UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

popatrzeć

popatrzyć

Chronologizacja

SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. patrzeć

1. na zegarek

Definicja

patrzeć na kogoś lub na coś przez krótki czas

Warianty

Wymowa

[popatszeć] lub pot. [popaczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły

Relacje znaczeniowe

synonimy:  popatrzeć się

Połączenia

  • popatrzeć do góry
  • popatrzeć na tłum; na chmury, na ekran, na fotografię, na gwiazdy, na księżyc, na mapę, na niebo, na obraz, na reklamy, na rysunki, na słońce, na telewizję, na witryny, na zdjęcia, na zegarek
  • popatrzeć po ludziach, po sali
  • popatrzeć pod nogi; pod światło
  • popatrzeć komuś w oczy, w gwiazdy, w lustro, w lusterko, w okno; w telewizor; w dal, w dół
  • popatrzeć z czułością, z niechęcią, z niepokojem, z odrazą, z podziwem, z przerażeniem, z politowaniem, z przyjemnością, z uznaniem, z zainteresowaniem; ze zdumieniem; z góry
  • popatrzeć za okno
  • popatrzeć uważnie, z bliska, dookoła, wokół, w lewo, w prawo; miło, przyjemnie popatrzeć
  • pójść, przyjechać, przyjść, spróbować, wyjść, zechcieć popatrzeć; warto popatrzeć
  • popatrzeć i dotknąć, popatrzeć i posłuchać; przystanąć i popatrzeć, usiąść i popatrzeć

Cytaty

Taka piękna pogoda, niech pan popatrzy na niebo, ile gwiazd. Chodźmy się lepiej przejść.

źródło: KWSJP: Stanisław Goszczurny: Dwaj przyjaciele, 1971

- Popatrz dobrze po ścianach w kościele [...]. Nie mam pojęcia, czy mama obejrzała dokładnie freski w bocznych nawach, ale wiem na pewno, że ja przyjrzałam się uważnie.

źródło: NKJP: Ewa Nowacka: Emilia z kwiatem lilii leśnej, 1993

- Wstań. Obudził się natychmiast. - Co się stało? - spytał zaniepokojony. - Nic, nic. Chciałam ci coś pokazać. Popatrz przez okno.

źródło: KWSJP: Mieczysław Maliński: Matka Jezusa, 1981

Z głośników sączy się stary jazz. Można tu [...] porozmawiać z kelnerami o sztuce albo filozofii. [...] To nie jest miejsce dla osób, które lubią sobie pospać, pojeść i popatrzeć w telewizor.

źródło: KWSJP: Konrad Dulkowski: Republika Marzeń, Polityka, 2004

Podeszła blisko, wyjęła spod chustki ukryty blaszany kubek mleka i chleb. [...] Zaraz odeszła, by tylko z daleka popatrzeć, czy wypije.

źródło: KWSJP: Zofia Nałkowska: Medaliony, 1946

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. popatrzę
 popatrzymy
2 os. popatrzysz
 popatrzycie
3 os. popatrzy
 popatrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. popatrzałem
+(e)m popatrzał
 popatrzałam
+(e)m popatrzała
 popatrzałom
+(e)m popatrzało
 popatrzeliśmy
+(e)śmy popatrzeli
 popatrzałyśmy
+(e)śmy popatrzały
2 os. popatrzałeś
+(e)ś popatrzał
 popatrzałaś
+(e)ś popatrzała
 popatrzałoś
+(e)ś popatrzało
 popatrzeliście
+(e)ście popatrzeli
 popatrzałyście
+(e)ście popatrzały
3 os. popatrzał
 popatrzała
 popatrzało
 popatrzeli
 popatrzały

bezosobnik: popatrzano

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. popatrzmy
2 os. popatrz
 popatrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. popatrzałbym
bym popatrzał
 popatrzałabym
bym popatrzała
 popatrzałobym
bym popatrzało
 popatrzelibyśmy
byśmy popatrzeli
 popatrzałybyśmy
byśmy popatrzały
2 os. popatrzałbyś
byś popatrzał
 popatrzałabyś
byś popatrzała
 popatrzałobyś
byś popatrzało
 popatrzelibyście
byście popatrzeli
 popatrzałybyście
byście popatrzały
3 os. popatrzałby
by popatrzał
 popatrzałaby
by popatrzała
 popatrzałoby
by popatrzało
 popatrzeliby
by popatrzeli
 popatrzałyby
by popatrzały

bezosobnik: popatrzano by

bezokolicznik: popatrzeć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: popatrzawszy

gerundium: popatrzenie

Inne uwagi

Wariantywne formy czasu przeszłego: popatrzał, popatrzała itp., pochodzące od popatrzeć, używane są rzadziej od form popatrzył, popatrzyła itp., pochodzących od popatrzyć

Składnia

Rzżywotny + popatrzeć +
na KOGO/CO | w CO | po KIM/CZYM
Rzżywotny + popatrzeć +
GDZIE
Rzżywotny + popatrzeć +
ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE

2. na problem

Definicja

rozpatrzyć i ocenić w jakiś sposób

Warianty

Wymowa

[popatszeć] lub pot. [popaczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

Relacje znaczeniowe

synonimy:  spojrzeć, spojrzeć się

Połączenia

  • popatrzeć na jakąś sprawę, na świat, na jakiś problem, na życie; na efekty, na liczby, na statystyki, na wyniki
  • popatrzeć na coś z dystansu, z (dzisiejszej, innej) perspektywy, z drugiej (innej) strony
  • krytycznie, krzywo, łaskawie, obiektywnie, realnie popatrzeć; popatrzeć wstecz

Cytaty

W starszych klasach [...] wielu uczniów po prostu przestaje się uczyć. W takiej sytuacji nauczyciel powinien krytycznie popatrzeć na swoje zabiegi dydaktyczne i rzetelnie się zastanowić nad sposobami motywowania uczniów.

źródło: NKJP: Sławomir Piskorz: Zarys dydaktyki geografii, 1997

Często w dużych szkołach miejskich bywa tak, że odchodzi 8 klas ósmych, a przychodzą 3 pierwsze – proszę popatrzeć na skalę problemu.

źródło: NKJP: Sprawozdanie z 73. posiedzenia Senatu RP w dniu 23 maja 1996 r.

Myślę, że od czasu do czasu trzeba umieć popatrzeć na swoje dotychczasowe życie i zapytać: a może tak naprawdę chcę robić coś zupełnie innego?

źródło: KWSJP: Maciej Stuhr: Pierwszy wierny, Glamour, 2003

Każda osoba podczas cotygodniowych warsztatów będzie wchodzić w różne role, na przykład ojca, matki, dziecka, nauczyciela. Takie wcielanie się w inną osobę pozwoli popatrzeć na problem z innej perspektywy.

źródło: KWSJP: AJP: Szkoła dla rodziców, Echo Dnia, 2006-05-04

Wystarczy popatrzeć na liczbę urodzin i zgonów, by domyślić się, dlaczego gmina się kurczy.

źródło: KWSJP: BAJ: Chełmek się kurczy, Dziennik Polski, 2004-01-15

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. popatrzę
 popatrzymy
2 os. popatrzysz
 popatrzycie
3 os. popatrzy
 popatrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. popatrzałem
+(e)m popatrzał
 popatrzałam
+(e)m popatrzała
 popatrzałom
+(e)m popatrzało
 popatrzeliśmy
+(e)śmy popatrzeli
 popatrzałyśmy
+(e)śmy popatrzały
2 os. popatrzałeś
+(e)ś popatrzał
 popatrzałaś
+(e)ś popatrzała
 popatrzałoś
+(e)ś popatrzało
 popatrzeliście
+(e)ście popatrzeli
 popatrzałyście
+(e)ście popatrzały
3 os. popatrzał
 popatrzała
 popatrzało
 popatrzeli
 popatrzały

bezosobnik: popatrzano

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. popatrzmy
2 os. popatrz
 popatrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. popatrzałbym
bym popatrzał
 popatrzałabym
bym popatrzała
 popatrzałobym
bym popatrzało
 popatrzelibyśmy
byśmy popatrzeli
 popatrzałybyśmy
byśmy popatrzały
2 os. popatrzałbyś
byś popatrzał
 popatrzałabyś
byś popatrzała
 popatrzałobyś
byś popatrzało
 popatrzelibyście
byście popatrzeli
 popatrzałybyście
byście popatrzały
3 os. popatrzałby
by popatrzał
 popatrzałaby
by popatrzała
 popatrzałoby
by popatrzało
 popatrzeliby
by popatrzeli
 popatrzałyby
by popatrzały

bezosobnik: popatrzano by

bezokolicznik: popatrzeć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: popatrzawszy

gerundium: popatrzenie

odpowiednik aspektowy: patrzeć

Inne uwagi

Wariantywne formy czasu przeszłego: popatrzał, popatrzała itp., pochodzące od popatrzeć, używane są rzadziej od form popatrzył, popatrzyła itp., pochodzących od popatrzyć

Składnia

Rzosobowy + popatrzeć +
na CO + (JAK)

3. popatrz pan

Definicja

czasownik, którego używamy, aby zwrócić uwagę na to, co chcemy powiedzieć

Noty o użyciu

Używane zwykle w trybie rozkazującym.

Warianty

Wymowa

[popatszeć] lub pot. [popaczszeć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  patrzeć

Połączenia

  • proszę popatrzeć
  • popatrz tylko; popatrz pan; niech pani popatrzy; popatrzcie państwo

Cytaty

- Okropna jest ta babka, którą upiekłaś - powiedział Falczak. - Okropna? - zdziwiła się Falczakowa. - No popatrz, a w książce kucharskiej piszą, że jest pyszna.

źródło: KWSJP: O Wacusiu, Przekrój, 1995

Wygarnęła mu wszystko, chociaż co on, biedak, winien był temu, że otoczka ozonowa jest podziurawiona? - To nieprzyjemne - przytaknął. - Popatrz tylko, nawet nie wiedziałem, że podziurawiona.

źródło: KWSJP: Małgorzata Musierowicz: Szósta klepka, 1977

Zabłysnął wielką odwagą. Rozbił kilka czołgów czy coś podobnego. - No i co z tego? - A przecież on nie potrafił o niczym innym mówić jak tylko o koniach i babach. Popatrz, jak to z góry nie można nic o ludziach sądzić.

źródło: KWSJP: Tadeusz Kwiatkowski: Bohater do wynajęcia, 1956

Podobno miłość wszystko przezwycięży! [...] Popatrzcie, że dużo jest takich par, gdzie jest różnica materialna i jest im ze sobą dobrze!

źródło: Internet

Byłem naprawdę wściekły na nich i chciałem, aby się rozwiedli. [...] Popatrz, dowiaduję się, że się rozwodzą. Może moje głupie życzenie się spełniło?

źródło: NKJP: Kuba Jabłoński: Rozwód. Jak go przeżyć?, 2000

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

bezokolicznik: popatrzeć

Składnia

Rzosobowy + popatrzeć +
(że ZDANIE | ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE)

Frazeologizmy

jest na co popatrzeć
ktoś popatrzył innymi oczyma na kogoś/coś
Data ostatniej modyfikacji: 17.08.2013
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN