UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

patrzyć

patrzeć

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

Pochodzenie

Zob. patrzeć

1. na zegarek

Definicja

kierować na kogoś lub na coś wzrok

Warianty

patrzeć

Wymowa

[patszyć] lub pot. [paczszyć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły

Relacje znaczeniowe

synonimy:

lukać, patrzyć się

Połączenia

chłopiec, dziecko, mama patrzy; ludzie patrzą
patrzyć jakimś wzrokiem, gdzieś godzinami
patrzyć bez lęku; bez słowa
patrzyć do lustra; do archiwum, do książki, do słownika; do góry, do przodu, do tyłu
patrzyć na datę, na drzwi, na dziecko, na gwiazdy, na klawiaturę, na kobietę, na licznik, na niebo, na podłogę, na pomnik, na przechodniów, na rysunek, na rzekę, na słońce, na sufit, na ścianę, na telefon, na telewizję, na tłum, na wodę, na zegarek
patrząc od dołu, od góry, od końca, od lewej, od prawej, od przodu, od środka, od tyłu; od północy, od wschodu, od zachodu; od wejścia
patrzyć po ludziach, po sali, po twarzach
patrzyć pod nogi; pod słońce, pod światło
patrzyć ponad głowami
patrzyć przed siebie
patrzyć przez celownik, przez dziurkę od klucza, przez filtr, przez judasza, przez kraty, przez lornetkę, przez lunetę, przez lupę, przez mikroskop, przez obiektyw, przez okienko, przez okno, przez szkła, przez szparę, przez szybę, przez szybkę, przez teleskop, przez wizjer; przez ramię; przez łzy; przez różowe okulary; przez godzinę, przez moment
patrzyć spod przymrużonych powiek, spod nastroszonych brwi
patrzyć w celownik, w chmury, w ciemność, w ekran, w gazetę, w gwiazdy, w kadr, w kalendarz, w kamerę, w kartę, w kosmos, w książkę, w księżyc, w lunetę, w lusterko, w lustro, w mapę, w metrykę, w monitor, w morze, w mrok, w niebo, w nurt, w obiektyw, komuś w oczy, w ogień, w okno, w otchłań, w papiery, w podłogę, w protokół, w przestrzeń, w pustkę, w słońce, w sufit, w szybę, w ścianę, w talerz, w tekst, w telewizor, komuś w twarz, w wizjer, w wodę, w zeszyt, w ziemię; w bok, w dal, w dół, w głąb, w górę, w jakimś kierunku, w przód, w jakąś stronę, w tył; w milczeniu, w napięciu, w osłupieniu, w skupieniu, w zadumie, w zamyśleniu
patrzyć z balkonu, z okna, z tarasu, z trybun, z wieży, z ziemi; z dołu, z góry, z lewej (prawej) strony, z oddali, z przodu, z tyłu, z ukrycia, z wysokości; z ciekawością, z czułością, z entuzjazmem, z litością, z miłością, z napięciem, z niechęcią, z niedowierzaniem, z niesmakiem, z nieufnością, z nienawiścią, z obrzydzeniem, z oddaniem, z odrazą, z podziwem, z pogardą, z politowaniem, z przerażeniem, z rozbawieniem, z rozczuleniem, z rozpaczą, z rozrzewnieniem, z sympatią, tęsknotą, z trwogą, z ufnością, z uporem, z uśmiechem, z uwagą, z uwielbieniem, z wyrzutem, z zachwytem, z zaciekawieniem, z zadowoleniem, z zainteresowaniem, z zawiścią, z zazdrością; ze smutkiem, ze zdumieniem, ze zdziwieniem
patrzyć za okno
patrzyć zza firanki, zza uchylonych drzwi, zza szyby
patrzyć bacznie, badawczo, bezmyślnie, błagalnie, bystrze, chciwie, czujnie, dumnie, łakomie, niechętnie, niecierpliwie, niepewnie, nieruchomo, niespokojnie, nieufnie, odważnie, pilnie, podejrzliwie, pogodnie, ponuro, pożądliwie, pytająco, sennie, smętnie, spokojnie, śmiało, tęsknie, tępo, ukradkiem, uważnie, wesoło, wyczekująco, zachłannie, z rozdziawioną gębą, z zapartym tchem; kątem oka, spode łba, z ukosa; na lewo, na prawo, w lewo, w prawo, z bliska, z daleka, z lotu ptaka, z wysoka
kąt patrzenia

Cytaty

	Gdy mówił adwokat, sędzia patrzył na zegarek albo w sufit i poganiał. Po przerwie odczytali wyrok i było po wszystkim. źródło: NKJP: Włodzimierz Nowak: We mgle, pod Czerniowcami, Gazeta Wyborcza, 1994-10-20
	Tomek nic nie odpowiedział. Chwycił Pawła za rękaw i próbował odciągnąć. Ten nie reagował. Stał nieruchomo i patrzył po twarzach. źródło: NKJP: Piotr Krawczyk: Plamka światła, 1997
	Zbychu smołował dach kurnika. Szedł z gorącym lepikiem, nie patrzył pod nogi. No i się potknął, fujara. źródło: NKJP: Lidia Ostałowska, Paweł Smoleński: Grusza poszła do poborów, Gazeta Wyborcza, 1994-03-08
	Parę razy wychodziła na ulicę i patrzyła, czy nie ukaże się w dali Janek, ale gościniec był pusty. źródło: KWSJP: Albin Bobruk: Zagony Rososzy, 1984
	Do tej pory nie było jednak przepisów, które określałyby dopuszczalny czas pracy, dokładną odległość monitora od oczu, właściwy kąt patrzenia. źródło: NKJP: Bezpieczniej przy komputerze, Super Nowości, 1998

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	patrzę	patrzymy
2 os.	patrzysz	patrzycie
3 os.	patrzy	patrzą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłem +(e)m patrzył	patrzyłam +(e)m patrzyła	patrzyłom +(e)m patrzyło	patrzyliśmy +(e)śmy patrzyli	patrzyłyśmy +(e)śmy patrzyły
2 os.	patrzyłeś +(e)ś patrzył	patrzyłaś +(e)ś patrzyła	patrzyłoś +(e)ś patrzyło	patrzyliście +(e)ście patrzyli	patrzyłyście +(e)ście patrzyły
3 os.	patrzył	patrzyła	patrzyło	patrzyli	patrzyły

bezosobnik: patrzono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę patrzył będę patrzyć	będę patrzyła będę patrzyć	będę patrzyło będę patrzyć	będziemy patrzyli będziemy patrzyć	będziemy patrzyły będziemy patrzyć
2 os.	będziesz patrzył będziesz patrzyć	będziesz patrzyła będziesz patrzyć	będziesz patrzyło będziesz patrzyć	będziecie patrzyli będziecie patrzyć	będziecie patrzyły będziecie patrzyć
3 os.	będzie patrzył będzie patrzyć	będzie patrzyła będzie patrzyć	będzie patrzyło będzie patrzyć	będą patrzyli będą patrzyć	będą patrzyły będą patrzyć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		patrzmy
2 os.	patrz	patrzcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłbym bym patrzył	patrzyłabym bym patrzyła	patrzyłobym bym patrzyło	patrzylibyśmy byśmy patrzyli	patrzyłybyśmy byśmy patrzyły
2 os.	patrzyłbyś byś patrzył	patrzyłabyś byś patrzyła	patrzyłobyś byś patrzyło	patrzylibyście byście patrzyli	patrzyłybyście byście patrzyły
3 os.	patrzyłby by patrzył	patrzyłaby by patrzyła	patrzyłoby by patrzyło	patrzyliby by patrzyli	patrzyłyby by patrzyły

bezosobnik: patrzono by

bezokolicznik: patrzyć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	patrzenie	patrzenia
D.	patrzenia	patrzeń
C.	patrzeniu	patrzeniom
B.	patrzenie	patrzenia
N.	patrzeniem	patrzeniami
Ms.	patrzeniu	patrzeniach
W.	patrzenie	patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	patrzący	patrzący	patrzący	patrzące	patrząca
D.	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącej
C.	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącej
B.	patrzącego	patrzącego	patrzący	patrzące	patrzącą
N.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącą
Ms.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	patrzący	patrzący	patrzące	patrzące
D.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących
C.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym
B.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzące
N.	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi
Ms.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących

Inne uwagi

Wariantywne formy czasu przeszłego: patrzył, patrzyła itp., pochodzące od patrzyć, używane są częściej od form patrzał, patrzała itp., pochodzących od patrzeć

Składnia

Rz_żywotny	+	patrzyć	+	na KOGO/CO \| w CO \| po KIM/CZYM + (przez CO)
Rz_żywotny	+	patrzyć	+	GDZIE
Rz_żywotny	+	patrzyć	+	ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE

Skróty

2. na problem

Definicja

rozpatrywać i oceniać w jakiś sposób

Warianty

patrzeć

Wymowa

[patszyć] lub pot. [paczszyć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

Relacje znaczeniowe

synonimy:

spoglądać się

Połączenia

naród, rząd, społeczeństwo patrzy; politycy patrzą
patrzyć jakimś (niechętnym, przychylnym...) okiem
patrzyć na gospodarkę, na politykę, na religię; a jakąś kwestię, na jakąś sprawę, na świat, na czyjeś zachowanie, na życie; na przeszłość, na przyszłość
patrzyć od jakiejś strony
patrzyć po swojemu
patrzyć pod jakimś kątem, pod jakimś względem
patrzyć przez pryzmat czegoś
patrzyć w historię, w przeszłość, w przyszłość; w jakichś kategoriach, w jakimś kontekście, w jakiejś skali
patrzyć z jakiejś perspektywy, z jakiejś pozycji, z jednej (drugiej...) strony; z aprobatą, z bólem, z dezaprobatą, z dumą, z dystansem, z gniewem, z ironią, z lękiem, z nadzieją, z niepokojem, z obawą, z optymizmem, z pobłażaniem, z szacunkiem, z troską, z upodobaniem, z uznaniem, z wiarą, z wyrozumieniem, z wyższością, z żalem
patrzyć za siebie
patrzyć bezradnie, inaczej, krytycznie, krzywo, obojętnie, optymistycznie, realnie, sceptycznie, surowo, trzeźwo, z przymrużeniem oka; wstecz; z zewnątrz
sposób patrzenia

Cytaty

	- Będziemy razem latać? - zapytała. - Na pewno - ucieszyłam się. - Bo... wiesz co... Ty jesteś matematykiem i trzeźwo patrzysz na życie... - zaczęła. źródło: NKJP: Danuta Błaszak: Karuzela ku słońcu, 2003
	W ubiegłym roku na tematy społeczne mogła pani spoglądać z perspektywy opozycji, dziś patrzy z pozycji decydenta, sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej. Jest trudniej? źródło: NKJP: Redakcja: Biedą jest brak motywacji, Tygodnik Ciechanowski, 2002-04-12
	Ukraina to w pełni samodzielny byt, czego nie są w stanie dostrzec nie tylko Rosjanie, ale często i Zachód, patrzący na były Związek Radziecki przede wszystkim przez pryzmat Moskwy. źródło: NKJP: Marcin Wojciechowski: Pomarańczowy majdan, 2006
	740 pracowników sądeckiej Telekomunikacji z niepokojem patrzy w przyszłość, spółka zapowiada bowiem wprowadzenie programu restrukturyzacji, który pociągnie za sobą konieczność redukcji zatrudnienia. źródło: NKJP: SZEL: Cena nowoczesności, Dziennik Polski, 2001-12-14
	Mamy bardzo podobny sposób patrzenia na wiele spraw i podobne poczucie humoru. źródło: NKJP: Dobry kumpel, Cosmopolitan, 1998, nr 10

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	patrzę	patrzymy
2 os.	patrzysz	patrzycie
3 os.	patrzy	patrzą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłem +(e)m patrzył	patrzyłam +(e)m patrzyła	patrzyłom +(e)m patrzyło	patrzyliśmy +(e)śmy patrzyli	patrzyłyśmy +(e)śmy patrzyły
2 os.	patrzyłeś +(e)ś patrzył	patrzyłaś +(e)ś patrzyła	patrzyłoś +(e)ś patrzyło	patrzyliście +(e)ście patrzyli	patrzyłyście +(e)ście patrzyły
3 os.	patrzył	patrzyła	patrzyło	patrzyli	patrzyły

bezosobnik: patrzono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę patrzył będę patrzyć	będę patrzyła będę patrzyć	będę patrzyło będę patrzyć	będziemy patrzyli będziemy patrzyć	będziemy patrzyły będziemy patrzyć
2 os.	będziesz patrzył będziesz patrzyć	będziesz patrzyła będziesz patrzyć	będziesz patrzyło będziesz patrzyć	będziecie patrzyli będziecie patrzyć	będziecie patrzyły będziecie patrzyć
3 os.	będzie patrzył będzie patrzyć	będzie patrzyła będzie patrzyć	będzie patrzyło będzie patrzyć	będą patrzyli będą patrzyć	będą patrzyły będą patrzyć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		patrzmy
2 os.	patrz	patrzcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłbym bym patrzył	patrzyłabym bym patrzyła	patrzyłobym bym patrzyło	patrzylibyśmy byśmy patrzyli	patrzyłybyśmy byśmy patrzyły
2 os.	patrzyłbyś byś patrzył	patrzyłabyś byś patrzyła	patrzyłobyś byś patrzyło	patrzylibyście byście patrzyli	patrzyłybyście byście patrzyły
3 os.	patrzyłby by patrzył	patrzyłaby by patrzyła	patrzyłoby by patrzyło	patrzyliby by patrzyli	patrzyłyby by patrzyły

bezosobnik: patrzono by

bezokolicznik: patrzyć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	patrzenie	patrzenia
D.	patrzenia	patrzeń
C.	patrzeniu	patrzeniom
B.	patrzenie	patrzenia
N.	patrzeniem	patrzeniami
Ms.	patrzeniu	patrzeniach
W.	patrzenie	patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	patrzący	patrzący	patrzący	patrzące	patrząca
D.	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącej
C.	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącej
B.	patrzącego	patrzącego	patrzący	patrzące	patrzącą
N.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącą
Ms.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	patrzący	patrzący	patrzące	patrzące
D.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących
C.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym
B.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzące
N.	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi
Ms.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących

odpowiednik aspektowy: popatrzyć

Inne uwagi

Wariantywne formy czasu przeszłego: patrzył, patrzyła itp., pochodzące od patrzyć, używane są częściej od form patrzał, patrzała itp., pochodzących od patrzeć

Składnia

Rz_osobowy

patrzyć

na CO + (JAK)

3. na wykształcenie

Definicja

zwracać na coś uwagę

Warianty

patrzeć

Wymowa

[patszyć] lub pot. [paczszyć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

(nie) patrzyć na charakter, na osobowość, na urodę, na wygląd, na zachowanie; na ceny, na okoliczności, na pieniądze, na zysk

Cytaty

	Nie patrzyła na pieniądze, zawsze na ludzi. Często zdarzało jej się leczyć ludzi za „Bóg zapłać”, a nawet podsuwać drobną sumkę na recepty. źródło: NKJP: Zabił bo była za dobra, Super Express, 2006
	Nie oszukujmy się, jesteśmy wzrokowcami i głównie patrzymy na wygląd, a dopiero później na wnętrze kobiety. źródło: Internet
	Jesteś osobą koleżeńską, ale wybierasz swych znajomych, patrząc na zysk. źródło: Internet
	Nie patrząc, czy już wszyscy wsiedli, nasz kierowca ruszył z fantazją. źródło: KWSJP: Anna Kowalska-Lewicka: Koniec wojny na Podhalu, Tygodnik Podhalański, 1999, nr 8

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	patrzę	patrzymy
2 os.	patrzysz	patrzycie
3 os.	patrzy	patrzą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłem +(e)m patrzył	patrzyłam +(e)m patrzyła	patrzyłom +(e)m patrzyło	patrzyliśmy +(e)śmy patrzyli	patrzyłyśmy +(e)śmy patrzyły
2 os.	patrzyłeś +(e)ś patrzył	patrzyłaś +(e)ś patrzyła	patrzyłoś +(e)ś patrzyło	patrzyliście +(e)ście patrzyli	patrzyłyście +(e)ście patrzyły
3 os.	patrzył	patrzyła	patrzyło	patrzyli	patrzyły

bezosobnik: patrzono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę patrzył będę patrzyć	będę patrzyła będę patrzyć	będę patrzyło będę patrzyć	będziemy patrzyli będziemy patrzyć	będziemy patrzyły będziemy patrzyć
2 os.	będziesz patrzył będziesz patrzyć	będziesz patrzyła będziesz patrzyć	będziesz patrzyło będziesz patrzyć	będziecie patrzyli będziecie patrzyć	będziecie patrzyły będziecie patrzyć
3 os.	będzie patrzył będzie patrzyć	będzie patrzyła będzie patrzyć	będzie patrzyło będzie patrzyć	będą patrzyli będą patrzyć	będą patrzyły będą patrzyć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		patrzmy
2 os.	patrz	patrzcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłbym bym patrzył	patrzyłabym bym patrzyła	patrzyłobym bym patrzyło	patrzylibyśmy byśmy patrzyli	patrzyłybyśmy byśmy patrzyły
2 os.	patrzyłbyś byś patrzył	patrzyłabyś byś patrzyła	patrzyłobyś byś patrzyło	patrzylibyście byście patrzyli	patrzyłybyście byście patrzyły
3 os.	patrzyłby by patrzył	patrzyłaby by patrzyła	patrzyłoby by patrzyło	patrzyliby by patrzyli	patrzyłyby by patrzyły

bezosobnik: patrzono by

bezokolicznik: patrzyć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	patrzenie	patrzenia
D.	patrzenia	patrzeń
C.	patrzeniu	patrzeniom
B.	patrzenie	patrzenia
N.	patrzeniem	patrzeniami
Ms.	patrzeniu	patrzeniach
W.	patrzenie	patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	patrzący	patrzący	patrzący	patrzące	patrząca
D.	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącej
C.	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącej
B.	patrzącego	patrzącego	patrzący	patrzące	patrzącą
N.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącą
Ms.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	patrzący	patrzący	patrzące	patrzące
D.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących
C.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym
B.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzące
N.	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi
Ms.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących

Inne uwagi

Wariantywne formy czasu przeszłego: patrzył, patrzyła itp., pochodzące od patrzyć, używane są częściej od form patrzał, patrzała itp., pochodzących od patrzeć

Składnia

Rz_osobowy	+	patrzyć	+	na CO
Rz_osobowy	+	patrzyć	+	ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE

4. patrzcie państwo

Definicja

czasownik, którego używamy, aby zwrócić uwagę na to, co chcemy powiedzieć

Noty o użyciu

Używany w trybie rozkazującym.

Warianty

patrzeć

Wymowa

[patszyć] lub pot. [paczszyć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Relacje znaczeniowe

synonimy:

popatrzyć

Połączenia

patrz pan; niech pani patrzy; patrzcie państwo

Cytaty

	Radio jednozakresowe Rossija włączyłem - patrz pani, dziesięć lat nie używane, a zaczęło grać. źródło: NKJP: Aneta Augustyn: Wenecja na Traugutta, Gazeta Wyborcza, 1997-07-21
	Powtarzali mi nieraz: dawniej wiedziało się, kim jesteśmy, wspaniałym krajem, potęgą światową [...]. W czasach głasnosti odbyła się na ten temat dyskusja i niech pani patrzy, dokąd nas to zaprowadziło... źródło: NKJP: Marek Ostrowski, Adam Szostkiewicz: Między Stalinem a Hitlerem, Polityka, 2005-03-26
	- Muszę, do diabła, wiedzieć, dlaczego, jak i z czyjej ręki zginął mój brat. I ty mi to powiesz. Choćbym miał to z ciebie wytłuc! - Oho! Patrzcie kogucika! źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002
	– Wiesz, z nią nie było tak prosto. Miała strasznie pruderyjną matkę. – To patrz, jak ze mną masz dobrze. źródło: NKJP: Witold Horwath: Ultra Montana, 2005
	I patrzcie państwo, pieniążki się znalazły. Dyrektor banku daje 2 mln zł na remont, to i reszta da. źródło: KWSJP: Dobrochna Kędzierska: Żal na luzie, 1985

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo

Składnia

Rz_osobowy

patrzyć

(ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE)

5. ku północy

Definicja

być skierowanym gdzieś

Warianty

patrzeć

Wymowa

[patszyć] lub pot. [paczszyć]

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni kierunek

Relacje znaczeniowe

synonimy:

patrzyć się

Połączenia

okna patrzą gdzieś

Cytaty

Fotografie były spełzłe i wyblakłe, chociaż słońce nie zaglądało tu nigdy. Gdyby nawet mogło zajrzeć tu przez wysokie okno, cofnęłoby się z niesmakiem, lecz że pokój patrzył na północ, więc oszczędzono słońcu tej udręki.

źródło: NKJP: Kornel Makuszyński: Szaleństwa Panny Ewy, 1985

Moją sztubacką uwagę nieraz [...] pociągnął lokal widoczny przez wielką szklaną szybę, na lewo od wejścia do kawiarni „Esplanada” patrzący ku Plantom.

źródło: NKJP: Kazimierz Wyka: Rzecz wyobraźni, 1959

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	patrzę	patrzymy
2 os.	patrzysz	patrzycie
3 os.	patrzy	patrzą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłem +(e)m patrzył	patrzyłam +(e)m patrzyła	patrzyłom +(e)m patrzyło	patrzyliśmy +(e)śmy patrzyli	patrzyłyśmy +(e)śmy patrzyły
2 os.	patrzyłeś +(e)ś patrzył	patrzyłaś +(e)ś patrzyła	patrzyłoś +(e)ś patrzyło	patrzyliście +(e)ście patrzyli	patrzyłyście +(e)ście patrzyły
3 os.	patrzył	patrzyła	patrzyło	patrzyli	patrzyły

bezosobnik: patrzono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę patrzył będę patrzyć	będę patrzyła będę patrzyć	będę patrzyło będę patrzyć	będziemy patrzyli będziemy patrzyć	będziemy patrzyły będziemy patrzyć
2 os.	będziesz patrzył będziesz patrzyć	będziesz patrzyła będziesz patrzyć	będziesz patrzyło będziesz patrzyć	będziecie patrzyli będziecie patrzyć	będziecie patrzyły będziecie patrzyć
3 os.	będzie patrzył będzie patrzyć	będzie patrzyła będzie patrzyć	będzie patrzyło będzie patrzyć	będą patrzyli będą patrzyć	będą patrzyły będą patrzyć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		patrzmy
2 os.	patrz	patrzcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłbym bym patrzył	patrzyłabym bym patrzyła	patrzyłobym bym patrzyło	patrzylibyśmy byśmy patrzyli	patrzyłybyśmy byśmy patrzyły
2 os.	patrzyłbyś byś patrzył	patrzyłabyś byś patrzyła	patrzyłobyś byś patrzyło	patrzylibyście byście patrzyli	patrzyłybyście byście patrzyły
3 os.	patrzyłby by patrzył	patrzyłaby by patrzyła	patrzyłoby by patrzyło	patrzyliby by patrzyli	patrzyłyby by patrzyły

bezosobnik: patrzono by

bezokolicznik: patrzyć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	patrzenie	patrzenia
D.	patrzenia	patrzeń
C.	patrzeniu	patrzeniom
B.	patrzenie	patrzenia
N.	patrzeniem	patrzeniami
Ms.	patrzeniu	patrzeniach
W.	patrzenie	patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	patrzący	patrzący	patrzący	patrzące	patrząca
D.	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącej
C.	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącej
B.	patrzącego	patrzącego	patrzący	patrzące	patrzącą
N.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącą
Ms.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	patrzący	patrzący	patrzące	patrzące
D.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących
C.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym
B.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzące
N.	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi
Ms.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących

Inne uwagi

Wariantywne formy czasu przeszłego: patrzył, patrzyła itp., pochodzące od patrzyć, używane są częściej od form patrzał, patrzała itp., pochodzących od patrzeć

Składnia

Rz_nieżywotny

patrzyć

GDZIE

6. coś z oczu

Definicja

o emocjach lub cechach charakteru: przejawiać się w spojrzeniu

Warianty

patrzeć

Wymowa

[patszyć] lub pot. [paczszyć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

Połączenia

odwaga, podłość, spryt, szczerość, zło patrzy komuś z oczu

Cytaty

	Gdyby on był na naszym miejscu, dawno by z nami skończył – zawołał młodszy. – Podłość patrzyła mu z oczu od pierwszej chwili. źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tomek w krainie kangurów, 1957
	Udawanie nikogo już nie męczyło, bo wszyscy się przyzwyczaili - więc z pewnością przywykła również ta doświadczona starsza pani, której mądrość patrzyła z oczu. źródło: NKJP: Henryk Grynberg: Życie ideologiczne, osobiste, codzienne i artystyczne, 1998
	Ja, naiwny, daję wiarę. Daję, bo jak tu nie zaufać, jak nie zawierzyć, gdy temu komuś tak ładnie patrzy z oczu. źródło: NKJP: Roman Radoszewski: Czesław Niemen. Kiedy się dziwić przestanę... Monografia artystyczna, 2004
	Mówił, że może wróci, ale z oczu mu patrzyło, że nie. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	patrzę	patrzymy
2 os.	patrzysz	patrzycie
3 os.	patrzy	patrzą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłem +(e)m patrzył	patrzyłam +(e)m patrzyła	patrzyłom +(e)m patrzyło	patrzyliśmy +(e)śmy patrzyli	patrzyłyśmy +(e)śmy patrzyły
2 os.	patrzyłeś +(e)ś patrzył	patrzyłaś +(e)ś patrzyła	patrzyłoś +(e)ś patrzyło	patrzyliście +(e)ście patrzyli	patrzyłyście +(e)ście patrzyły
3 os.	patrzył	patrzyła	patrzyło	patrzyli	patrzyły

bezosobnik: patrzono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę patrzył będę patrzyć	będę patrzyła będę patrzyć	będę patrzyło będę patrzyć	będziemy patrzyli będziemy patrzyć	będziemy patrzyły będziemy patrzyć
2 os.	będziesz patrzył będziesz patrzyć	będziesz patrzyła będziesz patrzyć	będziesz patrzyło będziesz patrzyć	będziecie patrzyli będziecie patrzyć	będziecie patrzyły będziecie patrzyć
3 os.	będzie patrzył będzie patrzyć	będzie patrzyła będzie patrzyć	będzie patrzyło będzie patrzyć	będą patrzyli będą patrzyć	będą patrzyły będą patrzyć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		patrzmy
2 os.	patrz	patrzcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłbym bym patrzył	patrzyłabym bym patrzyła	patrzyłobym bym patrzyło	patrzylibyśmy byśmy patrzyli	patrzyłybyśmy byśmy patrzyły
2 os.	patrzyłbyś byś patrzył	patrzyłabyś byś patrzyła	patrzyłobyś byś patrzyło	patrzylibyście byście patrzyli	patrzyłybyście byście patrzyły
3 os.	patrzyłby by patrzył	patrzyłaby by patrzyła	patrzyłoby by patrzyło	patrzyliby by patrzyli	patrzyłyby by patrzyły

bezosobnik: patrzono by

bezokolicznik: patrzyć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	patrzenie	patrzenia
D.	patrzenia	patrzeń
C.	patrzeniu	patrzeniom
B.	patrzenie	patrzenia
N.	patrzeniem	patrzeniami
Ms.	patrzeniu	patrzeniach
W.	patrzenie	patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	patrzący	patrzący	patrzący	patrzące	patrząca
D.	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącej
C.	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącej
B.	patrzącego	patrzącego	patrzący	patrzące	patrzącą
N.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącą
Ms.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	patrzący	patrzący	patrzące	patrzące
D.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących
C.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym
B.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzące
N.	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi
Ms.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących

Inne uwagi

Wariantywne formy czasu przeszłego: patrzył, patrzyła itp., pochodzące od patrzyć, używane są częściej od form patrzał, patrzała itp., pochodzących od patrzeć

Składnia

Rz_nieżywotny	+	patrzyć	+	KOMU + z CZEGO
Ø	+	patrzyć	+	KOMU + z CZEGO + że ZDANIE

7. pracy

Definicja

pot.

starać się o coś

Warianty

patrzeć

Wymowa

[patszyć] lub pot. [paczszyć]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

patrzeć korzyści

Cytaty

Chłopa miałam dobrego. Nie patrzył wódki. Umarł w 1983 roku, jak miał 90 lat - mówi.

źródło: WSJP: Beata Zalot: A trzewiczki były czarne, Tygodnik Podhalański, 1999, nr 25

Skutki opieszałości mogą okazać się nieobliczalne. [...] Tam w Spółdzielni to tylko patrzą, żeby im na czas zapłacić - dodaje rozgoryczony lokator.

źródło: NKJP: Pękające osiedle, Tygodnik Podhalański, 1997, nr 8

Teraz to, że tak się wyrażę, Polak Polakowi wilkiem. Jedna niby krew w nich płynie... Pod jedną flagą hymn śpiewają, a tylko patrzą, jak tu sąsiada unieszczęśliwić i oszukać.

źródło: NKJP: Barbara Kosmowska: Prowincja, 2002

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	patrzę	patrzymy
2 os.	patrzysz	patrzycie
3 os.	patrzy	patrzą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłem +(e)m patrzył	patrzyłam +(e)m patrzyła	patrzyłom +(e)m patrzyło	patrzyliśmy +(e)śmy patrzyli	patrzyłyśmy +(e)śmy patrzyły
2 os.	patrzyłeś +(e)ś patrzył	patrzyłaś +(e)ś patrzyła	patrzyłoś +(e)ś patrzyło	patrzyliście +(e)ście patrzyli	patrzyłyście +(e)ście patrzyły
3 os.	patrzył	patrzyła	patrzyło	patrzyli	patrzyły

bezosobnik: patrzono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę patrzył będę patrzyć	będę patrzyła będę patrzyć	będę patrzyło będę patrzyć	będziemy patrzyli będziemy patrzyć	będziemy patrzyły będziemy patrzyć
2 os.	będziesz patrzył będziesz patrzyć	będziesz patrzyła będziesz patrzyć	będziesz patrzyło będziesz patrzyć	będziecie patrzyli będziecie patrzyć	będziecie patrzyły będziecie patrzyć
3 os.	będzie patrzył będzie patrzyć	będzie patrzyła będzie patrzyć	będzie patrzyło będzie patrzyć	będą patrzyli będą patrzyć	będą patrzyły będą patrzyć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		patrzmy
2 os.	patrz	patrzcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	patrzyłbym bym patrzył	patrzyłabym bym patrzyła	patrzyłobym bym patrzyło	patrzylibyśmy byśmy patrzyli	patrzyłybyśmy byśmy patrzyły
2 os.	patrzyłbyś byś patrzył	patrzyłabyś byś patrzyła	patrzyłobyś byś patrzyło	patrzylibyście byście patrzyli	patrzyłybyście byście patrzyły
3 os.	patrzyłby by patrzył	patrzyłaby by patrzyła	patrzyłoby by patrzyło	patrzyliby by patrzyli	patrzyłyby by patrzyły

bezosobnik: patrzono by

bezokolicznik: patrzyć

imiesłów przysłówkowy współczesny: patrząc

gerundium: patrzenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	patrzenie	patrzenia
D.	patrzenia	patrzeń
C.	patrzeniu	patrzeniom
B.	patrzenie	patrzenia
N.	patrzeniem	patrzeniami
Ms.	patrzeniu	patrzeniach
W.	patrzenie	patrzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: patrzący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	patrzący	patrzący	patrzący	patrzące	patrząca
D.	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącego	patrzącej
C.	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącemu	patrzącej
B.	patrzącego	patrzącego	patrzący	patrzące	patrzącą
N.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącą
Ms.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	patrzący	patrzący	patrzące	patrzące
D.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących
C.	patrzącym	patrzącym	patrzącym	patrzącym
B.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzące
N.	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi	patrzącymi
Ms.	patrzących	patrzących	patrzących	patrzących

Inne uwagi

Wariantywne formy czasu przeszłego: patrzył, patrzyła itp., pochodzące od patrzyć, używane są częściej od form patrzał, patrzała itp., pochodzących od patrzeć

Składnia

Rz_osobowy	+	patrzyć	+	CZEGO
Rz_osobowy	+	patrzyć	+	żeby ZDANIE

Frazeologizmy

Przysłowia

Darowanemu koniowi nie patrzy się w zęby
Darowanemu koniowi w zęby się nie patrzy

Data ostatniej modyfikacji: 23.04.2026