UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

prawosławny I

przymiotnik

Chronologizacja

1579, SPXVI
Inne znaczenie: 'trzymający się ściśle zasad religijnych danej wiary'

Pochodzenie

st.rus. pravoslavnyj

1. związany z prawosławiem

Definicja

związany z prawosławiem

Cytaty

Odmiana

część mowy: przymiotnik

1.a Kościół

Definicja

składający się z wyznawców prawosławia

Noty o użyciu

Używany w nazwach własnych, np. Grecki Kościół Prawosławny, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna; Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

prawosławny patriarchat; prawosławna diecezja (przemysko-sądecka, lubelsko-chełmska...), parafia; Kościół; chór prawosławny; Cerkiew; wspólnota, większość prawosławna
prawosławny i anglikański, prawosławny i ewangelicki, prawosławny i greckokatolicki, prawosławny i katolicki, prawosławny i unicki; rzymskokatolicki i prawosławny

Cytaty

Prawosławna diecezja przemysko-sądecka z siedzibą w Sanoku liczy ponad 3 tysiące wiernych skupionych w 14 parafiach, dysponujących 34 cerkwiami.

źródło: NKJP: (BH): Święta w Cerkwi, Dziennik Polski - Małopolska, 2001-01-06

Cerkiew prawosławna jest autokefaliczna, co oznacza, że Kościół tego wyznania w danym kraju jest niezależny od zwierzchnictwa zagranicznych władz duchownych.

źródło: NKJP: Zdzisław Morawski: Watykan bez tajemnic, 1997

W religijnej panoramie Krakowa nie brak niewielkiej wspólnoty prawosławnej (parafia liczyła ok. 3 tys. żołnierzy, głównie poborowych z Wołynia oraz wiernych cywilnych ok. 5500)[...].

źródło: NKJP: Życie religijne międzywojennego Krakowa, Dziennik Polski - Kraków, 2000-01-06

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna
D.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnej
C.	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnej
B.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławny	prawosławne	prawosławną
N.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławną
Ms.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnej
W.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne
D.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
C.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym
B.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławne
N.	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi
Ms.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
W.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne

Skróty

prawosł.

1.b patriarcha

Definicja

będący wyznawcą prawosławia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół osoby związane z religią i kościołem

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

prawosławny arcybiskup, biskup, hierarcha, ksiądz, ordynariusz, władyka; metropolita, patriarcha; prawosławna ludność; rodzina; prawosławni bracia; chrześcijanie; dostojnicy; mieszkańcy (Litwy, Rzeczpospolitej...); sąsiedzi; Rosjanie, Rusini; Serbowie, Słowianie; prawosławne narody; dziekan prawosławny; duchowieństwo prawosławne
prawosławny i ewangelicki, prawosławny i greckokatolicki; prawosławni i katolicy, prawosławni i muzułmanie, prawosławni i protestanci, prawosławni i unici; słowiański i prawosławny

Cytaty

	Wprawdzie patriarcha prawosławny Konstantynopola jest uważany tradycyjnie za najwyższego rangą dostojnika prawosławnego w świecie, nie dysponuje jednak żadnymi prawami nadrzędnymi w stosunku do Kościołów tego wyznania w poszczególnych krajach. źródło: NKJP: Zdzisław Morawski: Watykan bez tajemnic, 1997
	[...] Jan Paweł II podczas spotkania z prawosławnym arcybiskupem Chrystodulosem prosił „o przebaczenie” za grzechy popełnione przez katolików w przeszłości i obecnie wobec prawosławnych braci. źródło: NKJP: (PAP): Przerzucanie mostów, Dziennik Polski - Świat, 2001-05-10
	Porozumienie pomiędzy katolickim arcybiskupem [...] i prawosławnym władyką [...] pokazuje, że przy dobrej woli z obu stron można rozwiązać nawet najtrudniejsze konflikty. źródło: NKJP: Wacław Biały, Lublin; Grzegorz Polak: Cmentarz prawosławny i rzymskokatolicki, Gazeta Wyborcza, 1992-12-23,
	Kutia, dawniej zwana kutyją lub kucią, to tradycyjna wigilijna potrawa Polaków z kresów, zapożyczona od prawosławnych mieszkańców Litwy i Ukrainy. źródło: NKJP: Kutia, łamańce, tłuczeńce, Dziennik Polski - Pejzaż, 2003-12-06
	U prawosławnych, którzy żegnali się do kilkudziesięciu razy dziennie, kreślenie krzyża było wręcz formą bycia. źródło: NKJP: Andrzej Chwalba (red.): Obyczaje w Polsce : od średniowiecza do czasów współczesnych : praca zbiorowa, 2004

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna
D.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnej
C.	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnej
B.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławny	prawosławne	prawosławną
N.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławną
Ms.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnej
W.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne
D.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
C.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym
B.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławne
N.	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi
Ms.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
W.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne

Skróty

prawosł.

1.c monaster

Definicja

przeznaczony dla wyznawców prawosławia

Noty o użyciu

Używany w nazwach własnych, np. Prawosławne Seminarium Duchowne.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

prawosławny monaster, klasztor, sobór; prawosławna cerkiew, katedra, świątynia; prawosławne sanktuarium, seminarium; cmentarz, sobór prawosławny
prawosławny i greckokatolicki, prawosławny i katolicki, prawosławny i unicki

Cytaty

	Jako ciemną kartę w dziejach polityki wyznaniowej II Rzeczypospolitej wypada niestety odnotować podjętą na jesieni 1938 roku akcję burzenia cerkwi prawosławnych na Lubelszczyźnie i Wołyniu. źródło: NKJP: Janusz Tazbir: Silva rerum historicarum, 2002
	W odległości 7 km od Melnika położony jest Rożenski Monaster. Prawosławny klasztor powstał na przełomie IX i X wieku, a w obecnej postaci istnieje od końca XVIII wieku. źródło: NKJP: Nie tylko Morze Czarne, Dziennik Polski, 2003-09-27
	[...] na pobliskim cmentarzu prawosławnym przedstawiciele siedmiu religii odprawią modlitwę ekumeniczną. źródło: NKJP: (PAP): Słowa prawdy, Dziennik Polski, 2003-06-27
	Premier [...] zwiedziła dwie przepiękne prawosławne świątynie kijowskie: sobór świętej Sofii i Ławrę Peczerską. źródło: NKJP: Andrzej Łomanowski: Pozostaje nadzieja, Gazeta Wyborcza, 1993-01-14

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna
D.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnej
C.	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnej
B.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławny	prawosławne	prawosławną
N.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławną
Ms.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnej
W.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne
D.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
C.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym
B.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławne
N.	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi
Ms.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
W.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne

Skróty

prawosł.

1.d kraj

Definicja

zamieszkany przez wyznawców prawosławia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

prawosławny świat; prawosławna Moskwa; Grecja, Rosja, Rumunia, Serbia, Ukraina; kraje prawosławne

Cytaty

	[...] po opanowaniu przez Turcję stolicy prawosławnego świata, Konstantynopola, aby nie popadać w zależność od Rosji, prawosławni biskupi z terenów Rzeczpospolitej zgodzili się przejść pod jurysdykcję Rzymu. źródło: NKJP: Duchowa przestrzeń Ukrainy: Dziennik Polski - Świat, 2001-06-18
	Szczególnie ważna jest rola Grzegorza Cambłaka, który propaguje w różnych krajach prawosławnych swoje własne i cudze teksty oraz wprowadza uroczystość św. Petki do liturgicznego kalendarza Słowian Wschodnich. źródło: NKJP: Georgi Minczew: Święta księga, ikona, obrzęd : teksty kanoniczne a ich funkcjonowanie w sztuce sakralnej i folklorze Słowian na Bałkanach, 2003
	Wielu uwagi media poświęcają wizycie Jana Pawła II w prawosławnej Grecji. źródło: NKJP: Misja pojednania, Dziennik Polski - Świat, 2001-05-05
	[...] śmiertelne zagrożenie [...] Rzeczypospolitej przez prawosławną Rosję miało dopiero nadejść po paru stuleciach, współcześnie groźna była islamska Turcja i wciąż jeszcze katolicki Zakon Krzyżacki. źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Duch Rzeczypospolitej, 1989

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna
D.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnej
C.	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnej
B.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławny	prawosławne	prawosławną
N.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławną
Ms.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnej
W.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne
D.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
C.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym
B.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławne
N.	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi
Ms.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
W.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne

1.e wiara

Definicja

będący prawosławiem

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

wiara prawosławna; wyznanie prawosławne
prawosławny i protestancki

Cytaty

Z czasem szkoły podporządkowano ministerstwu oświaty w Petersburgu. Stopniowo wprowadzano do nich i do administracji język rosyjski. Nakazano również, aby dzieci z małżeństw mieszanych wyznaniowo wychowywano w wierze prawosławnej.

źródło: NKJP: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn: Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności, 1994

Ostrogscy to byli litewscy kniaziowie wyznania prawosławnego.

źródło: NKJP: Tomasz Piątek: Pałac Ostrogskich, 2008

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna
D.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnej
C.	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnej
B.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławny	prawosławne	prawosławną
N.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławną
Ms.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnej
W.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne
D.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
C.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym
B.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławne
N.	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi
Ms.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
W.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne

Skróty

prawosł.

1.f teolog

Definicja

zajmujący się prawosławiem

Noty o użyciu

Używany w nazwach własnych, np. Studium Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

prawosławny teolog; teologia prawosławna

Cytaty

Olivier Clement wykłada teologię prawosławną w paryskim Institut Saint-Serge i dla studentów należących do Kościołów katolickich obrządku wschodniego w Papieskim Instytucie Orientalnym w Rzymie.

źródło: NKJP: Krzyż współczesności, Dziennik Polski - Kraj, 1998-04-11

W maju ubiegłego roku radomscy klerycy i wykładowcy Wyższego Seminarium Duchownego w Radomiu mieli okazję, aby posłuchać teologów prawosławnych i protestanckich.

źródło: NKJP: Anna Drela: Łagodzi konflikty, łączy ludzi, Echo Dnia, 2007-01-12

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna
D.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnej
C.	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnej
B.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławny	prawosławne	prawosławną
N.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławną
Ms.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnej
W.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne
D.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
C.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym
B.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławne
N.	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi
Ms.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
W.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne

Skróty

prawosł.

1.g krzyż

Definicja

charakterystyczny dla prawosławia

Noty o użyciu

Używany w nazwach własnych, np. Ośrodek Kultury Prawosławnej.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

prawosławny kalendarz; krzyż; obyczaj; prawosławna ikona; liturgia, msza; tradycja; Wielkanoc; prawosławne Boże Narodzenie; nabożeństwo; prawosławne święta (Bożego Narodzenia, Wielkanocy...); obrządek prawosławny; hierarchia, kultura prawosławna
prawosławny i bizantyjsko-ukraiński, prawosławny i greckokatolicki, prawosławny i katolicki, prawosławny i muzułmański, prawosławny i unicki

Cytaty

	Tu najlepiej widać jak różne kultury i zwyczaje, zgodnie współżyją ze sobą, przenikając jedna drugą. Obok krzyża prawosławnego stoi katolicki, a ich mnogość świadczy o głębokiej wierze mieszkańców. źródło: NKJP: „Credo” Huka: Dziennik Polski - Nowy Sącz, 2000-12-20
	[...] spora część szlachty litewskiej zrównanej w wyniku unii w prawach ze szlachtą polską była ochrzczona wcześniej właśnie w obrządku prawosławnym i nie zamierzała przejść na katolicyzm. źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Duch Rzeczypospolitej, 1989
	[...] dzień pracy Komisji rozpoczynał się na przemian prawosławną liturgią eucharystyczną (poprzedzoną jutrznią) lub katolicką Mszą św., a kończył prawosławnymi nieszporami lub Mszą [...]. źródło: NKJP: Wacław Hryniewicz OMI: Dialog katolicko-prawosławny w Uusi Valamo, prasa, 1988
	Borys Jelcyn przeżył jeszcze siedem lat. [...] Całą dobę ciągnęły tłumy, by złożyć mu ostatni pokłon w cerkwi Chrystusa Zbawiciela, gdzie zgodnie z prawosławnym obyczajem wystawiono otwartą trumnę ze zwłokami. źródło: NKJP: Krystyna Kurczab-Redlich: Głową o mur Kremla, 2007
	„Orfeum” – sala w budynku przy Rynku 5 w domu Kosterskich. Miała długą i burzliwą historię. Przez pewien czas odprawiano tam prawosławne nabożeństwa. źródło: NKJP: Krzysztof Urbański: Leksykon dziejów ludności żydowskiej Kielc 1789-1999, 2000

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna
D.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnego	prawosławnej
C.	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnemu	prawosławnej
B.	prawosławnego	prawosławnego	prawosławny	prawosławne	prawosławną
N.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławną
Ms.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnej
W.	prawosławny	prawosławny	prawosławny	prawosławne	prawosławna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne
D.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
C.	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym	prawosławnym
B.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławne
N.	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi	prawosławnymi
Ms.	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych	prawosławnych
W.	prawosławni	prawosławni	prawosławne	prawosławne

Skróty

prawosł.

Data ostatniej modyfikacji: 07.11.2025