UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

cmentarz

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp
W postaci: cmyntarz/smyntarz

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. cmentarz
 cmentarze
D. cmentarza
 cmentarzy
C. cmentarzowi
 cmentarzom
B. cmentarz
 cmentarze
N. cmentarzem
 cmentarzami
Ms. cmentarzu
 cmentarzach
W. cmentarzu
 cmentarze

Pochodzenie

łac. cœmētērium

łac. kośc. cīmītērium

z gr. koimētḗrion 'sala sypialna, miejsce spoczynku'

1. dla zmarłych

Definicja

wyznaczony teren, na którym grzebie się zmarłych

Noty o użyciu

Współcześnie używane również w odniesieniu do podobnych miejsc, w których grzebie się zwłoki zwierząt domowych.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia śmierć

Relacje znaczeniowe

synonimy:  cmentarzysko, miasto umarłych, nekropola, nekropolia, park sztywnych, smętarz, smętarzysko

Połączenia

  • miejscowy, pobliski; nowy, stary; krakowski, lwowski, nakielski, zakopiański...; miejski, wiejski; symboliczny cmentarz; cmentarz Łyczakowski, Powązkowski; centralny, katedralny, komunalny, miejski, parafialny, przyklasztorny, przykościelny; choleryczny; kalwiński, katolicki, muzułmański, prawosławny, żydowski; austriacki, poniemiecki, radziecki; partyzancki, wojenny
  • cmentarz zasłużonych; choleryków
  • cmentarz dla bezdomnych, dla cywilów, dla zasłużonych; dla psów, dla zwierząt
  • cmentarz na Bródnie, na Monte Casino, na Pęksowym Brzyzku, na Powązkach, na Rakowicach, na Rossie, na Salwatorze...
  • administracja, zarząd; brama, okolica, rejon; poświęcenie cmentarza
  • procesja na cmentarz
  • grób, nagrobek, pomnik na cmentarzu
  • cmentarz znajduje się gdzieś
  • budować, odrestaurować, ogrodzić, porządkować; zdewastować, zniszczyć; odwiedzić/odwiedzać, zwiedzać cmentarz
  • parkować, stać; sprzedawać coś pod cmentarzem
  • leżeć na cmentarzu

Cytaty

Częste powodzie podmywały cmentarz, więc zmarłych zaczęto grzebać w innym miejscu [...].

źródło: NKJP: Internet

Piotr powinien być pochowany na Skałce albo na Wawelu, ale mówił mi, że chciałby leżeć na cmentarzu żydowskim w Łodzi, gdzie leży jego matka.

źródło: NKJP: Przyjaciele z Piwnicy wspominają Piotra Skrzyneckiego, Gazeta Wyborcza, 1997-04-28

W Zaduszki będziemy myśleć o naszych najbliższych, już nieobecnych, ale wciąż żywych w naszej pamięci. Na cmentarzach zapłoną znicze [...].

źródło: NKJP: W. Hagedorny: Światełka pamięci, Tygodnik Ciechanowski, 2003-11-01

X, pisarz i miłośnik zwierząt (sześć psów i siedem kotów), mówi, że cmentarz dla zwierząt to świadectwo wyższej kultury społeczeństwa.

źródło: NKJP: Irena Morawska: Psi los, Gazeta Wyborcza, 1992-11-20

Mieszkańcy [...] boją się epidemii cholery. Ich zdaniem, w miejscu dawnego cmentarza choleryków planowane jest wykonanie wykopów pod budowę.

źródło: NKJP: (jan): Strach przed epidemią cholery, Dziennik Bałtycki, 1999-12-07

Składnia

bez ograniczeń + cmentarz +
(JAKI)
bez ograniczeń + cmentarz +
(dla KOGO/CZEGO)
bez ograniczeń + cmentarz +
(KOGO/CZEGO)

Odesłania

Zob. też:

grzebalnik

2. przy kościele

Definicja

przest. 
teren wokół kościoła, dawniej przeznaczony do grzebania zmarłych

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia śmierć

Relacje znaczeniowe

synonimy:  smętarz

Cytaty

Dom znajduje się w rękach rodziny, która od wieków mieszka w Krakowie i każde pokolenie dodaje coś do jego wyposażenia. [...] Z okien widok wprost na cmentarz przy kościele Mariackim. To kamienica Hipolitów przy placu Mariackim 3 [...].

źródło: NKJP: Kto mieszka u Hipolitów?, Dziennik Polski, 2002-09-21

Frazeologizmy

ktoś wyprawia na tamten świat kogoś
ktoś posyła na cmentarz kogoś
ktoś wysyła na cmentarz kogoś
ktoś wyprawił na tamten świat kogoś
ktoś posłał na cmentarz kogoś
ktoś wysłał na cmentarz kogoś
Data ostatniej modyfikacji: 31.03.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN