UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

stały

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	stały	stały	stały	stałe	stała
D.	stałego	stałego	stałego	stałego	stałej
C.	stałemu	stałemu	stałemu	stałemu	stałej
B.	stałego	stałego	stały	stałe	stałą
N.	stałym	stałym	stałym	stałym	stałą
Ms.	stałym	stałym	stałym	stałym	stałej
W.	stały	stały	stały	stałe	stała

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	stali	stali	stałe	stałe
D.	stałych	stałych	stałych	stałych
C.	stałym	stałym	stałym	stałym
B.	stałych	stałych	stałych	stałe
N.	stałymi	stałymi	stałymi	stałymi
Ms.	stałych	stałych	stałych	stałych
W.	stali	stali	stałe	stałe

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	stalszy	stalszy	stalszy	stalsze	stalsza
D.	stalszego	stalszego	stalszego	stalszego	stalszej
C.	stalszemu	stalszemu	stalszemu	stalszemu	stalszej
B.	stalszego	stalszego	stalszy	stalsze	stalszą
N.	stalszym	stalszym	stalszym	stalszym	stalszą
Ms.	stalszym	stalszym	stalszym	stalszym	stalszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	stalsi	stalsi	stalsze	stalsze
D.	stalszych	stalszych	stalszych	stalszych
C.	stalszym	stalszym	stalszym	stalszym
B.	stalszych	stalszych	stalszych	stalsze
N.	stalszymi	stalszymi	stalszymi	stalszymi
Ms.	stalszych	stalszych	stalszych	stalszych

Pochodzenie

Pierwotny imiesłów na -ły (< psł. *-lъ) od stać (zob.)

1. element krajobrazu

Definicja

taki, który nie zmienia swojego miejsca i położenia

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni miejsce i jego usytuowanie w przestrzeni

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	ruchomy
	sprzeczne:	nieruchomy

Cytaty

Dopiero na początku XVII w. wprowadzono w Uniwersytecie Jagiellońskim stałe ławki. Wcześnie trzeba było nosić stołeczki albo siedzieć na słomie.

źródło: NKJP: Magda Huzarska-Szumiec: Kacper Ryx na tropach tajemnic starego Krakowa, Gazeta Krakowska, 2007-06-08

Ubezpieczenie „Wszystko, co w domu” obejmuje również stałe elementy mieszkania – m.in. wbudowane meble, piece i kominki, parkiet, wykładziny, glazurę, terakotę, drzwi.

źródło: NKJP: Małgorzata Dygas: Ubezpieczenie pod klucz, Gazeta Ubezpieczeniowa, 2002-07-30

Ustawimy również stałe kolumny, które będą znajdowały się w specjalnie wybudowanych otworach. Jeśli zdarzy się nieoczekiwany koncert, wówczas kolumn z nagłośnieniem nie będzie trzeba pośpiesznie ustawiać.

źródło: NKJP: (LID): Nie będą się czerwienić..., Gazeta Krakowska, 2002-07-25

Skróty

st.

2. adres

Definicja

taki, w którym się głównie przebywa i do którego wraca się z innych miejsc

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie

Relacje znaczeniowe

sprzeczne:

czasowy, tymczasowy

Połączenia

stały adres; stałe lokum, miejsce

Cytaty

Mieszkałem po znajomych. Wreszcie, na Nowy Rok, korzystając z chwilowej nieuwagi milicji, wymknąłem się do Gdańska, a tam niezawodny Jarek wynalazł mi stałe lokum – wygodne i bezpieczne.

źródło: NKJP: Antoni Libera: Madame, 1998

Jeżeli ktoś ma żonę i małe dziecko, stałe miejsce zamieszkania, to możemy być niemal pewni, że nie spakuje plecaka i z dnia na dzień nie zniknie [...].

źródło: NKJP: Piotr Stasiak, Polityka, 2004

Nieraz jechaliśmy do Gdańska, czy gdzieś równie daleko, a potem wracaliśmy do Warszawy, bo miał tam stałe mieszkanie na Wiślanej u sióstr.

źródło: NKJP: Józef Mucha: Pół miliona kilometrów z kardynałem Wojtyłą, 2006

3. składnik

Definicja

taki, który jest nieodzowny dla istnienia czegoś i bez którego coś nie może się obejść

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

synonimy:

nieodłączny

Połączenia

stały element, składnik

Cytaty

Swoją drogą osobliwe, że w Polsce „Dom wschodzącego słońca” stał się ulubioną piosenką zakładów poprawczych i więzień, ale jednocześnie był stałym punktem repertuaru przy ognisku i grał go każdy początkujący gitarzysta.

źródło: NKJP: Mirosław Pęczak: Gitary na barykadach, Polityka, 2006-07-08

Stałym elementem zbiórki harcerskiej, czy dnia obozowego jest gawęda w wykonaniu drużynowego.

źródło: NKJP: Wacław Leszczyński: Harcerska metoda wychowawcza, Wychowawca, 2005-07

Stałym składnikiem stroju był też nakładany na spódnicę fartuch, pełniący funkcję podobną do pasa, oddzielając górną część ciała od dolnej.

źródło: NKJP: Ubiór, Polityka, 2008-05-07

4. bywalec

Definicja

taki, który często gdzieś bywa lub coś robi i jest znany w jakimś środowisku

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Połączenia

stały bywalec, czytelnik, klient, pacjent, słuchacz; stała klientela, klientka

Cytaty

	Wieczorem wyruszyły do klubu „Przyzwoitość”, którego nazwa była prowokacją wymierzoną w ludzi poczciwych i oczkiem puszczonym do stałych bywalców. źródło: NKJP: Zbigniew Górniak: Siostra i byk, 2009
	Ten mężczyzna w myśliwskim kapelusiku, z grubym maszynopisem pod pachą, od dłuższego już czasu był stałym gościem w naszym wydawnictwie. źródło: NKJP: Jerzy Trammer: Strajk, Gazeta Wyborcza, 1992-06-20
	Janka przychodziła czasami do matki. Siadywała na taborecie i patrzyła. Po kilku tygodniach znała stałe klientki oraz ich historie, bo kobiety – przy strzyżeniu, czesaniu i farbowaniu – lubiły opowiadać. źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008
	Mamy pod opieką stałych pacjentów, a dodatkowo każdego miesiąca przyjmujemy kilkudziesięciu nowych. źródło: NKJP: (LB): Seksuolog przyjmie w maju, Express Ilustrowany, 2004-01-14
	W imprezie startowali przeważnie stali klubowicze. Nie zabrakło jednak nowych twarzy. źródło: NKJP: Łukasz Klimaniec: Przy niebieskim stole, Dziennik Zachodni, 2003-11-24

5. partner

Definicja

taki, który jest z kimś w określonej relacji od dłuższego czasu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

Relacje znaczeniowe

sprzeczne:

okresowy, tymczasowy

Połączenia

stały opiekun, partner, towarzysz

Cytaty

	W jej życiu wszelkie postanowienia podejmowali mężczyźni, z którymi była związana... Teraz jej stałym partnerem jest szef kelnerów z dolnych salonów „Adrii”... źródło: NKJP: Andrzej Zaniewski: Król Tanga, 1997
	Nie miał ojca i matki, żadnego stałego opiekuna, którego mógłby pokochać. Kochał każdego, kto stanął na jego drodze. źródło: NKJP: Kamil czeka na miłość, Dziennik Polski, 2006-10-27
	Nie miałem niestety nigdy stałego trenera, uczę się analizując partie rozgrywane przez arcymistrzów. źródło: NKJP: Anna Kubica: Chciałbym zagrać z Kasparowem, Trybuna Śląska, 2000-11-18
	Dziecko samotnej matki z jednej strony bywa przez nią traktowane nadopiekuńczo (przecież to wszystko, co mam), z drugiej zaś jak dorosły partner. Może stać się stałym towarzyszem matczynych kontaktów kulturalnych i towarzyskich, odbiorcą nieodpowiednich dla siebie sekretów. źródło: NKJP: Zofia Milska-Wrzosińska: Para z dzieckiem czyli niezupełnie poprawne politycznie uwagi o rodzicielstwie, 2005

6. związek

Definicja

trwający nieprzerwanie od dłuższego czasu

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu upływ czasu

Relacje znaczeniowe

synonimy:

nieprzerwany, trwały

Połączenia

stały związek; stała kontrola, opieka

Cytaty

Na razie jestem jeszcze za młoda na stałe związki. Na wszystko przyjdzie czas. Nie ma sensu robić nic na siłę, a już zwłaszcza szukać męża [...]

źródło: NKJP: Aneta Prymaka: Pięknie nam panujące, Cosmopolitan, nr 4, 1999

Rodzina jest pod stałą opieką ośrodka pomocy społecznej. Ostatnio przyznano jej dofinansowanie do czynszu, prądu i gazu.

źródło: NKJP: Józef Tischner: Czy możemy pomóc, Gazeta Wyborcza, 1993-12-24

7. procent

Definicja

taki, który istnieje na niezmienionym poziomie, nie ulega zmianie ani wahaniom

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

synonimy:

niezmienny

Połączenia

stały dopływ czegoś, procent; stała temperatura; stałe ciśnienie, oprocentowanie

Cytaty

Stężenie wapnia we krwi musi być utrzymywany na stałym poziomie, jeśli w pożywieniu jest zbyt mało wapnia, organizm uzupełnia jego braki czerpiąc go z kości, co doprowadza do osteoporozy.

źródło: NKJP: (REC): Pijesz mleko, będziesz wielki, Trybuna Śląska, 2002-08-21

Ssaki i ptaki są zwierzętami endotermicznymi i ich młode utrzymywać muszą stałą temperaturę ciała.

źródło: NKJP: Marcin Ryszkiewicz: Przepis na człowieka, 1996

Marzeniem kredytobiorcy jest posiadanie stałych, jednakowych przez cały okres spłaty rat kredytu.

źródło: NKJP: Jan M. Fijor: Gospodarka kipi!, Gazeta Ubezpieczeniowa, 2000-06-28

8. etat

Definicja

taki, który się ma przez dłuższy czas lub bezterminowo

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu upływ czasu

Relacje znaczeniowe

antonimy:

dorywczy

Połączenia

stały etat; stała praca, przepustka, renta

Cytaty

	W administracji na stałych etatach pracują jedynie dwie osoby. źródło: NKJP: (kier): Inwestują aby lepiej mieszkać, Dziennik Tczewski, 1999-10-15
	W sierpniu 1999 r. została przyjęta ustawa, która uprawnia wszystkich polskich medalistów olimpijskich, którzy znajdują się w ciężkiej sytuacji materialnej do pobierania stałej renty w wysokości średniej płacy w kraju. źródło: NKJP: Martwe ustawy, Dziennik Polski, 2000-01-17
	Alimenty, które otrzymuję po rozwodzie i stała pensja pozwalały na wynajmowanie mieszkania i normalne życie. źródło: NKJP: (kbs): Domem Ewy Lewandowskiej i jej 12-letniego syna jest od dziś biuro Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami Ludzie, pomóżcie!, Express Ilustrowany, 2002-03-16
	Dyrektorzy urzędów pracy przyznają, że najwyżej jedna trzecia ich klientów jest naprawdę zainteresowana podjęciem stałej pracy. źródło: NKJP: Paweł Wrabec: Pośredniaki, Polityka, 2005

9.a w uczuciach

Definicja

taki, który nie zmienia swoich uczuć, poglądów, przekonań lub zasad

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

antonimy:

zmienny

Połączenia

stały w uczuciach, w miłości

Cytaty

	Jego związki trwały krótko, nigdy nie był stały w uczuciach, a do prasy przedostały się wypowiedzi kilku luksusowych kurtyzan. źródło: NKJP: Michał Karpiński: Książę z Porto Alegre, Słowo Polskie. Gazeta Wrocławska, 2006-06-09
	Czy nie boję się posądzenia o chwiejność swoich poglądów? Biorąc pod uwagę dynamikę naszej sceny politycznej, to i tak jestem stały w poglądach. źródło: NKJP: (sk): Pragmatyzm pana Andrzeja, Co Tydzień Jaworzno, 2005-01-01
	Bądź stały w przekonaniach i wytrwały w działaniu, pogodę ducha nieś w swe otoczenie [...]. źródło: NKJP: Tomasz Cylka: Dziesiąte urodziny Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży w archidiecezji poznańskiej..., Polska. Głos Wielkopolski, 2006-09-08
	- Zawsze mówię, że jestem stała w miłości i w pracy [...]. źródło: NKJP: Forum Czytelników, Gazeta Poznańska, 2003-02-06

Składnia

	+	stały	+	(w CZYM)
szyk: neutralny

9.b system wartości

Definicja

świadczący o tym, że ktoś nie zmienia swoich poglądów

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	niezmienny
	sprzeczne:	zmienny

Połączenia

stałe poglądy, przekonania

Cytaty

- A jaki był poprzedni burmistrz Wołomina? - Na pewno miał stałe poglądy i nie dawał sobie wchodzić na głowę. Nie był marionetką. Nie przypominam sobie, żeby dla zachowania stanowiska robił świństwa i firmował głupotę.

źródło: NKJP: Widać, kto tu rządzi, Wieści Podwarszawskie, 2001-01-21

Wujek Blinstrub prawie nigdy nic nie mówił. Gadanie według jego stałych przekonań to była pustota, marnowanie czasu i niegodne mężczyzny bałamuctwo.

źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Nowy świat i okolice, 1990

Ludzie przez dziesiątki lat nienawidzili tego reżimu i często się przeciw niemu buntowali, ale - choć sobie tego nie uświadamiają - komunizm pozostawił na nich swoje piętno. Przyzwyczaili się mianowicie do pewnego stałego systemu wartości, do wszelkich gwarancji, jakie komunizm im dawał - od urodzenia aż do śmierci - i nie potrafili nagle wziąć swego losu we własne ręce.

źródło: NKJP: Andrzej Jagodziński: Miejsce dla Jonatana, Gazeta Wyborcza, 1992-09-15

10. grunt

Definicja

taki, po którym można chodzić, nie zapadając się

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii cechy dotykowe

Połączenia

stały grunt, lód; stałe podłoże

Cytaty

Przez wieki ludzie i zwierzęta przemieszczali się po stałym lodzie, pokrywającym morze, teraz w wielu miejscach przejście jest niemożliwe, bo zamiast pokrywy lodowej pojawiły się zatoki... Jest to szczególnie groźne dla niedźwiedzi polarnych oraz fok.

źródło: NKJP: (kp): Lody topnieją, domy się walą, ale ropa bliżej..., Dziennik Łódzki, 2004-11-12

Po podróży przez Ocean nasi zawodnicy z ulgą poczuli stały grunt pod nogami.

źródło: NKJP: Wojciech Szatkowski: Stanisław Skupień - narciarz i gazda schroniska na Kondratowej (cz. 2), Tygodnik Podhalański nr 39, 1999

11. stan skupienia

Definicja

taki, którego postać nie jest ani ciekła, ani lotna tylko charakteryzująca się pewną sztywnością, możliwością dotknięcia tego, wzięcia do ręki

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

Relacje znaczeniowe

sprzeczne:

lotny, płynny

Połączenia

surowiec, stan stały

Cytaty

	Polskie spółki oferują zatrudnienie w kraju przy poszukiwaniach węglowodorów i przy rozpoznawaniu złóż surowców stałych - węgla kamiennego i brunatnego, siarki i miedzi, przy poszukiwaniu wód - pitnych, mineralnych i geotermalnych. źródło: NKJP: Poszukiwani w kraju i na świecie, Dziennik Polski, 2008-01-17
	Chemicznie czysty iperyt to oleista, żółtobrunatna ciecz o zapachu musztardy. Poniżej 14 stopni Celsjusza występuje w stanie stałym. źródło: NKJP: Józef Krzyk, Katarzyna Skrzydłowska, Agnieszka Rędzińska (współpraca): Z gliną jak z miną, Gazeta Wyborcza, 1997-01-20
	Substancje zawarte w odciekach mogą pochodzić z rozpuszczonych w wodzie składników stałych lub ciekłych; mogą też być produktami pośrednimi procesów fermentacyjnych. źródło: NKJP: Czesława Rosik-Dulewska: Podstawy gospodarki odpadami, 1999
	Niezależnie od rodzaju użytego nośnika, jakość druku opartego na technologii stałoatramentowej jest bardzo wysoka. Materiałem barwiącym w tej technice jest stały atrament dostarczany w postaci kostek. W trakcie druku ulega on stopieniu i przy pomocy głowicy z dyszami, nanoszony jest na obracający się wałek, a stąd przenoszony jest na papier. źródło: NKJP: (KK): Komputery, Gazeta Poznańska, 2001-12-11

Frazeologizmy

prąd stały
równowaga stała
stała grawitacji
stała grawitacyjna
stały fragment gry
stały ląd
ząb stały

Data ostatniej modyfikacji: 12.03.2018