UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

boleć

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

1. o nodze

Definicja

sprawiać ból fizyczny lub psychiczny

Pochodzenie

psł. *bolěti, *boljǫ 'cierpieć, być chorym; sprawiać ból, cierpienie'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie przyczyny, objawy i skutki chorób

Połączenia

brzuch, głowa, kolano, noga boli

Cytaty

	Noga bolała mnie coraz bardziej. Zgłosiłem się do kliniki i przyjęli mnie na oddział. źródło: NKJP: Barbara Sadłowska: Przegrał z bólem, Gazeta Poznańska, 2005-02-26
	Wroński wrócił do domu roztrzęsiony, z bolącą głową i głodny. źródło: NKJP: Krystyna Jagiełło: Dziedzice bezprawnej wolności, 2007
	Błaga pan te palce, ściska, siłą próbuje zginać, a one jakby martwe. Niechby najgorzej bolały, niechby nie do wytrzymania bolały, niechby rwały, piekły, kłuły, ale niechby się zginały. źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Traktat o łuskaniu fasoli, 2007
	Konie kilometrami pędziły równym kłusem, a oczy bolały od olśniewającej bieli śniegu. źródło: NKJP: Krystyna Uniechowska: Apokryf wenecki, 2004
	Rozczarowanie boli tym bardziej, im mocniej się wierzyło. Niestety. źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	bolę	bolimy
2 os.	bolisz	bolicie
3 os.	boli	bolą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	bolałem +(e)m bolał	bolałam +(e)m bolała	bolałom +(e)m bolało	boleliśmy +(e)śmy boleli	bolałyśmy +(e)śmy bolały
2 os.	bolałeś +(e)ś bolał	bolałaś +(e)ś bolała	bolałoś +(e)ś bolało	boleliście +(e)ście boleli	bolałyście +(e)ście bolały
3 os.	bolał	bolała	bolało	boleli	bolały

bezosobnik: bolano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę bolał będę boleć	będę bolała będę boleć	będę bolało będę boleć	będziemy boleli będziemy boleć	będziemy bolały będziemy boleć
2 os.	będziesz bolał będziesz boleć	będziesz bolała będziesz boleć	będziesz bolało będziesz boleć	będziecie boleli będziecie boleć	będziecie bolały będziecie boleć
3 os.	będzie bolał będzie boleć	będzie bolała będzie boleć	będzie bolało będzie boleć	będą boleli będą boleć	będą bolały będą boleć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		bólmy
2 os.	ból	bólcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	bolałbym bym bolał	bolałabym bym bolała	bolałobym bym bolało	bolelibyśmy byśmy boleli	bolałybyśmy byśmy bolały
2 os.	bolałbyś byś bolał	bolałabyś byś bolała	bolałobyś byś bolało	bolelibyście byście boleli	bolałybyście byście bolały
3 os.	bolałby by bolał	bolałaby by bolała	bolałoby by bolało	boleliby by boleli	bolałyby by bolały

bezosobnik: bolano by

bezokolicznik: boleć

imiesłów przysłówkowy współczesny: boląc

gerundium: bolenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	bolenie	bolenia
D.	bolenia	boleń
C.	boleniu	boleniom
B.	bolenie	bolenia
N.	boleniem	boleniami
Ms.	boleniu	boleniach
W.	bolenie	bolenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: bolący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	bolący	bolący	bolący	bolące	boląca
D.	bolącego	bolącego	bolącego	bolącego	bolącej
C.	bolącemu	bolącemu	bolącemu	bolącemu	bolącej
B.	bolącego	bolącego	bolący	bolące	bolącą
N.	bolącym	bolącym	bolącym	bolącym	bolącą
Ms.	bolącym	bolącym	bolącym	bolącym	bolącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	bolący	bolący	bolące	bolące
D.	bolących	bolących	bolących	bolących
C.	bolącym	bolącym	bolącym	bolącym
B.	bolących	bolących	bolących	bolące
N.	bolącymi	bolącymi	bolącymi	bolącymi
Ms.	bolących	bolących	bolących	bolących

Inne uwagi

Używane są tylko formy 3 os. lp i lm

Składnia

Rz_nieżywotny

boleć

KOGO

2. nad stratą

Definicja

martwić się z jakiegoś powodu

Pochodzenie

psł. *bolěti, bolějǫ 'doznawać bólu, cierpieć, chorować; marwić się, troszczyć się'

Forma prasłowiańska jest czasownikiem odrzeczownikowym od psł. *bolь 'cierpienie' (Bor); zob. ból

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	ubolewać
	hiperonimy:	martwić się

Połączenia

boleć nad czyimś losem, nad stratą czegoś, nad czyjąś śmiercią

Cytaty

	Futbolowi kibice w Oświęcimiu boleją nad losem najstarszego klubu w mieście. Piłkarze Soły znajdują się na głębokim dnie V ligi wadowickiej. źródło: NKJP: Andrzej Rzycki: Wsteczny nurt Soły, Gazeta Krakowska, 2002-09-19
	Obok katedry wznosił się zamek, pamiętający czasy Piastów i Jagiellonów. [...] Powszechnie bolano nad jego stanem. źródło: NKJP: Michał Rożek: Symbolika i magia Krakowa, 2000
	Jan Paweł II szczególnie boleje nad uzależnioną młodzieżą, ponieważ młodość jest czasem otwierania się na życie, czasem wielkich ideałów, szczerej i ofiarnej miłości. źródło: WSJP: Duszpasterska posługa wśród narkomanów , 1998, prasa
	- Ach, wielce szanowny doktorze Hohenheim - zaczął z udaną troską w głosie - jakże boleję nad tym, co się stało. Wskutek niedbalstwa tego oto nicponia - huknął na swego pomocnika - niektóre moje zioła były źle przechowywane i uległy częściowemu zepsuciu. źródło: WSJP: Wacław Gołembowicz: Wędrowiec , 1963

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	boleję	bolejemy
2 os.	bolejesz	bolejecie
3 os.	boleje	boleją

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	bolałem +(e)m bolał	bolałam +(e)m bolała	bolałom +(e)m bolało	boleliśmy +(e)śmy boleli	bolałyśmy +(e)śmy bolały
2 os.	bolałeś +(e)ś bolał	bolałaś +(e)ś bolała	bolałoś +(e)ś bolało	boleliście +(e)ście boleli	bolałyście +(e)ście bolały
3 os.	bolał	bolała	bolało	boleli	bolały

bezosobnik: bolano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę bolał będę boleć	będę bolała będę boleć	będę bolało będę boleć	będziemy boleli będziemy boleć	będziemy bolały będziemy boleć
2 os.	będziesz bolał będziesz boleć	będziesz bolała będziesz boleć	będziesz bolało będziesz boleć	będziecie boleli będziecie boleć	będziecie bolały będziecie boleć
3 os.	będzie bolał będzie boleć	będzie bolała będzie boleć	będzie bolało będzie boleć	będą boleli będą boleć	będą bolały będą boleć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		bolejmy
2 os.	bolej	bolejcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	bolałbym bym bolał	bolałabym bym bolała	bolałobym bym bolało	bolelibyśmy byśmy boleli	bolałybyśmy byśmy bolały
2 os.	bolałbyś byś bolał	bolałabyś byś bolała	bolałobyś byś bolało	bolelibyście byście boleli	bolałybyście byście bolały
3 os.	bolałby by bolał	bolałaby by bolała	bolałoby by bolało	boleliby by boleli	bolałyby by bolały

bezosobnik: bolano by

bezokolicznik: boleć

imiesłów przysłówkowy współczesny: bolejąc

gerundium: bolenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	bolenie	bolenia
D.	bolenia	boleń
C.	boleniu	boleniom
B.	bolenie	bolenia
N.	boleniem	boleniami
Ms.	boleniu	boleniach
W.	bolenie	bolenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: bolejący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	bolejący	bolejący	bolejący	bolejące	bolejąca
D.	bolejącego	bolejącego	bolejącego	bolejącego	bolejącej
C.	bolejącemu	bolejącemu	bolejącemu	bolejącemu	bolejącej
B.	bolejącego	bolejącego	bolejący	bolejące	bolejącą
N.	bolejącym	bolejącym	bolejącym	bolejącym	bolejącą
Ms.	bolejącym	bolejącym	bolejącym	bolejącym	bolejącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	bolejący	bolejący	bolejące	bolejące
D.	bolejących	bolejących	bolejących	bolejących
C.	bolejącym	bolejącym	bolejącym	bolejącym
B.	bolejących	bolejących	bolejących	bolejące
N.	bolejącymi	bolejącymi	bolejącymi	bolejącymi
Ms.	bolejących	bolejących	bolejących	bolejących

Składnia

Rz_osobowy	+	boleć	+	nad KIM/CZYM
Rz_osobowy	+	boleć	+	ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE

Frazeologizmy

zęby bolą
że/to głowa mała
że głowa boli

Przysłowia

Od przybytku głowa nie boli

Data ostatniej modyfikacji: 17.01.2025