UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

despota

Chronologizacja

1788, Bańk

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. despota
despoci
ndepr
despoty
depr
D. despoty
despotów
C. despocie
despotom
B. despotę
despotów
N. despotą
despotami
Ms. despocie
despotach
W. despoto
despoci
ndepr
despoty
depr

Pochodzenie

internac.

ang. despot

fr. despote

niem. Despot

z gr. despótēs 'pan, władca'

1. władca

Definicja

książk. 
władca sprawujący władzę w sposób bezwzględny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

Relacje znaczeniowe

synonimy:  satrapa, tyran
hiperonimy:  władca

Połączenia

  • krwawy, okrutny; panujący; wschodni despota; despoci rosyjscy
  • despota i tyran; autokrata i despota
  • rządy despoty
  • despoci sprawują władzę
  • być, stać się despotą
  • rządzić jak despota

Cytaty

Pomysłodawcą muru był pierwszy władca zjednoczonych Chin - okrutny despota Szy-huang-ti.

źródło: NKJP: Błażej Przygodzki: Wielki Mur Chiński, Dziennik Zachodni, 2009-03-06

Despota odchodzi, ale wraz z jego odejściem żadna dyktatura nie kończy się całkowicie.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuściński: Szachinszach, 2005

W 510 r. p.n.e., cztery lata po śmierci Hipparcha, spartańskie wojska, posłuszne wskazaniom delfickiej wyroczni, obaliły rządy despoty.

źródło: NKJP: Jan M. Długosz: Wzór na tyrana, Polityka, 2009-02-07

Ten system rządów twardej ręki sprawiał, że w antynapoleońskiej propagandzie w Europie Bonaparte stale był prezentowany jako okrutny despota i krwawy tyran.

źródło: NKJP: Andrzej Chwalba: Historia Powszechna. Wiek XIX, 2008

2. o człowieku

Definicja

książk. 
osoba nieznosząca sprzeciwu i wymagająca całkowitego posłuszeństwa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka określenia człowieka ze względu na jego usposobienie

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  autokrata, satrapa, tyran

Połączenia

  • bezduszny; wielki despota
  • despota z usposobienia
  • despota w domu
  • mąż despota
  • ktoś okazał się despotą
  • zamienić się w despotę

Cytaty

- Mój ojciec był despotą. Wiem, co znaczy lanie za nic.

źródło: NKJP: Irena Morawska: Kawałek realnego świata, Gazeta Wyborcza, 1995-10-20

Najgorzej, gdy firma nie ma kodeksu dobrych praktyk, a na jej czele stoi bezduszny despota, który trzyma ludzi do pierwszego „nie”.

źródło: NKJP: Paweł Wrabec: Bo pensja była za słona, Polityka nr 2385, 2003-01-25

W domu też jest Pan despotą? - Oboje z żoną mamy ciężkie charaktery. Ale w domu jestem bardziej wyciszony niż w pracy.

źródło: NKJP: Anna Krasuska: Artur Dziurman Lubię czarne charaktery, Naj nr 31, 2003

Dla niego zmieniła wiarę, zrezygnowała z dobrze zapowiadającej się kariery, obcięła włosy na krótko i ubierała się tak, jak życzył sobie mąż. Zuber okazał się despotą, skąpcem, a na dodatek damskim bokserem.

źródło: NKJP: Ewa Ziemiańska: Kronika wypadków rodzinnych, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2005-01-06

Mój ojciec był wielkim despotą i cholerykiem. Bardzo rygorystyczny, nie miał cierpliwości ani do mnie, ani do świata. Każdy konflikt kończył się biciem, a awantury były o wszystko: o bałagan, o szkołę, o to, że nie przynoszę do domu samych piątek.

źródło: NKJP: Małgorzata Wiankowska-Arendolf: Z Kopciuszka w Księżniczkę, Cosmopolitan nr 04, 2000

Data ostatniej modyfikacji: 05.03.2016
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json