UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

umarły

Chronologizacja

1 połowa XIV w., SStp

Pochodzenie

Imiesłów czasu przeszłego *u-mŕ̥lъ od przedrostkowego czasownika *u-merti; w st.pol. także u-merły;
zob. mrzeć.

1. człowiek

Definicja

taki, który nie żyje

Noty o użyciu

Używane często w znaczeniu rzeczownikowym 'umarły człowiek'.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia śmierć

Relacje znaczeniowe

synonimy:

nieobecny, zgasły, zmarły

Połączenia

umarły człowiek; umarła kobieta; umarłe dziecko, zwierzę
żywy i umarły

Cytaty

	Pierwszy, znany nam cud przywrócenia do życia człowieka umarłego spowodował niemałe poruszenie wśród Żydów. źródło: NKJP: Jan Gać: Ziemia Święta. Kulturowy przewodnik śladami Jezusa, 2009
	Tam w górze jest ten drewniany kościół z umarłą kobietą na katafalku. źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Kronika wypadków miłosnych, 2006
	[...] przyszedł czas książek, żeby osłonić mnie od lęku przed sobą i paskudztwem własnych myśli. [...] Dopóki ojciec zadżumionych nie przyniósł na rękach i nie położył przede mną wszystkich swych umarłych dzieci. źródło: NKJP: Joanna Kulmowa: Topografia myślenia, 2001
	Gdy umarli zmartwychwstaną, wtedy wszystkie góry i pagórki ziemi rozpłyną się w ogniu, niby wosk, i rozleją się rzeką lawy gorejącej, a wszyscy zmartwychwstali będą musieli przejść przez tę rzekę ognia. źródło: NKJP: Andrzej Sarwa: Rzeczy ostateczne człowieka i świata : eschatologia Zaratusztrianizmu, 2005
	[...] autor w pełni wykorzystuje wymyśloną przez siebie zasadę, że ciało umarłego, który znalazł się w Piekle, da się dowolnie kształtować. źródło: NKJP: Anna Kańtoch: Wow i opad szczęki, Esensja, 2009-04-08

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	umarły	umarły	umarły	umarłe	umarła
D.	umarłego	umarłego	umarłego	umarłego	umarłej
C.	umarłemu	umarłemu	umarłemu	umarłemu	umarłej
B.	umarłego	umarłego	umarły	umarłe	umarłą
N.	umarłym	umarłym	umarłym	umarłym	umarłą
Ms.	umarłym	umarłym	umarłym	umarłym	umarłej
W.	umarły	umarły	umarły	umarłe	umarła

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	umarli	umarli	umarłe	umarłe
D.	umarłych	umarłych	umarłych	umarłych
C.	umarłym	umarłym	umarłym	umarłym
B.	umarłych	umarłych	umarłych	umarłe
N.	umarłymi	umarłymi	umarłymi	umarłymi
Ms.	umarłych	umarłych	umarłych	umarłych
W.	umarli	umarli	umarłe	umarłe

2. wymarły

Definicja

pusty, zapomniany i bez ludzi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Przynależność i podział terytorialny typy terytoriów, podział administracyjny

Połączenia

umarła planeta, wieś, wioska; umarłe miasteczko, miasto

Cytaty

Na naszym terenie świadectwem tej pożogi są umarłe wsie Beskidów, Bieszczadów i Mazur.

źródło: NKJP: Zdzisław Skrok: Wielkie Rozdroże: ćwiczenia terenowe z archeologii wyobraźni, 2008

Wkroczyliśmy do dzielnicy żydowskiej. Przedstawiała ona przerażający widok. Zdawało mi się, że wkroczyłem na cmentarz lub do umarłego miasta.

źródło: NKJP: Leon Guz: Targowa 64: dziennik 27 I 1943-11 IX 1944, 2001

Największą atrakcją okazał się jednak wypad samochodem poza Los Angeles. Byli m.in. w Calico na pustyni Mojave - umarłym miasteczku, słynącym na przełomie XIX i XX wieku z kopalni srebra.

źródło: NKJP: (FIL): W dojo i kasynie, Dziennik Polski, 2008-03-08

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	umarły	umarły	umarły	umarłe	umarła
D.	umarłego	umarłego	umarłego	umarłego	umarłej
C.	umarłemu	umarłemu	umarłemu	umarłemu	umarłej
B.	umarłego	umarłego	umarły	umarłe	umarłą
N.	umarłym	umarłym	umarłym	umarłym	umarłą
Ms.	umarłym	umarłym	umarłym	umarłym	umarłej
W.	umarły	umarły	umarły	umarłe	umarła

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	umarli	umarli	umarłe	umarłe
D.	umarłych	umarłych	umarłych	umarłych
C.	umarłym	umarłym	umarłym	umarłym
B.	umarłych	umarłych	umarłych	umarłe
N.	umarłymi	umarłymi	umarłymi	umarłymi
Ms.	umarłych	umarłych	umarłych	umarłych
W.	umarli	umarli	umarłe	umarłe

Frazeologizmy

coś pomaga jak umarłemu kadzidło
potrzebny jak umarłemu kadzidło
coś pomogło jak umarłemu kadzidło
coś pomogło tyle, co umarłemu kadzidło
coś/ktoś umarłego by obudziło/obudził
coś umarłego by na nogi postawiło
latarnia umarłych
miasto umarłych

Data ostatniej modyfikacji: 28.11.2025