	dyszało	dyszeli	dyszały

bezosobnik: dyszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę dyszał będę dyszeć	będę dyszała będę dyszeć	będę dyszało będę dyszeć	będziemy dyszeli będziemy dyszeć	będziemy dyszały będziemy dyszeć
2 os.	będziesz dyszał będziesz dyszeć	będziesz dyszała będziesz dyszeć	będziesz dyszało będziesz dyszeć	będziecie dyszeli będziecie dyszeć	będziecie dyszały będziecie dyszeć
3 os.	będzie dyszał będzie dyszeć	będzie dyszała będzie dyszeć	będzie dyszało będzie dyszeć	będą dyszeli będą dyszeć	będą dyszały będą dyszeć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		dyszmy
2 os.	dysz	dyszcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	dyszałbym bym dyszał	dyszałabym bym dyszała	dyszałobym bym dyszało	dyszelibyśmy byśmy dyszeli	dyszałybyśmy byśmy dyszały
2 os.	dyszałbyś byś dyszał	dyszałabyś byś dyszała	dyszałobyś byś dyszało	dyszelibyście byście dyszeli	dyszałybyście byście dyszały
3 os.	dyszałby by dyszał	dyszałaby by dyszała	dyszałoby by dyszało	dyszeliby by dyszeli	dyszałyby by dyszały

bezosobnik: dyszano by

bezokolicznik: dyszeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: dysząc

gerundium: dyszenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	dyszenie	dyszenia
D.	dyszenia	dyszeń
C.	dyszeniu	dyszeniom
B.	dyszenie	dyszenia
N.	dyszeniem	dyszeniami
Ms.	dyszeniu	dyszeniach
W.	dyszenie	dyszenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: dyszący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	dyszący	dyszący	dyszący	dyszące	dysząca
D.	dyszącego	dyszącego	dyszącego	dyszącego	dyszącej
C.	dyszącemu	dyszącemu	dyszącemu	dyszącemu	dyszącej
B.	dyszącego	dyszącego	dyszący	dyszące	dyszącą
N.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącą
Ms.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	dyszący	dyszący	dyszące	dyszące
D.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszących
C.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym
B.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszące
N.	dyszącymi	dyszącymi	dyszącymi	dyszącymi
Ms.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszących

Składnia

Rz_osobowy	+	dyszeć	+	CZYM
Rz_osobowy	+	dyszeć	+	z CZEGO

3. ciepłym powietrzem

Definicja

być czymś przepełnionym

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii temperatura i ogień

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii zapachy

Połączenia

dyszeć ciepłem, gorącem, ogniem, wonią, zapachem

Cytaty

	Piece w maleńskim dworze dyszały teraz prawdziwym ciepłem. źródło: KWSJP: Teresa Bojarska: Świtanie, przemijanie, 1996
	Lekkie obłoki odświeżają ziemię jeszcze dyszącą żarem ognia. źródło: KWSJP: Wiesława Maria Korczyńska: Wróć..., 2001
	Nawet cieniste zabudowane zewsząd wnętrze pałacyku dyszało latem. źródło: KWSJP: Jarosław Iwaszkiewicz: Sława i chwała, 1962
	Warszawa dyszała upałem. źródło: KWSJP: Tomasz Klarecki, Izabela Smolarek: Wilk... i śmierć bankiera, 2006

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	dyszę	dyszymy
2 os.	dyszysz	dyszycie
3 os.	dyszy	dyszą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	dyszałem +(e)m dyszał	dyszałam +(e)m dyszała	dyszałom +(e)m dyszało	dyszeliśmy +(e)śmy dyszeli	dyszałyśmy +(e)śmy dyszały
2 os.	dyszałeś +(e)ś dyszał	dyszałaś +(e)ś dyszała	dyszałoś +(e)ś dyszało	dyszeliście +(e)ście dyszeli	dyszałyście +(e)ście dyszały
3 os.	dyszał	dyszała	dyszało	dyszeli	dyszały

bezosobnik: dyszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę dyszał będę dyszeć	będę dyszała będę dyszeć	będę dyszało będę dyszeć	będziemy dyszeli będziemy dyszeć	będziemy dyszały będziemy dyszeć
2 os.	będziesz dyszał będziesz dyszeć	będziesz dyszała będziesz dyszeć	będziesz dyszało będziesz dyszeć	będziecie dyszeli będziecie dyszeć	będziecie dyszały będziecie dyszeć
3 os.	będzie dyszał będzie dyszeć	będzie dyszała będzie dyszeć	będzie dyszało będzie dyszeć	będą dyszeli będą dyszeć	będą dyszały będą dyszeć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		dyszmy
2 os.	dysz	dyszcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	dyszałbym bym dyszał	dyszałabym bym dyszała	dyszałobym bym dyszało	dyszelibyśmy byśmy dyszeli	dyszałybyśmy byśmy dyszały
2 os.	dyszałbyś byś dyszał	dyszałabyś byś dyszała	dyszałobyś byś dyszało	dyszelibyście byście dyszeli	dyszałybyście byście dyszały
3 os.	dyszałby by dyszał	dyszałaby by dyszała	dyszałoby by dyszało	dyszeliby by dyszeli	dyszałyby by dyszały

bezosobnik: dyszano by

bezokolicznik: dyszeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: dysząc

gerundium: dyszenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	dyszenie	dyszenia
D.	dyszenia	dyszeń
C.	dyszeniu	dyszeniom
B.	dyszenie	dyszenia
N.	dyszeniem	dyszeniami
Ms.	dyszeniu	dyszeniach
W.	dyszenie	dyszenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: dyszący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	dyszący	dyszący	dyszący	dyszące	dysząca
D.	dyszącego	dyszącego	dyszącego	dyszącego	dyszącej
C.	dyszącemu	dyszącemu	dyszącemu	dyszącemu	dyszącej
B.	dyszącego	dyszącego	dyszący	dyszące	dyszącą
N.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącą
Ms.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	dyszący	dyszący	dyszące	dyszące
D.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszących
C.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym
B.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszące
N.	dyszącymi	dyszącymi	dyszącymi	dyszącymi
Ms.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszących

Składnia

Rz_nieżywotny

dyszeć

CZYM

4. silnik

Definicja

wydawać dźwięk przypominający ciężki oddech

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii dźwięki

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny funkcjonowanie urządzeń i maszyn

Połączenia

samochód, silnik, motor dyszy

Cytaty

Gałęzie drzew i krzaków biły o dach i szyby, motor dyszał i kaszlał z wysiłku.

źródło: KWSJP: Jerzy Broszkiewicz: Wielka, większa i największa, 1960

Samochody stały w korku, dysząc spalinami.

źródło: KWSJP: Marek Ławrynowicz: Pogoda dla wszystkich, 2003

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	dyszę	dyszymy
2 os.	dyszysz	dyszycie
3 os.	dyszy	dyszą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	dyszałem +(e)m dyszał	dyszałam +(e)m dyszała	dyszałom +(e)m dyszało	dyszeliśmy +(e)śmy dyszeli	dyszałyśmy +(e)śmy dyszały
2 os.	dyszałeś +(e)ś dyszał	dyszałaś +(e)ś dyszała	dyszałoś +(e)ś dyszało	dyszeliście +(e)ście dyszeli	dyszałyście +(e)ście dyszały
3 os.	dyszał	dyszała	dyszało	dyszeli	dyszały

bezosobnik: dyszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę dyszał będę dyszeć	będę dyszała będę dyszeć	będę dyszało będę dyszeć	będziemy dyszeli będziemy dyszeć	będziemy dyszały będziemy dyszeć
2 os.	będziesz dyszał będziesz dyszeć	będziesz dyszała będziesz dyszeć	będziesz dyszało będziesz dyszeć	będziecie dyszeli będziecie dyszeć	będziecie dyszały będziecie dyszeć
3 os.	będzie dyszał będzie dyszeć	będzie dyszała będzie dyszeć	będzie dyszało będzie dyszeć	będą dyszeli będą dyszeć	będą dyszały będą dyszeć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		dyszmy
2 os.	dysz	dyszcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	dyszałbym bym dyszał	dyszałabym bym dyszała	dyszałobym bym dyszało	dyszelibyśmy byśmy dyszeli	dyszałybyśmy byśmy dyszały
2 os.	dyszałbyś byś dyszał	dyszałabyś byś dyszała	dyszałobyś byś dyszało	dyszelibyście byście dyszeli	dyszałybyście byście dyszały
3 os.	dyszałby by dyszał	dyszałaby by dyszała	dyszałoby by dyszało	dyszeliby by dyszeli	dyszałyby by dyszały

bezosobnik: dyszano by

bezokolicznik: dyszeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: dysząc

gerundium: dyszenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	dyszenie	dyszenia
D.	dyszenia	dyszeń
C.	dyszeniu	dyszeniom
B.	dyszenie	dyszenia
N.	dyszeniem	dyszeniami
Ms.	dyszeniu	dyszeniach
W.	dyszenie	dyszenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: dyszący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	dyszący	dyszący	dyszący	dyszące	dysząca
D.	dyszącego	dyszącego	dyszącego	dyszącego	dyszącej
C.	dyszącemu	dyszącemu	dyszącemu	dyszącemu	dyszącej
B.	dyszącego	dyszącego	dyszący	dyszące	dyszącą
N.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącą
Ms.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	dyszący	dyszący	dyszące	dyszące
D.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszących
C.	dyszącym	dyszącym	dyszącym	dyszącym
B.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszące
N.	dyszącymi	dyszącymi	dyszącymi	dyszącymi
Ms.	dyszących	dyszących	dyszących	dyszących

Składnia

Rz_nieżywotny

dyszeć

(CZYM)

Frazeologizmy

coś ledwo dyszy
coś ledwie dyszy
coś ledwo dyszy
coś ledwie dyszy
ktoś ledwo dyszy
ktoś ledwie dyszy

Data ostatniej modyfikacji: 23.04.2025