UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

hełm

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	hełm	hełmy
D.	hełmu	hełmów
C.	hełmowi	hełmom
B.	hełm	hełmy
N.	hełmem	hełmami
Ms.	hełmie	hełmach
W.	hełmie	hełmy

Pochodzenie

śr.-w.-niem. hëlm

1. na głowie

Definicja

ochronne nakrycie głowy, dawniej noszone przez rycerzy i żołnierzy, dziś używane w niektórych zawodach wymagających ochrony głowy przed urazami oraz w wojsku

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy

Połączenia

amerykański, hitlerowski, niemiecki, pruski, rzymski; policyjny, strażacki, wojskowy, żandarmski, żołnierski; specjalistyczny, specjalny; blaszany, korkowy, skórzany, plastikowy, stalowy, żelazny; rogaty, spiczasty; biały, błękitny, czarny, czerwony,... , srebrzysty, złoty; ozdobny, ciężki; błyszczący hełm; hełm bojowy, górniczy, natowski, rycerski; kewlarowy, ochronny
hełm i kamizelka, hełm i kombinezon, hełm i rękawice; hełm i miecz, hełm i mundur, hełm i pancerz, hełm i tarcza, hełm i zbroja
hełm chroni
używać hełmów
nosić, nałożyć/nakładać, nasadzić, włożyć/wkładać; ściągnąć/ściągać, zdjąć, zdejmować; poprawić hełm

Cytaty

	Podobnie jak kilkudziesięciu innych świętych Florianów z okolic Tarnowa, święty z Żabna trzyma w jednej ręce chorągiew, w drugiej naczynie z wodą. Jak na rzymskiego legionistę przystało, ubrany jest w krótką tunikę z kolczugą, obszerny płaszcz i hełm żołnierski. źródło: NKJP: Zabrali świętego, Dziennik Polski, 2001-06-23
	[...] odwiedzało się grób Pana Jezusa. Przed grotą stała straż w posrebrzanych hełmach z grzebieniami i piórami, uzbrojona w piki i halabardy. źródło: NKJP: Czesław Miłosz: Dolina Issy, 1994
	W czasie ćwiczeń, strzelań itp. czapkę polową można zastąpić hełmem bojowym. źródło: NKJP: Rozporządzenie w sprawie umundurowania funkcjonariuszy Straży Granicznej z dnia 14 czerwca 2002 - Dz.U. z 2002r. Nr 106, poz. 936
	Gwiżdże policjant w białym hełmie. Kilka samochodów próbuje się cofać, ale to beznadziejne. źródło: NKJP: Olgierd Budrewicz: Piekło w kolorach, 1997
	Strażak miał na głowie hełm, jednak ten na niewiele się przydał, bo krokiew uderzyła go w miejsce nie chronione hełmem. źródło: NKJP: (Smol), Zginął strażak, Dziennik Polski, 2001-08-23

2. na wieży

Definicja

archit.

ozdobne zwieńczenie wieży w kształcie kuli, ostrosłupa lub stożka, kryte blachą, dachówką lub gontem

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo części budowli

Połączenia

barokowy, gotycki, manierystyczny, neobarokowy, późnobarokowy, renesansowy, średniowieczny; blaszany; ażurowy, baniasty, cebulasty, kopulasty, stożkowaty, strzelisty, wysoki hełm; hełm wieżowy, kryty gontem
pokrycie hełmu wieży
nakryć, przyozdobić wieżę hełmem; wieża zakończona, zwieńczona hełmem

Cytaty

	Pochodził z Vicenzy, gdzie urodził się w 1608 roku, krakowskie prawo miejskie otrzymał 22 grudnia 1644 roku. Musiał być zamożny, skoro porwał się - zapewne nie sam - na rzecz tak wielką, jak renowacja hełmu wieży Mariackiej [...]. źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Na krakowskim rynku, 2007
	Niestety, nie zachował się średniowieczny hełm wieży ratuszowej ani kunsztowny zegar, który był umieszczony pod nim. Spłonął podczas pożaru w roku 1556. Niebawem wieżę ozdobiono nowym hełmem, który przetrwał do drugiej połowy XVII stulecia. źródło: NKJP: Bogurodzica na trwogę, Dziennik Polski, 2003-03-15
	[...] ceglana, neogotycka kaplica, pochodząca z XIX wieku. Przysadzistą bryłę, wzniesioną na planie krzyża, ożywia wieloboczna wieża, ozdobiona stożkowatym hełmem z blachy. źródło: NKJP: (SWED): Wspominając kolonistów, Dziennik Polski, 2001-02-03
	Ceglana budowla ma 40 metrów długości i 20 szerokości, górująca nad korpusem trójkondygnacyjna wieża, nakryta ostrosłupowym hełmem z latarnią, mierzy 45 m. źródło: NKJP: Czwarty w historii, pierwszy murowany, Dziennik Polski, 2002-07-25
	W fasadzie zachodniej wznoszą się dwie dominujące nad miastem, potężne wieże zwieńczone barokowymi hełmami. źródło: NKJP: Anna Forecka, Marcin Fabjański, Gazeta Wyborcza, 1998-05-15

Składnia

hełm

CZEGO

3. włosy

Definicja

pejorat.

włosy na głowie ułożone tak, że przypominają kształtem hełm - ochronne nakrycie głowy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Pielęgnacja ciała czynności związane z pielęgnacją ciała i ich efekty

Cytaty

Siadła przy stole, zdjęła kominiarkę, wyjęła kosmetyczkę. W lusterku podtapirowała platynowy hełm, a później zajęła się makijażem.

źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Wielką miłość tanio sprzedam, 2003

Nagle po drugiej stronie kręgu szepcących kobiet dostrzegł miedziany hełm gładko zaczesanych włosów, podawano właśnie krzesło pannie Ward [...].

źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Kamienne tablice, 1994

Frazeologizmy

błękitne hełmy
niebieskie hełmy
błękitne hełmy
niebieskie hełmy

Data ostatniej modyfikacji: 10.01.2025