UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

czystość

Chronologizacja

XV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. czystość
czystości
D. czystości
czystości
C. czystości
czystościom
B. czystość
czystości
N. czystością
czystościami
Ms. czystości
czystościach
W. czystości
czystości

Inne uwagi

Zwykle lp

Pochodzenie

Zob. czysty 1

1. w pokoju

Definicja

cecha czegoś, co jest pozbawione brudu, zanieczyszczeń lub śmieci

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka czynności związane z codziennym życiem w domu

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie cechy ubrań

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Połączenia

  • idealna, krystaliczna, nieskazitelna, wyjątkowa, wzorowa czystość; czystość osobista
  • czystość ciała; ubrania; łazienek, podłogi, pomieszczeń, ubikacji, ulic; powietrza, rzeki, wody
  • czystość na ulicy; czystość w domu, w łazience, w pokoju, w szpitalu, w toaletach, w ubikacji
  • czystość i higiena, czystość i ład, czystość i schludność; czystość i porządek
  • pilnować, wymagać czystości
  • utrzymywać czystość
  • nie grzeszyć, pachnieć czystością
  • dbać o czystość

Cytaty

- Weszłam dziś do twojego pokoju, Joanno, i pochyliłam się, by sprawdzić czystość pod szafą.

źródło: NKJP: Hanna Samson: Pułapka na motyla, 2000

Zachwycona była czystością i porządkiem w niemieckim miasteczku, obok którego mieścił się obóz, oraz życzliwością i uprzejmością niemieckich strażników wobec internowanych.

źródło: NKJP: Ryszard Sługocki: Na przekór i na bakier, 2008

Stawiając walizkę na seledynowym dywanie obok kanapy, dostrzegł nieskazitelną czystość dywanu i białej dermy, co wyraźnie świadczyło o niezmiernie rzadkim używaniu tej części poczekalni.

źródło: NKJP: Janusz A. Zajdel: Paradyzja, 2004

Dbał o ciepłą wodę do golenia, o czystość butów i nawet prasował mu mundur.

źródło: NKJP: Teresa Bojarska: Świtanie, przemijanie, 1996

Kiedy ja zachwycałem się renesansem przyrody, powrotem myszołowów czy krystaliczną czystością wód Drwęcy, dla miejscowych były to przygnębiające oznaki zamykania lokalnego przemysłu.

źródło: NKJP: Mariusz Ziomecki: Lato nieśmiertelnych, 2002

2. diamentu

Definicja

cecha czegoś, co jest przejrzyste i niezamglone

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kolory i światło

Połączenia

  • czystość diamentu, kamienia, powietrza

Cytaty

Królewska rzeka płynęła przez Wokark tak samo jak w Krakowie, ale jej źródlanej czystości woda w niczym nie przypominała wiślanego ścieku.

źródło: NKJP: Dorota Terakowska: Władca Lewawu, 1989

Wreszcie lokacyjne ciężkie bransoletki, papierośnice, sztabki złota; szklane fiolki, a w nich owinięte watą - jeśli wyjmowane, to pęsetą - brylanty opatrzone metrykami z wagą, stopniem czystości kamienia, oceną blasku, rodzajem szlifu i z atestami jubilerów Paryża, Amsterdamu, Londynu...

źródło: NKJP: Krystyna Uniechowska-Dembińska: Był pałac, 2008

Brylanty oznaczone symbolem D, E i F są najdroższe ze względu na ich rzadkość. Następna cecha to czystość. Diamenty zawierają drobne skazy nazywane inkluzjami. Można je dostrzec pod lupą jubilerską.

źródło: NKJP: Izabela Jabłonowska: Ubierz się w uśmiech Stylowo i modnie, 2010

3. rasy

Definicja

cecha czegoś, co zachowało zasadniczy charakter rzeczy i nie uległo przekształceniom i obcym wpływom

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Połączenia

  • czystość języka, stylu; gatunku, krwi, ras, rasy

Cytaty

Może z tą demokracją to trochę przesada, ale gdzież w wieku dwudziestym myśleć o czystości pojęć.

źródło: NKJP: Wiesław Paweł Szymański: Niedźwiedź w katedrze, 2001

Gdy w Norymberdze wydano ustawy o ochronie czystości rasy germańskiej, miałam dwa lata.

źródło: NKJP: Anita Janowska: Krzyżówka, 1996

Oskarżają nas o makaronizmy, niesłusznie. Przeciwnie, to my stoimy na straży czystości komunikacji językowej.

źródło: NKJP: Zbigniew Kruszyński: Na lądach i morzach: opisy i opowiadania, 1999

Wielokrotnie bowiem lekarze i biolodzy nie są świadomi, że w swojej praktyce realizują eugeniczne założenia Galtona; wielu z nich nigdy nie słyszało nawet jego nazwiska. A jednak ich postawa zawodowa została przesiąknięta troską o czystość gatunku oraz udoskonalanie genetycznego dziedzictwa człowieka.

źródło: NKJP: Andrzej Muszala: Medycyna a globalizacja, 2003

4. linii

Definicja

cecha czegoś, czego kształt jest piękny, wyrazisty lub proporcjonalny

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  doskonałość

Połączenia

  • niezwykła, wyjątkowa czystość
  • czystość linii, rysunku; bryły, konstrukcji, rzeźby

Cytaty

Rozważał różne warianty ornamentów, dbał o delikatność rysunku, o czystość linii.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuściński: Imperium, 2005

Przepiękna miniatura przyciąga wzrok czystością rysunku i subtelnością koloru, intryguje podwojeniem wizerunków i wirującym ruchem.

źródło: NKJP: Art mon amour, Gazeta Wyborcza, 1998-10-02

Barok będzie szedł o lepsze z bizantyjskością, policzone zostaną proporcje i ktoś ostatecznie ustali typ i czystość bryły.

źródło: NKJP: Andrzej Stasiuk: Opowieści galicyjskie, 1995

Czystości konstrukcji nie zakłócał żaden element niepotrzebny. Dekoracyjność stanowiła uzasadnioną funkcję, wiążąc się z nią całkowicie.

źródło: NKJP: Aleksander Jackowski: Polska sztuka ludowa, 2002

5. dźwięku

Definicja

cecha czegoś, co pozbawione jest niewłaściwego brzmienia dźwięku

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii dźwięki

Połączenia

  • czystość brzmienia, dźwięku, melodii, muzyki, tonu

Cytaty

Na konkursach w Ciechanowcu jurorzy biorą pod uwagę czystość dźwięków i ich wzajemne relacje melodyczne („hejnałowe”).

źródło: NKJP: Zbigniew Gach: Trębacze ze Sznurków, Dziennik Bałtycki, 2001-12-15

Krzyki zgasły i zabrzmiała pełna słowiczej czystości melodia.

źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Żydówek nie obsługujemy, 2005

Pięcioosobowe jury oceniało czystość śpiewu, rytmiczność, poziom artystyczny, dobór repertuaru oraz ogólne wrażenia artystyczne.

źródło: NKJP: Konkurs piosenki religijnej, Dziennik Polski, 2003-05-27

6. intencji

Definicja

cecha kogoś, kto w swoim postępowaniu kieruje się zasadami etyki i regułami współżycia społecznego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Połączenia

  • czystość intencji, serca, uczuć, zamiarów

Cytaty

Natychmiast wyciągnąłem z kieszeni piersiówkę z nalewką i podałem swojej towarzyszce. Wzbraniała się, więc żeby udowodnić czystość swoich intencji, pociągnąłem solidny łyk.

źródło: NKJP: Katarzyna Pisarzewska: Koncert łgarzy, 2009

W osobie Naczelnika dostrzegano czystość i szlachetność działania, tak bliskie ideałom harcerstwa.

źródło: NKJP: Krzysztof Jurek: Lilijka i łódka - Historia harcerstwa łódzkiego do 1939, 2006

Forda urzeka w młodości czystość uczuć, szlachetność, wyczulenie na sprawiedliwość, gotowość do bohaterstwa.

źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Wiatr i pył, 2008

7. seksualna

Definicja

cecha kogoś, kto przestrzega określonych norm dotyczących życia seksualnego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego seksualność

Relacje znaczeniowe

antonimy:  rozwiązłość

Połączenia

  • czystość małżeńska, przedmałżeńska, seksualna
  • dochować czystości
  • ślubować czystość
  • żyć w czystości

Cytaty

Kiedy mówimy np. o czystości małżeńskiej czy konsekrowanej, to cnota jest jedna, ale rozpatrujemy ją w zupełnie innym wymiarze.

źródło: NKJP: Jak trafić na ołtarze?, Głos Ojca Pio, 2006-12

- Pewnie dziwisz się, że tak się zachowuję jak wariatka, ale musisz zrozumieć, że ja jestem z zakonu. Ślubowałam dochować czystości, ale nie wiem, co się ze mną stało, nigdy jeszcze nie byłam w łóżku z mężczyzną.

źródło: NKJP: Roman Antoszewski: Kariera na trzy karpie morskie, 2000

Schopenhauer sławi nawet cnotę czystości seksualnej (nie wydaje się wszakże, by sam konsekwentnie tę cnotę praktykował). Pozorne zaspokojenie pragnienia rodzi natychmiast nowe pragnienia niezaspokojone.

źródło: NKJP: Leszek Kołakowski: O co nas pytają wielcy filozofowie. Seria 3, 2006

Można powiedzieć, że czystość jest pełnią posiadania samego siebie, żeby móc siebie w pełni oddać. I to jest właściwa definicja czystości. Czystość stanowi o miłości.

źródło: NKJP: Wanda Półtawska: Eros et iuventus!, 2009

Frazeologizmy

coś lśni czystością
nie pierwszej czystości
podejrzanej czystości
Data ostatniej modyfikacji: 28.05.2014
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json