UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

zapanować

Chronologizacja

1861, SJPWil

Pochodzenie

Zob. panować

1. nad krajem

Definicja

zdobyć określone terytorium i rządzić nim

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa stosunki międzynarodowe

Cytaty

[...] prawnuk Hyllosa, Temenos, zdołał ze swoim mnogim, wywodzącym się od herosa rodem zapanować nad Peloponezem.

źródło: NKJP: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian, 2008

Nad Rusią zapanowali Mongołowie, znani później głównie pod nazwą Tatarów.

źródło: NKJP: Andrzej Łomanowski: Dziewiąta fala, Gazeta Wyborcza, 1993-09-04

Odkąd w mieście zapanowali talibowie, cudzoziemskim dziennikarzom wolno było mieszkać już tylko w odbudowanym ze zniszczeń hotelu “Intercontinental” na podmiejskim wzgórzu.

źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2000

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	zapanuję	zapanujemy
2 os.	zapanujesz	zapanujecie
3 os.	zapanuje	zapanują

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałem +(e)m zapanował	zapanowałam +(e)m zapanowała	zapanowałom +(e)m zapanowało	zapanowaliśmy +(e)śmy zapanowali	zapanowałyśmy +(e)śmy zapanowały
2 os.	zapanowałeś +(e)ś zapanował	zapanowałaś +(e)ś zapanowała	zapanowałoś +(e)ś zapanowało	zapanowaliście +(e)ście zapanowali	zapanowałyście +(e)ście zapanowały
3 os.	zapanował	zapanowała	zapanowało	zapanowali	zapanowały

bezosobnik: zapanowano

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		zapanujmy
2 os.	zapanuj	zapanujcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałbym bym zapanował	zapanowałabym bym zapanowała	zapanowałobym bym zapanowało	zapanowalibyśmy byśmy zapanowali	zapanowałybyśmy byśmy zapanowały
2 os.	zapanowałbyś byś zapanował	zapanowałabyś byś zapanowała	zapanowałobyś byś zapanowało	zapanowalibyście byście zapanowali	zapanowałybyście byście zapanowały
3 os.	zapanowałby by zapanował	zapanowałaby by zapanowała	zapanowałoby by zapanowało	zapanowaliby by zapanowali	zapanowałyby by zapanowały

bezosobnik: zapanowano by

bezokolicznik: zapanować

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zapanowawszy

gerundium: zapanowanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	zapanowanie	zapanowania
D.	zapanowania	zapanowań
C.	zapanowaniu	zapanowaniom
B.	zapanowanie	zapanowania
N.	zapanowaniem	zapanowaniami
Ms.	zapanowaniu	zapanowaniach
W.	zapanowanie	zapanowania

odpowiednik aspektowy: zapanowywać

Składnia

Rz osobowy

zapanować

nad CZYM

2. nad ludźmi

Definicja

podporządkować sobie kogoś lub zwierzę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Połączenia

zapanować nad armią, nad ludźmi, nad młodzieżą, nad narodami, nad społeczeństwem, nad wojskiem; nad firmą; nad psem, nad zwierzęciem

Cytaty

Uległość, jak pisze David Buss w Ewolucji pożądania, „sygnalizuje mężczyźnie, że nie musi się obawiać wrogiej reakcji na swoje awanse, może też oznaczać, że bez trudu zapanuje on nad kobietą i podporządkuje ją swym pragnieniom” [...].

źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Wychowanie seksualne dla klasy wyższej, średniej i niższej, 1999

Mimo wszystko mam nadzieję, że jednak siły porządkowe podczas najbliższego mundialu staną na wysokości zadania i zapanują nad agresywnymi wyrostkami.

źródło: NKJP: Zbigniew Marecki: Niech szumią, ale pod kontrolą, prasa, 2006

Teoretycznie ukończenie takiego kursu daje gwarancję, że właściciel będzie w stanie zapanować nad psem.

źródło: NKJP: Joanna Podgórska: Ministerialny przepis na złe psy, prasa, 1998

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	zapanuję	zapanujemy
2 os.	zapanujesz	zapanujecie
3 os.	zapanuje	zapanują

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałem +(e)m zapanował	zapanowałam +(e)m zapanowała	zapanowałom +(e)m zapanowało	zapanowaliśmy +(e)śmy zapanowali	zapanowałyśmy +(e)śmy zapanowały
2 os.	zapanowałeś +(e)ś zapanował	zapanowałaś +(e)ś zapanowała	zapanowałoś +(e)ś zapanowało	zapanowaliście +(e)ście zapanowali	zapanowałyście +(e)ście zapanowały
3 os.	zapanował	zapanowała	zapanowało	zapanowali	zapanowały

bezosobnik: zapanowano

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		zapanujmy
2 os.	zapanuj	zapanujcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałbym bym zapanował	zapanowałabym bym zapanowała	zapanowałobym bym zapanowało	zapanowalibyśmy byśmy zapanowali	zapanowałybyśmy byśmy zapanowały
2 os.	zapanowałbyś byś zapanował	zapanowałabyś byś zapanowała	zapanowałobyś byś zapanowało	zapanowalibyście byście zapanowali	zapanowałybyście byście zapanowały
3 os.	zapanowałby by zapanował	zapanowałaby by zapanowała	zapanowałoby by zapanowało	zapanowaliby by zapanowali	zapanowałyby by zapanowały

bezosobnik: zapanowano by

bezokolicznik: zapanować

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zapanowawszy

gerundium: zapanowanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	zapanowanie	zapanowania
D.	zapanowania	zapanowań
C.	zapanowaniu	zapanowaniom
B.	zapanowanie	zapanowania
N.	zapanowaniem	zapanowaniami
Ms.	zapanowaniu	zapanowaniach
W.	zapanowanie	zapanowania

odpowiednik aspektowy: zapanowywać

Składnia

Rz osobowy

zapanować

nad KIM/CZYM

3. nad emocjami

Definicja

zdołać kontrolować coś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

zapanować nad ciałem, nad drżeniem rąk, nad głosem; nad emocjami, nad nerwami, nad sobą, nad strachem, nad uczuciami, nad wzruszeniem; nad kierownicą, nad pojazdem, nad samochodem

Cytaty

Trudno zapanować nad drżeniem rąk, jakie pojawia się przed rozmową kwalifikacyjną w nowej pracy.

źródło: NKJP: Józef Przemieniecki: Psychologia jednostki. Odkoduj szyfr do swego umysłu, 2008

W dwóch kolejnych gemach tenisista z Belgradu [...] zapanował nad emocjami i najpierw przełamał serwis Rosjanina, a następnie przy własnym wykorzystał trzeciego meczbola, nie tracąc w tym gemie nawet punktu.

źródło: NKJP: (PAP/SAS): Dobrze zaczął, świetnie skończył, Dziennik Polski, 2008-11-17

Kierująca fiatem 126p 21-letnia kobieta najprawdopodobniej nie dostosowała prędkości do panujących warunków jazdy, nie zapanowała nad pojazdem i wjechała do rowu.

źródło: NKJP: MKA AND REC: KALISZ, Gazeta Poznańska, 2002-05-28

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	zapanuję	zapanujemy
2 os.	zapanujesz	zapanujecie
3 os.	zapanuje	zapanują

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałem +(e)m zapanował	zapanowałam +(e)m zapanowała	zapanowałom +(e)m zapanowało	zapanowaliśmy +(e)śmy zapanowali	zapanowałyśmy +(e)śmy zapanowały
2 os.	zapanowałeś +(e)ś zapanował	zapanowałaś +(e)ś zapanowała	zapanowałoś +(e)ś zapanowało	zapanowaliście +(e)ście zapanowali	zapanowałyście +(e)ście zapanowały
3 os.	zapanował	zapanowała	zapanowało	zapanowali	zapanowały

bezosobnik: zapanowano

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		zapanujmy
2 os.	zapanuj	zapanujcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałbym bym zapanował	zapanowałabym bym zapanowała	zapanowałobym bym zapanowało	zapanowalibyśmy byśmy zapanowali	zapanowałybyśmy byśmy zapanowały
2 os.	zapanowałbyś byś zapanował	zapanowałabyś byś zapanowała	zapanowałobyś byś zapanowało	zapanowalibyście byście zapanowali	zapanowałybyście byście zapanowały
3 os.	zapanowałby by zapanował	zapanowałaby by zapanowała	zapanowałoby by zapanowało	zapanowaliby by zapanowali	zapanowałyby by zapanowały

bezosobnik: zapanowano by

bezokolicznik: zapanować

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zapanowawszy

gerundium: zapanowanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	zapanowanie	zapanowania
D.	zapanowania	zapanowań
C.	zapanowaniu	zapanowaniom
B.	zapanowanie	zapanowania
N.	zapanowaniem	zapanowaniami
Ms.	zapanowaniu	zapanowaniach
W.	zapanowanie	zapanowania

odpowiednik aspektowy: zapanowywać

Składnia

Rz osobowy

zapanować

nad CZYM

4. na boisku

Definicja

zdobyć przewagę w jakiejś sytuacji

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Sport czynności związane ze sportem

Cytaty

Potem wkradła się jednak nerwowość w szeregi gości, a od 70 minuty wyciążanie całkowicie zapanowali na boisku.

źródło: NKJP: Klasa C, Dziennik Polski - Kraków, 2000-05-24

Pierwsza połowa kosztowała gospodarzy wiele sił, dlatego po zmianie stron lepsza kondycyjnie i motorycznie Wisła zapanowała na boisku.

źródło: NKJP: Znów wielkie rozczarowanie, Dziennik Polski - Sport, 2003-09-08

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	zapanuję	zapanujemy
2 os.	zapanujesz	zapanujecie
3 os.	zapanuje	zapanują

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałem +(e)m zapanował	zapanowałam +(e)m zapanowała	zapanowałom +(e)m zapanowało	zapanowaliśmy +(e)śmy zapanowali	zapanowałyśmy +(e)śmy zapanowały
2 os.	zapanowałeś +(e)ś zapanował	zapanowałaś +(e)ś zapanowała	zapanowałoś +(e)ś zapanowało	zapanowaliście +(e)ście zapanowali	zapanowałyście +(e)ście zapanowały
3 os.	zapanował	zapanowała	zapanowało	zapanowali	zapanowały

bezosobnik: zapanowano

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		zapanujmy
2 os.	zapanuj	zapanujcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałbym bym zapanował	zapanowałabym bym zapanowała	zapanowałobym bym zapanowało	zapanowalibyśmy byśmy zapanowali	zapanowałybyśmy byśmy zapanowały
2 os.	zapanowałbyś byś zapanował	zapanowałabyś byś zapanowała	zapanowałobyś byś zapanowało	zapanowalibyście byście zapanowali	zapanowałybyście byście zapanowały
3 os.	zapanowałby by zapanował	zapanowałaby by zapanowała	zapanowałoby by zapanowało	zapanowaliby by zapanowali	zapanowałyby by zapanowały

bezosobnik: zapanowano by

bezokolicznik: zapanować

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zapanowawszy

gerundium: zapanowanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	zapanowanie	zapanowania
D.	zapanowania	zapanowań
C.	zapanowaniu	zapanowaniom
B.	zapanowanie	zapanowania
N.	zapanowaniem	zapanowaniami
Ms.	zapanowaniu	zapanowaniach
W.	zapanowanie	zapanowania

Składnia

Rz osobowy

zapanować

GDZIE

5. spokój

Definicja

dać się odczuć

Kwalifikacja tematyczna

ATEMATYCZNY

Połączenia

zapanował bałagan, chaos, entuzjazm, głód, nastrój czegoś, popłoch, pokój, porządek, popłoch, (względny) spokój, strach, szał radości; zapanowała atmosfera entuzjazmu (euforii, smutku, strachu...), cisza, ciemność, demokracja, konsternacja, miłość, moda na coś, panika, psychoza (strachu, zdrady..., ), radość, recesja, rozpacz, zgoda, zima, żałoba; zapanowało bezkrólewie, milczenie, ożywienie, poruszenie, przekonanie, że..., przerażenie, przygnębienie, szaleństwo, zamieszanie
zapanować na giełdzie, na rynku, na sali, na stadionie, na trybunach, na widowni; nad Krakowem, nad Wisłą; od pewnego czasu; po meczu; w drużynie, w ekipie, w zespole; w domu, w klasie, w kraju, w klubie, w mieście; w Polsce, w Warszawie, w Wiedniu; wśród artystów, wśród dziennikarzy, wśród pracowników...
ostatnio zapanowało coś

Cytaty

W moim pokoju niepostrzeżenie zapanował półmrok.

źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Fausta, 2010

Na sali zapanowała atmosfera entuzjazmu.

źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Opowiadania 1960-1965, 1997

W latach 50. XIX w. w Europie zapanowała moda na seanse spirytystyczne.

źródło: NKJP: Andrzej Chwalba (red.): Obyczaje w Polsce : od średniowiecza do czasów współczesnych : praca zbiorowa, 2005

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	zapanuję	zapanujemy
2 os.	zapanujesz	zapanujecie
3 os.	zapanuje	zapanują

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałem +(e)m zapanował	zapanowałam +(e)m zapanowała	zapanowałom +(e)m zapanowało	zapanowaliśmy +(e)śmy zapanowali	zapanowałyśmy +(e)śmy zapanowały
2 os.	zapanowałeś +(e)ś zapanował	zapanowałaś +(e)ś zapanowała	zapanowałoś +(e)ś zapanowało	zapanowaliście +(e)ście zapanowali	zapanowałyście +(e)ście zapanowały
3 os.	zapanował	zapanowała	zapanowało	zapanowali	zapanowały

bezosobnik: zapanowano

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		zapanujmy
2 os.	zapanuj	zapanujcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałbym bym zapanował	zapanowałabym bym zapanowała	zapanowałobym bym zapanowało	zapanowalibyśmy byśmy zapanowali	zapanowałybyśmy byśmy zapanowały
2 os.	zapanowałbyś byś zapanował	zapanowałabyś byś zapanowała	zapanowałobyś byś zapanowało	zapanowalibyście byście zapanowali	zapanowałybyście byście zapanowały
3 os.	zapanowałby by zapanował	zapanowałaby by zapanowała	zapanowałoby by zapanowało	zapanowaliby by zapanowali	zapanowałyby by zapanowały

bezosobnik: zapanowano by

bezokolicznik: zapanować

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zapanowawszy

gerundium: zapanowanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	zapanowanie	zapanowania
D.	zapanowania	zapanowań
C.	zapanowaniu	zapanowaniom
B.	zapanowanie	zapanowania
N.	zapanowaniem	zapanowaniami
Ms.	zapanowaniu	zapanowaniach
W.	zapanowanie	zapanowania

Składnia

Rz nieżywotny

zapanować

GDZIE

6. zdominować

Definicja

wystąpić w dużej ilości

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości

Połączenia

zapanował folk, folkowy performance, jazz-hip-hop, rytm tanga...; renesans
zapanować na scenie; w Krakowie...

Cytaty

	Już po raz dziewiąty folk zapanuje w Krakowie, a to za sprawą festiwalu „Magiczne Wyspy Zielone”, dziś rozpoczynającego się w Centrum Kultury „Rotunda”. źródło: NKJP: (WAK): „Magiczne Wyspy Zielone”, Dziennik Polski - Kraków, 2002-10-14
	W sztuce zapanował nowy styl – renesans. źródło: NKJP: Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska : przewodnik, 1989
	Muzyka wkracza na ekran cicho i jakby nieśmiało, by wreszcie triumfująco zapanował rytm tanga. źródło: NKJP: „Tango”, Dziennik Polski - Magazyn, 1999-10-29
	Natomiast w sobotę, 3 maja, na raciborskiej scenie zapanowały tańce i pieśni ludowe [...]. źródło: NKJP: (JaGA): Z motorowym klangiem..., Nowiny Raciborskie, 2008-05-06

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	zapanuję	zapanujemy
2 os.	zapanujesz	zapanujecie
3 os.	zapanuje	zapanują

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałem +(e)m zapanował	zapanowałam +(e)m zapanowała	zapanowałom +(e)m zapanowało	zapanowaliśmy +(e)śmy zapanowali	zapanowałyśmy +(e)śmy zapanowały
2 os.	zapanowałeś +(e)ś zapanował	zapanowałaś +(e)ś zapanowała	zapanowałoś +(e)ś zapanowało	zapanowaliście +(e)ście zapanowali	zapanowałyście +(e)ście zapanowały
3 os.	zapanował	zapanowała	zapanowało	zapanowali	zapanowały

bezosobnik: zapanowano

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		zapanujmy
2 os.	zapanuj	zapanujcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	zapanowałbym bym zapanował	zapanowałabym bym zapanowała	zapanowałobym bym zapanowało	zapanowalibyśmy byśmy zapanowali	zapanowałybyśmy byśmy zapanowały
2 os.	zapanowałbyś byś zapanował	zapanowałabyś byś zapanowała	zapanowałobyś byś zapanowało	zapanowalibyście byście zapanowali	zapanowałybyście byście zapanowały
3 os.	zapanowałby by zapanował	zapanowałaby by zapanowała	zapanowałoby by zapanowało	zapanowaliby by zapanowali	zapanowałyby by zapanowały

bezosobnik: zapanowano by

bezokolicznik: zapanować

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zapanowawszy

gerundium: zapanowanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	zapanowanie	zapanowania
D.	zapanowania	zapanowań
C.	zapanowaniu	zapanowaniom
B.	zapanowanie	zapanowania
N.	zapanowaniem	zapanowaniami
Ms.	zapanowaniu	zapanowaniach
W.	zapanowanie	zapanowania

Składnia

Rz nieżywotny

zapanować

GDZIE

Data ostatniej modyfikacji: 26.07.2018