Chronologizacja
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | uszko |
uszka |
|
| D. | uszka |
uszek |
|
| C. | uszku |
uszkom |
|
| B. | uszko |
uszka |
|
| N. | uszkiem |
uszkami |
|
| Ms. | uszku |
uszkach |
|
| W. | uszko |
uszka |
Pochodzenie
Zob. ucho
1. małe ucho
Cytaty
1.a narząd
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | ucho |
Połączenia
- mówić coś na uszko
Cytaty
|
Dzidzia musi je powiedzieć trochę ostrzej: zawsze ją kosztuje podnoszenie głosu na Draba, ale wie, że jego muzykalne uszko bardziej wrażliwe jest na intonację niż na słowa. źródło: NKJP: Zofia Chądzyńska: Przez ciebie, Drabie!, 1969 |
|
|
[...] gwałtownie zahamował tramwaj i nastąpiła kłótnia pomiędzy motorniczym a kimś jeszcze, tak gwałtowna, że wyzwiska sięgnęły drugiego piętra prezydium i wdarły się w uszka przesłuchiwanej, nawykłe do muzyki. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Dżuma w Breslau, 2007 |
1.b małżowina
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | ucho |
Połączenia
- kształtne, malutkie, małe, różowe; klapnięte uszka
- umyć uszka
- drapać za uszkiem
Cytaty
|
O tak, pokaż, pokaż mamie uszka. Czy umyłeś uszka? A rączki? Pokaż mamie rączki. A, fe! Paznokietki znowu brudne. źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Teatr 4 (Rzeźnia 1973, Drugie danie 1968, Vatzlav 1970, Dom na granicy 1967, Testarium 1967), 1967 |
|
|
[...] poczułem, że mam ochotę szepnąć do jej małego uszka najczulsze słowa pocieszenia [...]. źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Metamorfozy, 2004 |
|
|
Panna młoda tańczyła otulona jasną słoneczną poświatą [...]. Słońce tańczącą pieściło, psociło i z nią figlowało sobie, to ukazując w wielkim blasku rąbek nogi w białej pończosze, to oświecając kolczyk w uszku [...]. źródło: NKJP: Marian Pilot: Na odchodnym, 2002 |
|
|
Coś powiem Waszej Wysokości na ucho - oświadczył i przysunął usta do białego uszka Królowej. źródło: NKJP: Krzysztof Gedroyć: Opowieści dla zziębniętej duszy Bajki dla dorosłych i starszych dzieci, 2009 |
|
|
[...] zaginął pies rasy Siberian husky. To suczka drobnej budowy, szaro-biała, na uszkach lekko ruda, prawe oko ma niebieskie, a lewe brązowe. źródło: NKJP: Bernard Łętowski: Nowe do remontu, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2006-02-07 |
2. ekspresywnie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | ucho |
Połączenia
- szeptać na uszko, szeptać w uszko
Cytaty
|
[...] miała Hela na imię i w kinie zanuciłem jej w uszko, o, Hela, ty szukasz przyjaciela, co spotkało się z ostrą reakcją jej pakownego ciała, które natychmiast zesztywniało, a z ust wyleciały jadowite słówka, że ma męża boksera i przyjaciel jej niepotrzebny. źródło: NKJP: Józef Łoziński: Holding i reszta albo Jak zostać bogatym w biednym państwie, 2006 |
|
|
Nie zapomniałem o sile zdrabnianych słówek i słóweczek, o taktownych, choć czytelnych aluzjach, po których każda kobieta powinna pragnąć nowych, bardziej śmiałych. Najważniejsze - jak najszybciej skrócić dystans i szeptać komplementy na uszko. źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Miasto szklanych słoni, 2010 |
|
|
Ja już nie pamiętam, jak to było. Jak mi szeptałeś nocami w uszko. Raz w jedno, raz w drugie. źródło: NKJP: Piotr Krawczyk: Plamka światła, 1997 |
3. uchwyt
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem
Połączenia
- dwa uszka
- coś ma uszko
- trzymać za uszko
Cytaty
|
W Częstochowie wyrabiano płaskie buteleczki (z uszkiem) na wodę święcona do przemywania oczu. źródło: NKJP: Aleksander Jackowski:Polska sztuka ludowa, 1974 |
|
|
Barszczyk, bulion i każdy rodzaj czystej zupy podanej w filiżance pije się jak kawę lub herbatę — bez pomocy łyżeczki, trzymając filiżankę za uszko. źródło: NKJP: Tadeusz Rojek: Jak to się je : savoir-vivre przy stole, 1994 |
|
|
Duże imbryki miewają czasem z przodu dodatkowe uszka, bo trzeba je trzymać obiema rękami. źródło: NKJP: Andrzej Osęka: Ziemia, nie chemia, Gazeta Wyborcza, 1996-12-06 |
|
|
Filiżanki miały wyszczerbione brzegi i poobtłukiwane uszka. źródło: NKJP: Olga Tokarczuk: Prawiek i inne czasy, 1996 |
|
|
Mebel w swojej głównej części ma parę drzwi otwieranych za pomocą wiszących pionowo uszek, centralną szufladę z zamkiem, a nad zasadniczą szafką znajduje się mniejsza oszklona część, poprzedzona ustawionymi po bokach dwiema szufladami [...] źródło: NKJP: GOK: Szafonierka wykończona woskiem, Gazeta Poznańska, 2001-12-17 |
4. igły
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy
Połączenia
- uszko igły
Cytaty
|
Mocowała się z plączącą nicią, która wysunęła się z uszka igły. Musiała ją kilka razy nawlekać, ale wreszcie zaszyła pieniądze. źródło: NKJP:Krystyna Kofta: Fausta, 2010 |
|
|
Dostaje medal cynowy, z uszkiem na wstążeczkę i napisem: [...] źródło: NKJP: Małgorzata Szejnert: Czarny ogród, 2007 |
5. pierożek
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | ucho |
Połączenia
- wigilijne uszka
- uszka do barszczu
- uszka z grzybami
- pierogi i uszka
- kilogram uszek
- ciasto na uszka
- barszcz z uszkami
- dorabiać, zagotować, zrobić uszka; lepienie uszek
Cytaty
|
Stenia oderwała się od uszek z grzybami i dyskretnie wyjrzała na podjazd. źródło: NKJP: Irena Matuszkiewicz: Czarna wdowa atakuje, 2009 |
|
|
Chciałeś, żebym przestała pisać, proszę bardzo. Zamyka program, pusty ciemny ekran sprawia jej chwilową ulgę, nie mniejszą niż lepienie wigilijnych uszek. źródło: NKJP: Anna Onichimowska: Trzecie oko, 2009 |
|
|
Nie ma piękniejszej chwili niż przyrządzanie uszek godzinę przed Wigilią. Nigdy nie zdecydowałabym się na kupno gotowych potraw. źródło: NKJP: Joanna Nakoneczny, (aba): Z restauracji prosto na stół, Dziennik Bałtycki, 2005-11-30 |