Chronologizacja
Pochodzenie
niem. Hemmholz 'drzewo do hamowania, hamulec'
1. samochodowy
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA ➔ Urządzenia i maszyny ➔ budowa urządzeń i maszyn
CZŁOWIEK I TECHNIKA ➔ Transport ➔ transport lądowy
Połączenia
- awaryjny, rowerowy, samochodowy; automatyczny, cierny, hydrauliczny, mechaniczny, pneumatyczny, samoczynny, ściągający, tarczowy; nożny, ręczny; przedni, tylny; sprawny, uszkodzony, wzmocniony, zablokowany, zaciągnięty, zepsuty hamulec; hamulec pociągowy, silnikowy; aerodynamiczny, bębnowy, klockowy, nożny, pomocniczy, postojowy, szczękowy, szynowy, wylotowy, zespolony
- hamulec koła, pociągu, pojazdu, wagonu; bezpieczeństwa
- hamulce w aucie, w rowerze, w wózku
- hamulec i sprzęgło; amortyzatory i hamulce
- dźwignia, pedał, rączka, tarcza, zaciski; awaria, wspomaganie; skuteczność, sprawność hamulca; blokada, kontrola, próba, regulacja; system, układ; pisk, zgrzyt hamulców
- kłopoty, problem z hamulcami
- hamulec blokuje coś, działa, zatrzymał się; wysiadł, zawiódł/zawodzi, zepsuł się; zapiszczał
- użyć/używać hamulca
- nacisnąć/naciskać, wcisnąć, wdepnąć; zaciągnąć, zwolnić/zwalniać; uruchomić/uruchamiać, włączyć/włączać; sprawdzić/sprawdzać hamulec
- nacisnąć/naciskać na hamulec; pociągnąć za hamulec; wyposażyć coś w hamulec
- zapomnieć o hamulcach
Cytaty
|
Kaśka odruchowo wdusiła hamulec i chociaż do samego końca nie udało jej się zatrzymać wozu, prędkość znacząco spadła. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Dobry powód, by zabijać, 2005 |
|
|
Ja to jeszcze dam radę zatrzymać, szarpnąć za hamulec bezpieczeństwa albo zjechać na Berdyczów. źródło: NKJP: Iwona L. Konieczna; Paweł Tomczyk: Szarlotka z ogryzków, 2006 |
|
|
Kiedy licznik pokazał siedemdziesiąt, skręcił kierownicę, zaciągnął hamulec ręczny i gdy samochód zaczął się obracać, puścił hamulec, zredukował bieg, wcisnął gaz i po chwili był znów na Puławskiej, mknąc w kierunku centrum. źródło: NKJP: Zygmunt Miłoszewski: Domofon, 2005 |
|
|
Kierowca wcisnął hamulec, parą gramolących się z przedziału desantu żołnierzy zarzuciło z powrotem na ławki. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Kisuny, 2008 |
|
|
Czyjaś piżama, jej górna część ląduje na przedniej szybie autobusu, kierowca naciska hamulec, pasażerowie lecą do przodu [...]. źródło: NKJP: Janusz Rudnicki: Chodźcie, idziemy, 2007 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | hamulec |
hamulce |
|
| D. | hamulca |
hamulców |
|
| C. | hamulcowi |
hamulcom |
|
| B. | hamulec |
hamulce |
|
| N. | hamulcem |
hamulcami |
|
| Ms. | hamulcu |
hamulcach |
|
| W. | hamulcu |
hamulce |
2. rozwoju
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | przeszkoda |
Połączenia
- istotny, naturalny, swoisty; potężny, poważny, silny, skuteczny hamulec; wewnętrzne, wszelkie hamulce; hamulec płacowy, rozwojowy
- hamulec inflacji, nauki, postępu, prywatyzacji, przemian, reformy, rozwoju, wzrostu (bezpieczeństwa, cen, zatrudnienia...)
- hamulce blokują coś, działają
- nakładać, stanowić, uruchomić/uruchamiać, usunąć, zastosować hamulec; usuwać, wprowadzić hamulce
- stać się/stawać się hamulcem
Cytaty
|
Ma to zapobiec inflacji, ale może też stać się hamulcem aktywności gospodarczej. źródło: NKJP: Stopa porażki Clarke'a, Gazeta Wyborcza, 1994-09-13 |
|
|
Państwa dbające o rozwój cywilizacyjny, status socjalny i zdrowotny społeczeństwa wcześniej czy później wprowadzą skuteczne hamulce dla tytoniowej degradacji kolejnych pokoleń. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 18.11.1998 |
|
|
Obecny system podatkowy trzeba zmienić, bo jest hamulcem rozwoju gospodarczego. źródło: NKJP: Jacek Mojkowski: Fundament czy klajster na fasadzie, Polityka, 1998 |
|
|
I nie lekceważy głosów ekologów, którzy u nas uważani są za największy hamulec inwestycji antypowodziowych. źródło: NKJP: Kiedy Zachód rezygnuje z wałów, Polska planuje budować nowe, Polska The Times, 2010-05-27 |
|
|
Zdaniem byłego ministra finansów [...], żywność przestała być hamulcem inflacji, a częściowo jej wzrost został spowodowany wzrostem płac. źródło: NKJP: (PAP): Zaskakujący wzrost inflacji, Dziennik Polski, 1999-10-16 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | hamulec |
hamulce |
|
| D. | hamulca |
hamulców |
|
| C. | hamulcowi |
hamulcom |
|
| B. | hamulec |
hamulce |
|
| N. | hamulcem |
hamulcami |
|
| Ms. | hamulcu |
hamulcach |
|
| W. | hamulcu |
hamulce |
Składnia
|
+ | hamulec | + |
(CZEGO)
|
3. moralny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Zasady współżycia społecznego ➔ zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Usposobienie człowieka ➔ cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | blokada |
Połączenia
- etyczny, naturalny, wewnętrzny; potężny, silny, skuteczny hamulec; moralne, wszelkie hamulce
- hamulce puściły/puszczają
- pozbawiać kogoś hamulców
- mieć, posiadać; stracić, tracić hamulce
Cytaty
|
A potem, kiedy taksówką dojechała wreszcie do Zośki i Adama, hamulce puściły. Znowu nie była w stanie nad sobą zapanować. źródło: NKJP: Piotr Krawczyk: Plamka światła,1997 |
|
|
Będąc w kilkuosobowych grupach, pod wpływem alkoholu młodzi ludzie tracą hamulce, są bardziej skłonni do zaczepek, do wyczynów chuligańskich. źródło: NKJP: Dzieci bez nadzoru, Dziennik Polski, 2003-07-23 |
|
|
Wydawało się, że Włosi pogodzili się już z myślą, że politycy nie mają żadnych hamulców i wszystko im wolno. źródło: NKJP: Sylwia Wysocka: Basta Italia, Polityka, 2002-08-10 |
|
|
Brak hamulców moralnych doprowadził młode pokolenie do alkoholizmu, kradzieży, chorób wenerycznych i chuligaństwa. źródło: NKJP: Grzegorz Michalski: Działalność stowarzyszenia chrześcijańsko-narodowego nauczycielstwa szkół powszechnych 1921-1939, 2002 |
|
|
Często się słyszy, że usunięcie hamulców etycznych i wyciszenie sumienia jest niezbędnym warunkiem skutecznego działania czy maksymalizacji zysku. źródło: NKJP: Józef Kozielecki: 18 maja Jan Paweł II kończy 75 lat, Gazeta Wyborcza, 1995-05-13 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | hamulec |
hamulce |
|
| D. | hamulca |
hamulców |
|
| C. | hamulcowi |
hamulcom |
|
| B. | hamulec |
hamulce |
|
| N. | hamulcem |
hamulcami |
|
| Ms. | hamulcu |
hamulcach |
|
| W. | hamulcu |
hamulce |
Inne uwagi
Zwykle lm