UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

stempel

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. stempel
stemple
D. stempla
stempli
C. stemplowi
stemplom
B. stempel
stemple
N. stemplem
stemplami
Ms. stemplu
stemplach
W. stemplu
stemple

Pochodzenie

niem. Stempel

1.a pieczęć

Definicja

przyrząd zakończony wklęsłym albo wypukłym obrazem lub napisem, zanurzany w substancji barwiącej w celu odbicia tego wzoru na jakiegoś rodzaju powierzchni

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  pieczątka, pieczęć

Połączenia

  • kauczukowy, metalowy, mosiężny; okrągły, prostokątny; fałszywy, oficjalny stempel; stempel kontrolerski
  • stempel do bicia, do odbijania
  • stempel z ziemniaka
  • stempel i datownik
  • odcisk stempla
  • przystawić stempel

Cytaty

Łyżeczką od herbaty pokruszył popiół, a potem wyjął wiszący na łańcuszku na szyi stempel, a z szuflady laskę plasteliny i opieczętował akta.

źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Wyspy szerszenia, 2008

Oryginalny mosiężny stempel SS Ratibor z drewnianym trzonkiem, zachowany w idealnym stanie, wystawiła osoba z Sosnowca.

źródło: NKJP: (waw): SS w cenie, Nowiny Raciborskie, 2003-07-16

Zarobić można również na fałszywych pieczątkach. - Wiadomo, że nikt nie wycina stempli z ziemniaków. Można je zrobić w punktach, które się tym zajmują - twierdzą studenci. - Wystarczy powiedzieć, że się jest z dziekanatu.

źródło: NKJP: mg: Akademik czy melina, Dziennik Łódzki, 2003-10-22

A kiedy już zaczynałam się martwić, że oto zdemaskowano mnie, że zaraz mnie wyprowadzą z rękami na karku, że każą wracać, ciężki stempel trzasnął o kartkę paszportu.

źródło: NKJP: Kamila Sławińska: Nowy Jork. Przewodnik niepraktyczny, 2008

1.b znak

Definicja

odcisk pozostający po odbiciu na jakiejś powierzchni przyrządu zakończonego wklęsłym albo wypukłym obrazem lub napisem, zanurzonego następnie w substancji barwiącej

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  pieczątka, pieczęć

Połączenia

  • oficjalny, okolicznościowy, pamiątkowy, specjalny; podrobiony, sfałszowany stempel; stempel bankowy, graniczny, pocztowy, urzędowy
  • stempel biblioteki, datownika, firmy, kontroli granicznej, poczty, urzędu
  • stempel z datą, z napisem, z nazwą
  • stempel na kopercie, na znaczku
  • stempel w dowodzie, w paszporcie
  • stempel i podpis, pieczątka i stempel, podpis i stempel, znaczek i stempel
  • data, odcisk, wzór; brak stempla
  • miejsce na stempel
  • dokumenty, kartka, list, pocztówka ze stemplem
  • bić, dać, otrzymać, przybić/przybijać; mieć, nosić stempel
  • opatrzyć/opatrywać stemplem

Cytaty

[...] nie wszedł do składu rady z powodu braku stempli na kartach, które dodrukowano.

źródło: NKJP: Mariusz Pietrzyk: Wybory nieważne, Trybuna Śląska, 2002-12-12

Ale, dzięki Bogu, na kopercie był stempel MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO, ul. Krakowskie Przedmieście 15/17, 00-071 Warszawa, skrytka pocztowa P-34, i dzięki temu list miał gdzie wrócić.

źródło: NKJP: Krystyna Janda, Małpa, 2004

W paszporcie widniał stempel kontroli granicznej jednego z polskich lotnisk.

źródło: NKJP: (waw): Ujawnili fałszerstwo, Nowiny Raciborskie, 2004-03-16

Składnia

bez ograniczeń + stempel +
CZEGO

2. menniczy

Definicja

techn. 
narzędzie odciskające w jakimś materiale wybraną formę

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy

Połączenia

  • stempel lustrzany, menniczy
  • wybić stemplem

Cytaty

Na stalowy stempel, gruby plaster, ucięty z długiego walca, zahartowany do najwyższej twardości, nanosi się rysunek.

źródło: NKJP: Grawer, Dziennik Polski, 2003-12-06

Proces galwaniczny jest w pełni zautomatyzowany, trwa 7 godzin a z jednego stempla możemy wytłoczyć do kilkunastu tysięcy gotowych płyt.

źródło: NKJP: Płyta kompaktowa, Wikipedia.pl, 2009-05-19

Monety kolekcjonerskie bite są przeważnie z metali szlachetnych, najczęściej ze srebra, są lepiej wykonane, tak zwanym stemplem lustrzanym.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 21.07.1995

Z analizy liczby użytych stempli menniczych wyciągnąć można wniosek, że emisja monet libickiego księstwa, choć mniejsza od emisji praskich Przemyślidów, była jednak bardzo duża [...].

źródło: NKJP: Włodzimierz Kalicki: Żywot trzeci, Dodatek do Gazety Wyborczej, 1997-05-30

3. armatni

Definicja

drewniany lub metalowy pręt owinięty na końcu jakiegoś rodzaju tworzywem, służący do czyszczenia wnętrza lufy pistoletu lub armaty oraz ładowania prochu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna broń

Cytaty

Ciężki cylindryczny stempel, o jednakowych końcach, ubijał proch i jednocześnie jego część „wypychał” z lufy na panewkę [...].

źródło: NKJP: Kosa, forum.historia.org.pl, 2009-01-04

Dodatkowym jego oprzyrządowaniem był metalowy stempel („losztok”) ułatwiający odprzodowe ładowanie (nabijanie) pocisku do lufy.

źródło: NKJP: Ryszard Henryk Bochenek: Twierdza Jasna Góra, 1997

Drobny, niewysoki, sztywny, jakby połknął stempel armatni.

źródło: NKJP: Paweł Smoleński: Egzamin z łotewskości, Dodatek do Gazety Wyborczej, 1998-06-05

4. belka

Definicja

belka podpierająca strop albo ścianę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo części budowli

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  podpora

Połączenia

  • drewniany stempel
  • podeprzeć stemplami, zabezpieczyć stemplami

Cytaty

Wyprosiliśmy, aby w jednym pokoju postawili stempel podpierający sufit - mówi lokatorka mieszkania.

źródło: NKJP: (AM): Wiszący sufit, Dziennik Polski,1999-08-09

W jednym z lokali drzwi podtrzymywane są już nawet nie przez drewniany (bo pewnie za słaby), lecz stalowy stempel.

źródło: NKJP: Monika Synica: Przyjdzie komornik i wyrzuci, Echo Dnia, 2004-07-02

Górnicy uparcie kruszyli caliznę, posuwając się wciąż do przodu i pozostawiając za sobą komory podparte stemplami [...].

źródło: NKJP: Adam Gierak: Hałdziarze, Gazeta Wyborcza, 1993-11-20

Jedną ze ścian podparto drewnianymi stemplami, sprowadzony przez lokatorów Sanepid stwierdził wiele nieprawidłowości.

źródło: NKJP: Los ludzki w rękach sędziego, Życie na gorąco, 1999

Data ostatniej modyfikacji: 12.06.2023
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json