Chronologizacja
Pochodzenie
Zob. prosty I
1. o człowieku
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury
Połączenia
- wyprostować się na koniu, na koźle, na krześle, na siedzeniu, na wozie; na czyjś widok
- wyprostować się w fotelu, w siodle
- wyprostować się dumnie, godnie, gwałtownie, energicznie, lekko, nagle, nieco, powoli, raptownie, służbiście, swobodnie, trochę, wolno; z godnością, z trudem
- wyprostować się jak struna, jak żołnierz
- chcieć, móc, próbować, starać się wyprostować się; można, trzeba się wyprostować
- wyprostować się i rozejrzeć się, wyprostować się i spojrzeć; wstać i wyprostować się
Cytaty
|
Adam chciał się wyprostować, lecz poczuł, że się dusi, że mu brak tchu. źródło: NKJP: Małgorzata Niezabitowska: Sztandar i drzwi, Gazeta Wyborcza, 1994-12-15 |
|
|
Keller wyprostował się w fotelu i spojrzał na siedzących za stołem. źródło: KWSJP: Stanisław Głąbiński: Rok Płonącego Konia, 1976 |
|
|
Moja córka nosiła aparat na 4 stałych zębach u góry i całe szczęście. Aparat po 4. miesiącach trzeba było zdjąć, [...] a ząbki się zdążyły wyprostować. źródło: NKJP: Zdrowe zęby, Usenet -- pl.soc.dzieci, 2002-10-08 |
|
|
Kapitan powiedział, by pomogli spuścić tratwę ratunkową i wyraził przypuszczenie, że statek przed zatonięciem może jeszcze się wyprostuje, to będzie łatwiej do niej się dostać. źródło: KWSJP: Karol Olgierd Borchardt: Znaczy kapitan, 1960 |
|
|
Oparłszy się wyprostowanymi rękoma o balustradę, pochylona, oddychała głęboko, głośno łykając hausty nocnego powietrza. źródło: KWSJP: Jacek Dukaj: Czarne oceany, 2001 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
wyprostuję się |
wyprostujemy się |
|||
| 2 os. |
wyprostujesz się |
wyprostujecie się |
|||
| 3 os. |
wyprostuje się |
wyprostują się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wyprostowałem się +(e)m się wyprostował |
wyprostowałam się +(e)m się wyprostowała |
wyprostowałom się +(e)m się wyprostowało |
wyprostowaliśmy się +(e)śmy się wyprostowali |
wyprostowałyśmy się +(e)śmy się wyprostowały |
| 2 os. |
wyprostowałeś się +(e)ś się wyprostował |
wyprostowałaś się +(e)ś się wyprostowała |
wyprostowałoś się +(e)ś się wyprostowało |
wyprostowaliście się +(e)ście się wyprostowali |
wyprostowałyście się +(e)ście się wyprostowały |
| 3 os. |
wyprostował się |
wyprostowała się |
wyprostowało się |
wyprostowali się |
wyprostowały się |
bezosobnik: wyprostowano się
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
wyprostujmy się |
|
| 2 os. |
wyprostuj się |
wyprostujcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wyprostowałbym się bym się wyprostował |
wyprostowałabym się bym się wyprostowała |
wyprostowałobym się bym się wyprostowało |
wyprostowalibyśmy się byśmy się wyprostowali |
wyprostowałybyśmy się byśmy się wyprostowały |
| 2 os. |
wyprostowałbyś się byś się wyprostował |
wyprostowałabyś się byś się wyprostowała |
wyprostowałobyś się byś się wyprostowało |
wyprostowalibyście się byście się wyprostowali |
wyprostowałybyście się byście się wyprostowały |
| 3 os. |
wyprostowałby się by się wyprostował |
wyprostowałaby się by się wyprostowała |
wyprostowałoby się by się wyprostowało |
wyprostowaliby się by się wyprostowali |
wyprostowałyby się by się wyprostowały |
bezosobnik: wyprostowano by się
bezokolicznik: wyprostować się
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
wyprostowawszy się
gerundium: wyprostowanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
| D. | wyprostowania się |
wyprostowań się |
| C. | wyprostowaniu się |
wyprostowaniom się |
| B. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
| N. | wyprostowaniem się |
wyprostowaniami się |
| Ms. | wyprostowaniu się |
wyprostowaniach się |
| W. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
odpowiedniki aspektowe: prostować się , wyprostowywać się
2. o włosach
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | rozprostować się | |
| hiperonimy: | wygładzić się |
Cytaty
|
Zrobiło się chłodniej, wuj wstał, zamknął okno, a firanka wyprostowała się i zamajaczyła bladym odbiciem na posadzce. źródło: KWSJP: Włodzimierz Odojewski: Zasypie wszystko, zawieje..., 1967 |
|
|
Jak [wiatr] mocniej szarpnie „czubek”, to „tył” flagi musi się wyprostować, albo ją porwie na strzępy. źródło: NKJP: Tylko czas, Usenet -- pl.sci.filozofia, 2008-08-05 |
|
|
Rozprostowałabyś mi trochę tę włóczkę, czy [...] ją po prostu zamoczyć we wodzie i naciągnąć, [...] i ładnie ułożyć [...] i się wyprostuje? źródło: KWSJP: Rozmowa o przepisach kulinarnych, 2000 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
wyprostuję się |
wyprostujemy się |
|||
| 2 os. |
wyprostujesz się |
wyprostujecie się |
|||
| 3 os. |
wyprostuje się |
wyprostują się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wyprostowałem się +(e)m się wyprostował |
wyprostowałam się +(e)m się wyprostowała |
wyprostowałom się +(e)m się wyprostowało |
wyprostowaliśmy się +(e)śmy się wyprostowali |
wyprostowałyśmy się +(e)śmy się wyprostowały |
| 2 os. |
wyprostowałeś się +(e)ś się wyprostował |
wyprostowałaś się +(e)ś się wyprostowała |
wyprostowałoś się +(e)ś się wyprostowało |
wyprostowaliście się +(e)ście się wyprostowali |
wyprostowałyście się +(e)ście się wyprostowały |
| 3 os. |
wyprostował się |
wyprostowała się |
wyprostowało się |
wyprostowali się |
wyprostowały się |
bezosobnik: wyprostowano się
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
wyprostujmy się |
|
| 2 os. |
wyprostuj się |
wyprostujcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wyprostowałbym się bym się wyprostował |
wyprostowałabym się bym się wyprostowała |
wyprostowałobym się bym się wyprostowało |
wyprostowalibyśmy się byśmy się wyprostowali |
wyprostowałybyśmy się byśmy się wyprostowały |
| 2 os. |
wyprostowałbyś się byś się wyprostował |
wyprostowałabyś się byś się wyprostowała |
wyprostowałobyś się byś się wyprostowało |
wyprostowalibyście się byście się wyprostowali |
wyprostowałybyście się byście się wyprostowały |
| 3 os. |
wyprostowałby się by się wyprostował |
wyprostowałaby się by się wyprostowała |
wyprostowałoby się by się wyprostowało |
wyprostowaliby się by się wyprostowali |
wyprostowałyby się by się wyprostowały |
bezosobnik: wyprostowano by się
bezokolicznik: wyprostować się
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
wyprostowawszy się
gerundium: wyprostowanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
| D. | wyprostowania się |
wyprostowań się |
| C. | wyprostowaniu się |
wyprostowaniom się |
| B. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
| N. | wyprostowaniem się |
wyprostowaniami się |
| Ms. | wyprostowaniu się |
wyprostowaniach się |
| W. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
odpowiedniki aspektowe: prostować się , wyprostowywać się
Składnia
| Rznieżywotny | + | wyprostować się | + |
|
3. o życiu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność
Połączenia
- życie wyprostowało się; sprawy wyprostowały się
Cytaty
|
Znalazłam spokój i harmonię, a moje życie wyprostowało się. źródło: Internet |
|
|
Dotąd zawikłane sprawy wyprostowały się - stawały się jasne i zrozumiałe. źródło: Internet |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
wyprostuję się |
wyprostujemy się |
|||
| 2 os. |
wyprostujesz się |
wyprostujecie się |
|||
| 3 os. |
wyprostuje się |
wyprostują się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wyprostowałem się +(e)m się wyprostował |
wyprostowałam się +(e)m się wyprostowała |
wyprostowałom się +(e)m się wyprostowało |
wyprostowaliśmy się +(e)śmy się wyprostowali |
wyprostowałyśmy się +(e)śmy się wyprostowały |
| 2 os. |
wyprostowałeś się +(e)ś się wyprostował |
wyprostowałaś się +(e)ś się wyprostowała |
wyprostowałoś się +(e)ś się wyprostowało |
wyprostowaliście się +(e)ście się wyprostowali |
wyprostowałyście się +(e)ście się wyprostowały |
| 3 os. |
wyprostował się |
wyprostowała się |
wyprostowało się |
wyprostowali się |
wyprostowały się |
bezosobnik: wyprostowano się
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
wyprostujmy się |
|
| 2 os. |
wyprostuj się |
wyprostujcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wyprostowałbym się bym się wyprostował |
wyprostowałabym się bym się wyprostowała |
wyprostowałobym się bym się wyprostowało |
wyprostowalibyśmy się byśmy się wyprostowali |
wyprostowałybyśmy się byśmy się wyprostowały |
| 2 os. |
wyprostowałbyś się byś się wyprostował |
wyprostowałabyś się byś się wyprostowała |
wyprostowałobyś się byś się wyprostowało |
wyprostowalibyście się byście się wyprostowali |
wyprostowałybyście się byście się wyprostowały |
| 3 os. |
wyprostowałby się by się wyprostował |
wyprostowałaby się by się wyprostowała |
wyprostowałoby się by się wyprostowało |
wyprostowaliby się by się wyprostowali |
wyprostowałyby się by się wyprostowały |
bezosobnik: wyprostowano by się
bezokolicznik: wyprostować się
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
wyprostowawszy się
gerundium: wyprostowanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
| D. | wyprostowania się |
wyprostowań się |
| C. | wyprostowaniu się |
wyprostowaniom się |
| B. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
| N. | wyprostowaniem się |
wyprostowaniami się |
| Ms. | wyprostowaniu się |
wyprostowaniach się |
| W. | wyprostowanie się |
wyprostowania się |
odpowiednik aspektowy: prostować się
Składnia
| Rznieżywotny | + | wyprostować się | + |
|