UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

koronka

Chronologizacja

1547, SPXVI
SStp notuje hasło korunki w znaczeniu 'płonnik pospolity; Polytrichum commune' (1465)

1.a materiał

Definicja

lekki, ozdobny materiał wykonany z nitek odpowiednio splatanych i wiązanych, tworzących różne ażurowe wzory

Pochodzenie

Od: korona w przenośnym znacz. 'obramowanie, obszycie, zwieńczenie'.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie czynności, przedmioty i osoby związane z robieniem i noszeniem ubrań

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

materiał

Połączenia

delikatna, kunsztowna, lekka, misterna; biała, czarna, kremowa koronka; brabanckie, hiszpańskie, koniakowskie, weneckie; artystyczne; bawełniane, jedwabne; gęste, grube; śnieżne, złote; nakrochmalone; cudne, tradycyjne, wspaniałe koronki; koronka klockowa, koronki szydełkowe
koronki i falbanki, koronki i hafty, koronki i jedwabie, koronki i tiule
zdobny koronkami
dziergać, robić, wiązać, wykonywać, wyrabiać koronki
szeleścić koronkami; obrzeżony, obszyty, obszywany, wykończony, zdobiony koronkami

Cytaty

	Miała [...] aksamitną sukienkę z wyłożonym kołnierzem obszytym białą koronką. źródło: NKJP: Kazimierz Orłoś: Niebieski szklarz, 1996
	Drzwi otworzyła jej pokojówka w śmiesznym, małym fartuszku z wykrochmaloną koronką. Podobną koronkę miała wpiętą we włosy, ale chyba trochę krzywo. źródło: NKJP: Maria Nurowska: Panny i wdowy: zdrada, 1993
	W Bobowej pokazała także ubiory, w których dodatkami są elementy wykonane techniką koronki klockowej i malowane obrazy na jedwabiu. źródło: NKJP: Do zobaczenia za rok, Dziennik Polski, 2000-10-09
	Pierwsze, zapewne niewielkie, ośrodki produkcji koronek funkcjonowały już w XIV wieku we Flandrii, Dalmacji oraz Wenecji. Wykonywano tam tak zwane koronki klockowe, wiązane za pomocą specjalnych drewienek, umieszczonych na narysowanym na arkuszu papieru wzorze. źródło: NKJP: Dom - Piękne, oryginalne, z duszą, Dziennik Polski, 2004-03-31

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	koronka	koronki
D.	koronki	koronek

C.	koronce	koronkom
B.	koronkę	koronki
N.	koronką	koronkami
Ms.	koronce	koronkach
W.	koronko	koronki

1.b wyrób

Definicja

rzecz zrobiona z koronki - materiału

Pochodzenie

Od: korona w przenośnym znacz. 'obramowanie, obszycie, zwieńczenie'.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie cechy ubrań

Cytaty

Pierwszym krokiem do powstania koronki jest rozrysowanie jej wzoru na papierze. [...] Przy odpowiedniej wprawie niewielka koronka może powstać w ciągu godziny.

źródło: NKJP: (Cudo)twórcy ludowi, Dziennik Polski, 2003-08-23

Występom towarzyszyły stoiska, na których rozłożono koronki, hafty, gliniane i drewniane zabawki, a także wyroby garncarskie.

źródło: NKJP: Święto folkloru, Dziennik Polski, 2000-07-10

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	koronka	koronki
D.	koronki	koronek

C.	koronce	koronkom
B.	koronkę	koronki
N.	koronką	koronkami
Ms.	koronce	koronkach
W.	koronko	koronki

2. na zębie

Definicja

osłona z odpowiedniego tworzywa nakładana na uszkodzony lub brzydki ząb

Pochodzenie

Od: korona (na zębie)

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie leki i sposoby leczenia, zabiegi, sprzęty medyczne

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	korona
	hiperonimy:	proteza

Połączenia

porcelanowa, stalowa, złota koronka
koronka na zębie
koronki i protezy

Cytaty

	Twarz babci - wesoła, pogodna - pomarszczyła się tylko trochę bardziej, a szeroki, szczery uśmiech ukazywał wciąż tę samą złotą koronkę. źródło: NKJP: Małgorzata Musierowicz: Dziecko piątku, 1993
	Nawet pamięć o nieco ruchomej koronce na mocno ruchomej trójce nie studziła mojego zapału w zajadaniu się twardawym kotletem. źródło: NKJP: Barbara Kosmowska: Prowincja, 2002
	Miał protezkę górnej piątki. Na czwórce i szóstce złote koronki. źródło: NKJP: Michał Bielecki: Osiedle prominentów, 1997
	Przy bankietowym stole w czasie oficjalnego przyjęcia można było się natknąć na osobnika ze złotą „fiksą” [złota koronka zakładana na zdrowy ząb - symbol bogactwa i wysokiej pozycji w światku kryminalistów], w dodatku poszukiwanego listami gończymi [...]]. źródło: NKJP: Andrzej Romanowski, Gazeta Wyborcza, 1995-10-26

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	koronka	koronki
D.	koronki	koronek

C.	koronce	koronkom
B.	koronkę	koronki
N.	koronką	koronkami
Ms.	koronce	koronkach
W.	koronko	koronki

3.a modlitwa

Definicja

rel.

w religii katolickiej modlitwa polegająca na powtarzaniu w określony sposób i określoną liczbę razy odpowiednich formuł modlitewnych

Noty o użyciu

Używane w nazwach modlitw, np. Koronka do Miłosierdzia Bożego, Koronka do Krwi Chrystusa, Koronka do św. Antoniego.

Pochodzenie

łac. kośc. corōna 'różaniec'

Od:

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół sakramenty i obrzędy religijne

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

modlitwa

Połączenia

odmówić/odmawiać, odprawić, odśpiewać koronkę

Cytaty

	Przez odmawianie tej koronki podoba Mi się dać wszystko, o co Mnie prosić będą [...] - powiedział do s. Faustyny [...]. źródło: Internet
	Otóż fotografię swego ukochanego syna otrzymała matka dopiero po jego męczeńskiej śmierci od franciszkanów z Niepokalanowa. Dołączono do niej koronkę (część różańca, odmawiana wedle ustalonego porządku; są koronki ku czci Pana Jezusa i Matki Bożej) [...]. źródło: NKJP: Matka świętego, Dziennik Polski, 2001-10-27
	Pan Jezus dość dokładnie określił sposoby modlitwy właściwe dla różnych form kultu Miłosierdzia Bożego. Jedną z nich jest Koronka do Miłosierdzia Bożego. źródło: NKJP: Jan Kasiukiewicz: Wilno skąpane w promieniach słońca, 1998
	Koronka św. Antoniego to szczególny rodzaj modlitwy o wyproszenie łask za wstawiennictwem Świętego. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	koronka	koronki
D.	koronki	koronek

C.	koronce	koronkom
B.	koronkę	koronki
N.	koronką	koronkami
Ms.	koronce	koronkach
W.	koronko	koronki

3.b do modlenia się

Definicja

rel.

przedmiot używany podczas odmawiania koronki - modlitwy, w formie sznurka z dziesięcioma paciorkami i krzyżykiem albo w formie obrączki na palec

Pochodzenie

łac. kośc. corōna 'różaniec'

Od:

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół sakramenty i obrzędy religijne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

różaniec

Cytaty

Ja kupiłam kiedyś bez problemu taką koronkę w sklepie z dewocjonaliami.

źródło: Internet

W Zakonie Braci Mniejszych, oprócz zalecanego obowiązku codziennego odmawiania Koronki, istniał także do niedawna zwyczaj noszenia Koronki Franciszkańskiej.

źródło: Internet

Sprzedaję Dewocjonalia na Allegro od 2004 roku. Przedmiotem licytacji jest długi różaniec - koronka z św. Siostrą Faustyną w łączniku [...].

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	koronka	koronki
D.	koronki	koronek

C.	koronce	koronkom
B.	koronkę	koronki
N.	koronką	koronkami
Ms.	koronce	koronkach
W.	koronko	koronki

4. u ptaka

Definicja

zool.

charakterystyczne upierzenie głowy niektórych ptaków

Pochodzenie

Od: korona (z piór)

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt ptaki

Cytaty

Gloster występuje w dwóch odmianach. Jedna to ptaki z koronką, druga to ptaki gładkogłowe, zwane Gloster Consort. Gładkogłowy gloster musi mieć szeroką, płaską głowę. Koronka zaś musi być idealnie okrągła, rozkładająca się na wszystkie strony dokładnie ze środka głowy ptaka.

źródło: Internet

Długodzioby, z koronką na głowie, z mocno opierzonymi nogami, łapciaty, typ gołębia lotnego, mało płochliwy, o żywym temperamencie.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	koronka	koronki
D.	koronki	koronek

C.	koronce	koronkom
B.	koronkę	koronki
N.	koronką	koronkami
Ms.	koronce	koronkach
W.	koronko	koronki

5. koronawirus

Definicja

pot.

choroba COVID-19

Pochodzenie

Od: korona 1

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie rodzaje chorób

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	COVID-19, covidek, koronainfekcja, wuhanka
	hiperonimy:	choroba I

Połączenia

bać się koronki
przechodzić koronkę
zachorować na koronkę

Cytaty

Ale co znaczy, że przechodzą koronkę bezobjawowo?

źródło: Internet: gowork.pl

Na dziś nie boję się koronki jako takiej, ale tego, że jak złapię cokolwiek poważnego, to zdechnę na schodach szpitala.

źródło: Internet: wykop.pl

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	koronka	koronki
D.	koronki	koronek

C.	koronce	koronkom
B.	koronkę	koronki
N.	koronką	koronkami
Ms.	koronce	koronkach
W.	koronko	koronki

Inne uwagi

Zwykle lp

Data ostatniej modyfikacji: 31.01.2023