Chronologizacja
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | nóż |
noże |
|
| D. | noża |
noży |
|
| C. | nożowi |
nożom |
|
| B. | nóż |
noże |
|
| N. | nożem |
nożami |
|
| Ms. | nożu |
nożach |
|
| W. | nożu |
noże |
Pochodzenie
psł. *nožь < *nozjь
Forma prasłowiańska od psł. *nьzti 'kłuć, przebijać, wbijać w coś' z przyrostkiem *-jь tworzącym między innymi nazwy narzędzi; pierwotne znaczenie: 'to, co przebija, wbija się w coś', początkowo zatem wyraz oznaczał rodzaj ostrego narzędzia do wbijania w coś, do nabijania czegoś'; znaczenie 'narzędzie do krojenia jest więc wtórne (Bor); zob. nizać
1. narzędzie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka sprzęty domowe i przedmioty codziennego użytku
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | narzędzie |
Połączenia
- długi, mały, ogromny, wieki; plastikowy; ostry, tępy; elektryczny, kieszonkowy, składany, specjalny; rzeźniczy, stołowy, wędkarski nóż; nóż chirurgiczny, kuchenny, myśliwski; sprężynowy
- nóż chirurga
- nóż do cięcia, do krojenia, do przecinania, do rozcinania; do chleba, do mięsa, do ostryg, do ryb; do papieru, do tapet
- nóż za pasem
- nóż i broń, nóż i kij; nóż i widelec; pistolet i nóż, siekiera i nóż; pałki i noże
- atak, cios, rzut nożem
- rana od noża
- bójka na noże
- bójka, napad, rozbój; incydent; bandyta, szaleniec z nożem
- rana po nożu
- użyć noża; cięcie, użycie noża
- chwycić, odłożyć, trzymać; ukryć; rzucić, wbić, wetknąć, wyciągnąć, wyjąć, wziąć; ostrzyć; kupić nóż; przyłożyć, przystawić nóż (do gardła, do szyi); schować nóż do pochwy
- dźgnąć, grozić, pchnąć, posługiwać się, przecinać, rzucić/rzucać, straszyć, uderzyć, ugodzić, zaatakować, zabić, zadać ciosy, ranić, zranić kogoś, zranić się; bawić się; kroić nożem; cięcie, godzenie, pchnięcie, uderzenie, zranienie; jedzenie nożem; coś/ktoś przebity nożem
- uciec spod noża; zginąć od noża; (rany) kłute od noża
- nadziać się na nóż; sięgać po nóż; chwycić, złapać za nóż; ktoś uzbrojony w nóż
- biegać, gonić; napaść, rzucić się z nożem
Cytaty
|
Mieszkaniec Szubina, 43-letni Marian P. [...] chcąc uniknąć aresztowania zranił dwóch policjantów nożem do cięcia tapet. źródło: NKJP: MB: Zamach na policjantów, Nakielski czas, 2003-01-21 |
|
|
Oprócz tego był pospolitym bandziorem i nigdy nie rozstawał się ze swoim sprężynowym nożem. źródło: NKJP: Joanna Rudniańska: Miejsca, 1999 |
|
|
Zauważyła, że położył obok swojego nakrycia ostry jak brzytwa nóż do mięsa, który ostatnio kupiła w Ikei. źródło: NKJP: Zygmunt Miłoszewski: Domofon, 2005 |
|
|
W lokalu zostali czterej miejscowi. Każdy z ranami po nożu. Dostawali w brzuchy, klatki piersiowe, szyje. źródło: NKJP: Sylwia Bławat: Noc grozy i długich noży, Echo Dnia, 2005-04-29 |
|
|
W trakcie kłótni teść stanął w obronie synowej i został dźgnięty nożem. źródło: NKJP: (PAZ): Zabójstwa rodzinne, Dziennik Polski, 2000-12-11 |
2. w urządzeniu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn
Połączenia
- nóż tokarski
- nóż kosiarki; gilotyny
- noże od czegoś
- noże z napędem
Cytaty
|
Huta stała się jednym z nielicznych zakładów hutniczych w Europie produkujących różne asortymenty (m.in. wiertła, elektrody, noże tokarskie). źródło: NKJP: Lech Szaraniec: Górny Śląsk, 1997 |
|
|
Wymieniamy też nadłamane trzonki, oddajemy do naostrzenia sekatory i noże kosiarki, sami ostrzymy pilnikiem łopaty i motyki - dużo łatwiej będzie nimi pracować. źródło: NKJP: Przygotowania do sezonu, Dziennik Polski, 2004-03-03 |
|
|
Setki tysięcy ludzi ginęło pod nożem gilotyny, po byle jakich procesach lub po rzekomych procesach. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 01.10.1992 |
|
|
[...] Stosuje się [...] rękawice specjalistyczne – dla pilarzy, użytkowników noży ręcznych lub noży z napędem, cechujące się najwyższym stopniem ochrony dłoni. źródło: NKJP: Katarzyna Wrońska-Zblewska: Praca i Zdrowie: Jak chronić ręce, prasa, 2008-10-03 |