UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

opatrzność

Chronologizacja

1449, SStp
Inne znaczenie: 'roztropność, dbałość'

Pochodzenie

Rzeczownik abstrakcyjny z przyrostkiem -ość od dawnego opatrzny (st.pol. też opatrny) 'oględny, ostrożny, roztropny, przezorny, przewidujący, zapobiegliwy; opatrzony, zabezpieczony, zaopatrzony', będącego przymiotnikiem odczasownikowym od opatrzyć 'zadbać, zatroszczyć się o kogoś; zapobiec, obejrzeć, spostrzec; sprawić, obmyślić, załatwić'; zob. patrzeć

1. opieka Boga

Definicja

rel. 
działanie Boga otaczającego opieką człowieka i świat

Noty o użyciu

Pisane również wielką literą.
Używane w nazwach własnych: kościół Opatrzności Bożej, parafia Opatrzności Bożej, Świątynia Opatrzności Bożej, Zgromadzenie Sióstr Opatrzności Bożej; kościół, parafia, świątynia pod wezwaniem Opatrzności Bożej.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

  • opatrzność Boska, Boża
  • wiara w opatrzność
  • liczyć na opatrzność (Bożą)

Cytaty

Panie Jezu, Ty najlepiej odczytałeś i rozumiałeś wszystkie stworzenia. W całym stworzonym świecie widziałeś znak obecności Boga wśród ludzi, dowód Jego opatrzności, orędzie wszechmocy, dobroci i miłości Boga do nas, ludzi.

źródło: NKJP: Tadeusz Loska SJ: Wszystkie moje źródła są w Tobie : nabożeństwa eucharystyczne : godziny święte-spotkania modlitewne, 1999

Uwierzyć w Boga Stworzyciela, to nie znaczy wiedzieć, że Bóg stworzył świat. Uwierzyć w Opatrzność Boga, to nie znaczy wiedzieć, że Bóg kieruje każdym człowiekiem. Uwierzyć w Miłość Boga to nie znaczy wiedzieć, że Bóg jest miłością. Bo wierzyć - to żyć tym, co się przyjmuje.

źródło: NKJP: Maliński Mieczysław ks.: Zamyślenia, 1998

Stworzenie [...] nie wyszło całkowicie wykończone z rąk Stwórcy. Jest ono stworzone „w drodze” [...] do ostatecznej doskonałości, którą ma dopiero osiągnąć i do której Bóg je przeznaczył. Bożą Opatrznością nazywamy zrządzenia, przez które Bóg prowadzi swoje stworzenie do tej doskonałości.

źródło: Internet

Stwórca współdziała z czynnościami stworzeń – „bez Niego nic uczynić nie możemy”. On umożliwia zaistnienie wszelkiego działania, nie wymusza jego rodzaju. W tym współdziałaniu i utrzymywaniu świata w istnieniu wyraża się Opatrzność Boża, miłość i szacunek Stwórcy wobec stworzenia.

źródło: NKJP: O. Józef Stępień: Święty Franciszek z Asyżu - pierwszy ekolog i przyrodnik; ekorozwój, Magazyn Puls Studenta, 2000-06

W losie ludzkim odróżnia się zarówno czynniki anankastyczne, nieodwracalne (śmierć, sąd, grzech, kara za nie) oraz czynniki wokacjonalne, kierujące człowieka obdarzonego łaską do wolności. Wtedy wolność, łaska i los wyznaczają w ramach Opatrzności Bożej drogę życiową chrześcijanina.

źródło: NKJP: Janusz Mastalski: Zarys teorii wychowania, 2002

Ta już niemłoda i wątłego zdrowia zakonnica, zabiera się do tego dzieła z niebywałą energią i siłą woli, z absolutnym zaufaniem w Opatrzność Bożą i z przekonaniem, że jest to właśnie wola Boga.

źródło: NKJP: Jerzy Turowicz:Jak zaczyn w cieście, prasa, 1994

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. opatrzność
opatrzności
D. opatrzności
opatrzności
C. opatrzności
opatrznościom
B. opatrzność
opatrzności
N. opatrznością
opatrznościami
Ms. opatrzności
opatrznościach
W. opatrzności
opatrzności

Inne uwagi

Zwykle lp

2. przeznaczenie

Definicja

siła wyższa, która ma wpływ na świat i życie ludzi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy

Cytaty

Podobno mam szczęście w życiu. Ale pewnie dlatego, że staram się do wszystkiego podchodzić pozytywnie i jakoś tak się układa. A może czuwa nade mną jakaś opatrzność - dodaje.

źródło: NKJP: Wioletta Kamińska: Ameryka dodaje wiary, Echo Dnia, 2005-09-09

[...]„Sztuczki” Andrzeja Jakimowskiego. To pełna błyskotliwego humoru opowieść o samochodach, kobietach i miłości. 6-letni Stefek postanawia rzucić wyzwanie opatrzności.

źródło: NKJP: (bea): Trochę strasznie, a trochę zabawnie, Tygodnik Rybnicki, 2008-01-29

Niezmiernie trudno jest ukazać na planie fizycznym „wojnę o sumienia”, zmagania sił światłości z siłami ciemności, które rozgrywają się na kartach książki, zwłaszcza że Tolkien nie komentuje wprost jej rezultatu, pozostawiając czytelnikom dwie interpretacje: przypadek lub opatrzność.

źródło: NKJP: Władca wyobraźni, Dziennik Polski - Magazyn, 2004-01-23

Zwalanie win, popełnianych przez bestię ludzką, na stwórcę i opatrzność jest wprawdzie bardzo wygodne, ale zarazem bezmyślne i niemoralne.

źródło: NKJP: Czesław Miłosz: Legendy nowoczesności : eseje okupacyjne, 1996

Ten mój niefart to były zawsze jakieś soczyste kopniaki od uważnego losu, jakieś niespodziewane ciosy od znudzonej opatrzności, jakieś raptowne zniewagi od sił boskich, jeśli takie są, i jeśli mną się interesują.

źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Nowy świat i okolice, 1986

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. opatrzność
opatrzności
D. opatrzności
opatrzności
C. opatrzności
opatrznościom
B. opatrzność
opatrzności
N. opatrznością
opatrznościami
Ms. opatrzności
opatrznościach
W. opatrzności
opatrzności

Inne uwagi

Zwykle lp

Frazeologizmy

palec Boży
palec Opatrzności
palec opatrzności
ręka Boga
ręka opatrzności
Data ostatniej modyfikacji: 05.09.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json