UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

młot

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp

1. duży młotek

Definicja

ciężki, dużych rozmiarów młotek - narzędzie

Pochodzenie

psł. *moltъ 'narzędzie do rozbijania, kruszenia, kucia, młot'

Wiele współczesnych znaczeń wyrazu powstało pod wpływem innych języków.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo materiały, narzędzia i maszyny budowlane

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  narzędzie

Połączenia

  • drewniany, gumowy, kamienny; ciężki, dziesięciokilogramowy, pięciokilogramowy młot; młot górniczy, kowalski
  • młot i dłuto; młot i siekiera; topory i młoty
  • dźwięk, huk młotów
  • bić, rozbić, rozkuć coś; uderzać w coś młotem
  • bicie, kucie młotów; uderzenia młota
  • serce wali jak młot/młotem

Cytaty

[...] drewniane belki umocowano żelaznymi obręczami, skręcono śrubami, przybito młotem.

źródło: NKJP: Blokada Zagórnego, Dziennik Polski, 2002-05-18

[...] słychać było szczęk łopat, stukanie młotów i siekier, zgrzyt pił tnących drzewo.

źródło: NKJP: Halina Rudnicka: Uczniowie Spartakusa, 1951

Siedmiu mężczyzn przyszło i wyłupało młotami ogromne dziury w dachach [...].

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 05.09.2001

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. młot
 młoty
D. młota
 młotów
C. młotowi
 młotom
B. młot
 młoty
N. młotem
 młotami
Ms. młocie
 młotach
W. młocie
 młoty

2. maszyna

Definicja

maszyna służąca do wygładzania lub ubijania czegoś

Pochodzenie

psł. *moltъ 'narzędzie do rozbijania, kruszenia, kucia, młot'

Wiele współczesnych znaczeń wyrazu powstało pod wpływem innych języków.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny rodzaje urządzeń i maszyn

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo materiały, narzędzia i maszyny budowlane

Połączenia

  • młot parowy, pneumatyczny
  • huk młotów

Cytaty

Sporym utrudnieniem było ustawienie jednego z filarów w samym nurcie rzeki. Dokonano tego za pomocą młota parowego, wbijając w nurt Wisły szczelną drewnianą ścianę. Potem przystąpiono do dalszych, skomplikowanych prac

źródło: NKJP: Grzegorz Petka, Urodziny mostu nad Wisłą, Dziennik Bałtycki, 2007-10-05

Tego dnia firma budowlana Bocheńskich Zakładów Usług Komunalnych, po zerwaniu z ulicy asfaltu, zajęła się chodnikami. Niektóre fragmenty, kilkakrotnie łatane betonem, trudno było skuć. Zdecydowano się użyć cięższego sprzętu. – Wjechały koparki, młot pneumatyczny i ciężkie auta. Zaczęli kuć chodnik przylegający do mojego zakładu. Po kilku minutach na ścianach pojawiły się rysy.

źródło: NKJP: (MAW): Młotem w ścianę, Gazeta Krakowska, 2005-10-31

Sprawcy dostawali się do mieszkań przeznaczonych do remontu, wyważając w nich drzwi wejściowe. Splądrowali w ten sposób pięć lokali. Skradli z nich sprzęt elektryczny, między innymi młot hydrauliczny, dwie miedziane lampy oraz narzuty ze skóry.

źródło: NKJP: Bogdan Lewicki:Napadli we trójkę; Zapukali fałszywi gazownicy; Małoletni włamywacze, Polska Głos Wielkopolski, 2004-08-28

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. młot
 młoty
D. młota
 młotów
C. młotowi
 młotom
B. młot
 młoty
N. młotem
 młotami
Ms. młocie
 młotach
W. młocie
 młoty

3.a kula na łańcuchu

Definicja

połączona z łańcuchem metalowa kula, służąca sportowcom do rzucania na odległość

Pochodzenie

psł. *moltъ 'narzędzie do rozbijania, kruszenia, kucia, młot'

Wiele współczesnych znaczeń wyrazu powstało pod wpływem innych języków.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Sport przedmioty związane ze sportem

Połączenia

  • młot i dysk
  • rzut młotem
  • młot poszybował
  • rzucić/rzucać młotem; posłać młot na jakąś odległość

Cytaty

Trzeba naprawdę dużo wylać potu, by później na zawodach młot fruwał na odległość ponad 60 metrów.

źródło: NKJP: Piotr Szpak: Z młotem do Pekinu, Echo Dnia, 2006-08-07

Niespodziankę przyniósł konkurs rzutu młotem kobiet, który wygrała wicemistrzyni Polski Agnieszka Pogroszewska [...].

źródło: NKJP: Skra mistrzem Polski, Dziennik Polski – Sport, 2001-09-17

Na igrzyskach w Barcelonie prowadził polskich lekkoatletów, teraz uczy rzucać młotem i dyskiem Katarczyków.

źródło: NKJP: Michał Listkiewicz: Futbol na pustyni, Gazeta Wyborcza, 1993-06-18

Trzy szybkie obroty i wyrzucony z ogromną siłą młot poszybował na odległość znacznie przekraczającą 70 metrów.

źródło: NKJP: (KRZYK): Sekundy do srebra, Dziennik Polski- Sport, 2002-08-10

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. młot
 młoty
D. młota
 młotów
C. młotowi
 młotom
B. młot
 młoty
N. młotem
 młotami
Ms. młocie
 młotach
W. młocie
 młoty

3.b dyscyplina sportowa

Definicja

dyscyplina sportowa - rzut młotem

Pochodzenie

psł. *moltъ 'narzędzie do rozbijania, kruszenia, kucia, młot'

Wiele współczesnych znaczeń wyrazu powstało pod wpływem innych języków.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Sport dyscypliny, imprezy i rozgrywki sportowe

Połączenia

  • młot kobiet, mężczyzn, panów, pań
  • młot i dysk
  • finał, srebro; rekord, wynik w młocie

Cytaty

Katarzyna Sekuła wywalczyła srebro w dysku i brąz w młocie.

źródło: NKJP: 10 medali lekkoatletów, Dziennik Polski, 1998-09-02

[...] w Monachium Szymon nawet nie wszedł do finału w młocie.

źródło: NKJP: Sezon z minusami, Dziennik Polski, 2002-09-07

[...] w młocie pań Renata Tokarz ustanowiła rekord okręgu [...].

źródło: NKJP: „Królowa” na mecie, Dziennik Polski – Sport, 1998-10-30

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. młot
 młoty
D. młota
 młotów
C. młotowi
 młotom
B. młot
 młoty
N. młotem
 młotami
Ms. młocie
 młotach
W. młocie
 młoty

4. głupiec

Definicja

pot. 
tępa, ograniczona osoba

Pochodzenie

psł. *moltъ 'narzędzie do rozbijania, kruszenia, kucia, młot'

Wiele współczesnych znaczeń wyrazu powstało pod wpływem innych języków.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka określenia człowieka ze względu na jego działalność intelektualną

Relacje znaczeniowe

synonimy:  młotek

Połączenia

  • głupi młot
  • banda młotów

Cytaty

Z przyzwoitej klasy zrobił bandę młotów i kujonów.

źródło: NKJP: Tadeusz Zimecki: Ja, Franek..., 2001

[...] są takie młoty na wysokich stanowiskach i polska się musi wstydzić [...].

źródło: NKJP: Internet

Siedź cicho młocie. Pomian ma rację. W momencie ukarania Polsatu skończy się wolność w Polsce.

źródło: NKJP: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. młot
 młotowie
 ndepr
młoty
 depr
D. młota
 młotów
C. młotowi
 młotom
B. młota
 młotów
N. młotem
 młotami
Ms. młocie
 młotach
W. młocie
 młotowie
 ndepr
młoty
 depr

5. na czarownice

Definicja

pot. 
ktoś lub coś, kogo (czego) zadaniem jest zwalczanie osób lub zjawisk uznawanych przez mówiącego za negatywne

Noty o użyciu

Często używane w tytułach publikacji prasowych.

Pochodzenie

Od tytułu dzieła "Młot na czarownice" (Malleus Maleficarum) z 1487 roku, które służyło za podręcznik dla łowców czarownic związanych z inkwizycją kościelną.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Połączenia

  • młot na czarownice; na własność prywatną; na chrześcijan, na heretyków, na żydów; na prawicę; na aferzystów, na bankowców, na dziennikarzy

Cytaty

Polemikę wywołała sprawa powszechnego uwłaszczenia [...] mógłby to być jedyny młot na własność państwową, szczególnie w dziedzinach uznawanych za strategiczne i kurczowo trzymanych przez państwo.

źródło: NKJP: Krystyna Naszkowska, Nowe towarzystwo ekonomiczne, Gazeta Wyborcza, 1995-11-29

W okresie od maja do sierpnia 2004 r. wyszły raptem trzy numery biuletynu [...] . To był prawdziwy młot na władze samorządowe. Pismo nie szczędziło razów burmistrzowi i popierającym go radnym.

źródło: NKJP:( HSZ): Radny z tarczą, Gazeta Krakowska, 2006-03-01

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. młot
 młoty
D. młota
 młotów
C. młotowi
 młotom
B. młot
 młoty
N. młotem
 młotami
Ms. młocie
 młotach
W. młocie
 młoty

Składnia

bez ograniczeń + młot +
na KOGO/CO

Frazeologizmy

ktoś znajduje się między młotem a/i kowadłem
ktoś jest między młotem a/i kowadłem
ktoś znalazł się między młotem a kowadłem
Data ostatniej modyfikacji: 01.07.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN