Chronologizacja
Pochodzenie
Zob. strzec
1. znaną osobę
Definicja
Wymowa
[spostszec] lub pot. [sposczszec], lub pot. [sposzczszec]
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | zauważyć |
Połączenia
- spostrzec pożar, ptaka, znaną osobę
- spostrzec coś w mroku
- spostrzec coś ze zdumieniem
- kątem oka, nagle spostrzec
Cytaty
|
Stał daleko ode mnie. Zauważyłam go i on też mnie spostrzegł. źródło: KWSJP: n: Lisa Kudrow - przyjaciółka z charakterem, Cosmopolitan, 2001, nr 3 |
|
|
[...] pierwszą rzeczą, jaką spostrzegłam, była odłożona kartka z kalendarza: „28 czerwca, imieniny Florentyny i Leona”. źródło: KWSJP: Kadry z życia, Życie na gorąco, 1999, nr 41 |
|
|
Usłyszał ciche mruczenie kota i kątem oka spostrzegł, że tuż u jego głowy przycupnął pan Mruczek. źródło: NKJP: Christian Skrzyposzek: Mojra, 1996 |
|
|
Zbudził ją głośny trzask żywicznych gałęzi dorzucanych do ognia [...]. Spostrzegła, jak w ślad za rzuconymi gałęziami buchnął ku górze wysoki słup ognia i rozświetlił całą niemal polanę. źródło: KWSJP: Piotr Korda: Wadera, 1968 |
|
|
Faraon spostrzegł, co się dzieje, i z zapalczywością runął za nimi na czele całej jazdy. źródło: KWSJP: Zenon Kosidowski: Opowieści biblijne, 1996 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
spostrzegę |
spostrzeżemy |
|||
| 2 os. |
spostrzeżesz |
spostrzeżecie |
|||
| 3 os. |
spostrzeże |
spostrzegą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
spostrzegłem +(e)m spostrzegł |
spostrzegłam +(e)m spostrzegła |
spostrzegłom +(e)m spostrzegło |
spostrzegliśmy +(e)śmy spostrzegli |
spostrzegłyśmy +(e)śmy spostrzegły |
| 2 os. |
spostrzegłeś +(e)ś spostrzegł |
spostrzegłaś +(e)ś spostrzegła |
spostrzegłoś +(e)ś spostrzegło |
spostrzegliście +(e)ście spostrzegli |
spostrzegłyście +(e)ście spostrzegły |
| 3 os. |
spostrzegł |
spostrzegła |
spostrzegło |
spostrzegli |
spostrzegły |
bezosobnik: spostrzeżono
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
spostrzeżmy |
|
| 2 os. |
spostrzeż |
spostrzeżcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
spostrzegłbym bym spostrzegł |
spostrzegłabym bym spostrzegła |
spostrzegłobym bym spostrzegło |
spostrzeglibyśmy byśmy spostrzegli |
spostrzegłybyśmy byśmy spostrzegły |
| 2 os. |
spostrzegłbyś byś spostrzegł |
spostrzegłabyś byś spostrzegła |
spostrzegłobyś byś spostrzegło |
spostrzeglibyście byście spostrzegli |
spostrzegłybyście byście spostrzegły |
| 3 os. |
spostrzegłby by spostrzegł |
spostrzegłaby by spostrzegła |
spostrzegłoby by spostrzegło |
spostrzegliby by spostrzegli |
spostrzegłyby by spostrzegły |
bezosobnik: spostrzeżono by
bezokolicznik: spostrzec
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
spostrzegłszy
gerundium: spostrzeżenie
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | spostrzeżenie |
spostrzeżenia |
| D. | spostrzeżenia |
spostrzeżeń |
| C. | spostrzeżeniu |
spostrzeżeniom |
| B. | spostrzeżenie |
spostrzeżenia |
| N. | spostrzeżeniem |
spostrzeżeniami |
| Ms. | spostrzeżeniu |
spostrzeżeniach |
| W. | spostrzeżenie |
spostrzeżenia |
imiesłów przymiotnikowy bierny: spostrzeżony
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | spostrzeżony |
spostrzeżony |
spostrzeżony |
spostrzeżone |
spostrzeżona |
| D. | spostrzeżonego |
spostrzeżonego |
spostrzeżonego |
spostrzeżonego |
spostrzeżonej |
| C. | spostrzeżonemu |
spostrzeżonemu |
spostrzeżonemu |
spostrzeżonemu |
spostrzeżonej |
| B. | spostrzeżonego |
spostrzeżonego |
spostrzeżony |
spostrzeżone |
spostrzeżoną |
| N. | spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżoną |
| Ms. | spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | spostrzeżeni |
spostrzeżeni |
spostrzeżone |
spostrzeżone |
| D. | spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
| C. | spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
| B. | spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżone |
| N. | spostrzeżonymi |
spostrzeżonymi |
spostrzeżonymi |
spostrzeżonymi |
| Ms. | spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
odpowiednik aspektowy: spostrzegać
Składnia
| Rzżywotny | + | spostrzec | + |
KOGO/CO
|
| Rzżywotny | + | spostrzec | + |
że ZDANIE | jak ZDANIE | ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE
|
2. możliwość
Definicja
Wymowa
[spostszec] lub pot. [sposczszec], lub pot. [sposzczszec]
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | spodziać się, spostrzec się |
Połączenia
- spostrzec możliwość, regularności
- spostrzec coś w czyimś zachowaniu
- spostrzec coś z przerażeniem; ze zdumieniem, ze zdziwieniem
- łatwo spostrzec
Cytaty
|
Mogiła nie przetrwała, niestety, do naszych czasów, a treść epitafium [...] znamy tylko z przekazu Antoniego Kosteckiego, który jako pierwszy spostrzegł potrzebę dokumentowania historii cmentarza. źródło: NKJP: Grosz dla umarłych, Dziennik Polski, 2001-05-05 |
|
|
Tego dnia spotkaliśmy Panią Marię [...]. Janek wykrzyknął: przedstawiam pani kolegę, też początkującego malarza! Spostrzegłszy, że popełnił gafę, zaczął Panią Marię przepraszać, tłumacząc się przejęzyczeniem. źródło: KWSJP: Lucjan Poczęsny : MALARCIA (Maria Płonkowska), Bolesławskie Zeszyty Historyczne, 1997 |
|
|
Marta nawet nie spostrzegła, kiedy została wciągnięta w dyskusję, chodząc po tym przeogromnym placu i odpalając papierosa od papierosa. źródło: NKJP: Wiesława Maria Korczyńska: Wróć..., 2001 |
|
|
Z chicagowskim środowiskiem aktorskim miał sporadyczny kontakt, czasami udzielał się artystycznie w innych polonijnych kręgach. Nawet nie spostrzegł, jak za oceanem minęło mu 10 lat. źródło: KWSJP: Beata Zalot: Czerwienne-Warszawa-Chicago, Tygodnik Podhalański, 1999 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
spostrzegę |
spostrzeżemy |
|||
| 2 os. |
spostrzeżesz |
spostrzeżecie |
|||
| 3 os. |
spostrzeże |
spostrzegą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
spostrzegłem +(e)m spostrzegł |
spostrzegłam +(e)m spostrzegła |
spostrzegłom +(e)m spostrzegło |
spostrzegliśmy +(e)śmy spostrzegli |
spostrzegłyśmy +(e)śmy spostrzegły |
| 2 os. |
spostrzegłeś +(e)ś spostrzegł |
spostrzegłaś +(e)ś spostrzegła |
spostrzegłoś +(e)ś spostrzegło |
spostrzegliście +(e)ście spostrzegli |
spostrzegłyście +(e)ście spostrzegły |
| 3 os. |
spostrzegł |
spostrzegła |
spostrzegło |
spostrzegli |
spostrzegły |
bezosobnik: spostrzeżono
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
spostrzeżmy |
|
| 2 os. |
spostrzeż |
spostrzeżcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
spostrzegłbym bym spostrzegł |
spostrzegłabym bym spostrzegła |
spostrzegłobym bym spostrzegło |
spostrzeglibyśmy byśmy spostrzegli |
spostrzegłybyśmy byśmy spostrzegły |
| 2 os. |
spostrzegłbyś byś spostrzegł |
spostrzegłabyś byś spostrzegła |
spostrzegłobyś byś spostrzegło |
spostrzeglibyście byście spostrzegli |
spostrzegłybyście byście spostrzegły |
| 3 os. |
spostrzegłby by spostrzegł |
spostrzegłaby by spostrzegła |
spostrzegłoby by spostrzegło |
spostrzegliby by spostrzegli |
spostrzegłyby by spostrzegły |
bezosobnik: spostrzeżono by
bezokolicznik: spostrzec
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
spostrzegłszy
gerundium: spostrzeżenie
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | spostrzeżenie |
spostrzeżenia |
| D. | spostrzeżenia |
spostrzeżeń |
| C. | spostrzeżeniu |
spostrzeżeniom |
| B. | spostrzeżenie |
spostrzeżenia |
| N. | spostrzeżeniem |
spostrzeżeniami |
| Ms. | spostrzeżeniu |
spostrzeżeniach |
| W. | spostrzeżenie |
spostrzeżenia |
imiesłów przymiotnikowy bierny: spostrzeżony
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | spostrzeżony |
spostrzeżony |
spostrzeżony |
spostrzeżone |
spostrzeżona |
| D. | spostrzeżonego |
spostrzeżonego |
spostrzeżonego |
spostrzeżonego |
spostrzeżonej |
| C. | spostrzeżonemu |
spostrzeżonemu |
spostrzeżonemu |
spostrzeżonemu |
spostrzeżonej |
| B. | spostrzeżonego |
spostrzeżonego |
spostrzeżony |
spostrzeżone |
spostrzeżoną |
| N. | spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżoną |
| Ms. | spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | spostrzeżeni |
spostrzeżeni |
spostrzeżone |
spostrzeżone |
| D. | spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
| C. | spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
spostrzeżonym |
| B. | spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżone |
| N. | spostrzeżonymi |
spostrzeżonymi |
spostrzeżonymi |
spostrzeżonymi |
| Ms. | spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
spostrzeżonych |
odpowiednik aspektowy: spostrzegać
Składnia
| Rzosobowy | + | spostrzec | + |
CO
|
| Rzosobowy | + | spostrzec | + |
że ZDANIE | jak ZDANIE | ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE
|